Dựng nước - Giữ nước
Tin tức: Chung tay-góp sức cho quansuvn.net ngày càng phát triển
 
*
Chào Khách. Bạn có thể đăng nhập hoặc đăng ký. 08 Tháng Tư, 2020, 08:16:42 PM


Đăng nhập với Tên truy nhập, Mật khẩu và thời gian tự động thoát


Trang: « 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 »   Xuống
  In  
Tác giả Chủ đề: Danh tướng yêu nước Tôn Thất Thuyết 1839-1913  (Đọc 51107 lần)
0 Thành viên và 1 Khách đang xem chủ đề.
chuongxedap
Đại tá
*
Bài viết: 11364



« Trả lời #140 vào lúc: 27 Tháng Tư, 2016, 08:32:52 PM »


1300 Bề nào thế cũng không qua,
       Bà già chết trước, dâu mà chết sau1
       Trời đày suối hiểm non cao,
       Lâu ngày nhiễm bệnh xông xao phận đàn bà2.
       Kể từ thất thủ chạy ra,
       Chồng Nam vợ Bắc, biết ông già nơi nao! 3
       Thánh hoàng không biết làm sao,
       Quân gia binh mã không biết
                                     đến Lào hay chưa?
       Trận này ai chết ai lưa?
       Tai ương như thế, không chừa ai ra.
1310 Đô thành quan Quận giao hoà,
       Điều hơn lẽ thiệt, nói mà với Tây
       Tây phiên gẫm vẫn giận thay!
       Đem lòng cự chiến còn đến đây làm gì?
       May mà Nam Việt buổi tặc suy,
       Mà Tây bại, đạo phen ni cũng không còn!
       Người mà phiêu lạc núi non
       Bao nhiêu nhà cửa chẳng còn ở đâu!
       Tây phiên thất thủ thụ đầu,
       Hàng lai Nam Việt, mảnh âu chẳng lành.
1320 Tây phiên trở lại Tây thành,
       Ở đây xấu tiếng bia danh đã rồi.
       Họ không cho đâm nhánh mọc chồi,
       Trăm dao xẻo thịt thả trôi sơn hà".
___________________________________________
1. Ý nói mẹ Tôn Thất Thuyết đã mất trước ở dọc đường.
2. Có bản chép: "hư hao đàn bà".
3. Có bản chép: "Không biết ông gia thế nào", tức không rõ tin tức Tôn Thất Đính là thân sinh Tôn Thất Thuyết.
Logged
chuongxedap
Đại tá
*
Bài viết: 11364



« Trả lời #141 vào lúc: 28 Tháng Tư, 2016, 09:50:09 PM »


PHẦN THỨ BA

       Quan Quận khi ấy nói qua,
       Nói cùng Đại Pháp chư nha phiên trào:
       "Tây phiên đáo đến Nam trào1
       Có lời y ước phỉ nguyền hoà giao2.
       Tây phiên lại với Nam trào,
1330 Tôi mà ăn ở không sao xót tình.
       Chừ nay sinh sự sự sinh,
       Cũng vì ông Tướng dĩ binh vi cường3
       Đánh cho thiên hạ bại suy,
       Tôn miếu xã tắc vậy thì còn chi?
       Đánh cho thiên hạ suy vi,
       Người thì không mẹ, kẻ thì chết cha4,
       Người thì chết cửa An Hoà5,
       Người không con, kẻ không vợ,
                                             khổ mà sinh sơ.
       Ông bà không chốn phụng thờ,
1340 Vô phương sinh lý6 trời ơi hỡi trời!
       Người qua Nam Việt mà chơi,
       Chư hầu mười tám nước đến nơi sum vầy.
       Sắm sanh yến ẩm bằng nay,
       Xin cùng Đại Pháp bắt tay giao hoà".
       Quan một cho đến quan ba,
       Quan năm, quan sáu7 vậy mà cũng nghe.
       Đòi triệu các quan tỉnh về,
       Sự tình y ước, ra bề đục trong.
       Tin thời dạ hãy còn phòng,
____________________________________
1. Triều đình nước Nam.
2. Ý muốn nói giặc Pháp sang ta là vì có đính ước giao hòa từ xưa.
3. Dùng biện pháp quân sự làm đầu, gây sức ép.
4. Có bản chép: "không cha".
5. Tên một cửa thành phía tây bắc.
6. Không còn cách sinh sống làm ăn.
7. Các chức quan võ trong quân đội Pháp.
Logged
chuongxedap
Đại tá
*
Bài viết: 11364



« Trả lời #142 vào lúc: 28 Tháng Tư, 2016, 09:55:04 PM »


1350 Nam triều tể tướng nó đem lòng phục binh.
       Quan Quận trở lại triều đình,
       Triệu các quan tỉnh lai kinh1 lo lường.
       "Đông tây nam bắc tứ phương,
       Triệu quan các tỉnh sửa sang nước nhà.
       Có quan tổng đốc tỉnh Hà2,
       Người cống Hồ, cống sứ,
                                     đem Tây về tỉnh Đông3.
       Nay Tây thịnh lấy thành trung,
       Phải triệu về y ước hội đồng hoà giao.
       Bao nhiêu thuế lệ thấp cao,
1360 Đông tây nam bắc chốn nào đặng hay.
       Sắm sanh yến tiệc bằng nay,
       Xin cùng Đại Pháp bắt tay giao hoà".
       Quan một cho đến quan ba,
       Quan năm, quan sáu, giao hoà không xong.
       Bách quan văn vũ hội đồng,
       Sai quân ra chốn sơn phòng
                                       triệu đức Hàm Nghi.
       Ròng ròng binh mã đều đi,
       Ra đến địa đầu Mai Lĩnh,
                                  người hòng đi qua Lào.
       Bốn bề suối hiểm non cao,
1370 Người tìm qua Lào có Mọi đưa sang.
       Mấy lời đã dặn rõ ràng,
       Có quân hậu đoàn thì cũng đừng đưa4
       Mấy lời đã dặn thuở xưa,
       Có quân hậu tiếp5 đừng đưa khổ lòng!
       Đồ này6 e nói không xong,
       Hồi triều thưa lại đục trong rõ ràng:
       "Quân tôi lên hỏi Mọi Mường,
       Nó thì khai hết rõ ràng đục trong.
       Đục trong nó nói rõ ràng,
__________________________________
1. Trở về kinh đô Huế.
2. Chỉ Nguyễn Hữu Độ, lĩnh chức Tổng đốc Hà Nội từ tháng 2-1885. Một tay thân Pháp quyết liệt hồi đó, được Pháp gọi về Huế ngày 28-7-1885.
3. Tức Hà Đông, lúc đó Hà Nội còn thuộc Hà Đông.
4. Tôn Thất Thuyết trước khi ra Bắc đã dặn đồng bào thiểu số ở địa phương sau này có quân quan đuổi theo thì đừng dẫn đường.
5. Đuổi theo phía sau.
6. Bọn này, lũ này, có ý khinh bỉ.
Logged
chuongxedap
Đại tá
*
Bài viết: 11364



« Trả lời #143 vào lúc: 28 Tháng Tư, 2016, 10:01:59 PM »


1380 Nên chi vin nẻo tìm đường trở lui.
       Ba phen chẵn chẵn đôi đôi,
       Người thì ưng tiến, kẻ ưng lui về thành.
       Bốn bề khe suối rừng xanh,
       Chim kêu vượn hót trên cành líu lo.
       Bốn bề chim hót, vượn hò,
       Vừa gặp quan Cụ1 đương đi hậu đoàn2
       Thưa qua quan Cụ rõ ràng,
       Ở nơi Thương Bạc3 có các quan hội đồng.
       Có quan tổng đốc Hà Đông,
1390 Sai quân lên sơn phòng triệu đức Hàm Nghi.
       Ròng ròng binh mã kéo đi,
       Tới địa đầu Mai Lĩnh, Ngài đi qua Lào.
       Bốn bề suối hiểm non cao,
       Ngài tìm qua Lào, quân phải lui đây.
       Chừ mà đã gặp người đây,
       Xin người trở lại cùng về với quân".
       Hai hàng nước mắt rưng rưng,
       Bảy mươi chưa khỏi cái tuần lâm nguy.
       Nay ta trở lại thành trì,
1400 Bề nào tra hỏi4 vua đi phương nào?
       Ta lui Thương Bạc tại triều,
       Nó có tra hỏi, bề nào ta cũng nói ra.
       Triều đình, Đại Pháp chư nha,
       Đều mừng quan Lão vậy mà phương phi.
       Con ngài làm được chức chi?
       Ngài ngó thuần hậu, phương phi tóc dài.
       Chẳng biết quan Cụ là ai,
       Ông già quan Tướng thử thời5 làm sao?
       "Con tôi chức lớn, quyền cao,
_________________________________
1. Tức Tôn Thất Đính là thân sinh Tôn Thất Thuyết.
2. Đoàn phía sau.
3. Từ 1875 là nơi đón tiếp sứ thần ngoại quốc, nằm trên tả ngạn sông Hương, xế cửa Thượng Tứ. Sau ngày 5-7-1885 là nơi ở của Nguyễn Văn Tường, và là nơi hội họp của tướng tá Pháp và triều đình.
4. Có bản chép: "Họ cũng hỏi”.
5. Bây giờ.
Logged
chuongxedap
Đại tá
*
Bài viết: 11364



« Trả lời #144 vào lúc: 28 Tháng Tư, 2016, 10:06:52 PM »


1410 Đảm đương việc nước trong trào chính minh.
       Đường quan chức tước triều đình,
       Tôi là quan Cụ thân sinh dưỡng bào1
       Lòng trung phò chúa qua Lào,
       Tôi đây sinh tử bề nào quản chi!
       Sinh ra cái lúc lâm nguy,
       Vua còn thất lạc, huống gì là tôi!
       Tôi thưa Đại Pháp một lời,
       Tôi không điều ác, dở thời tôi mang.
       Chữ rằng: nhất cửu đa đoan2
1420 Tôi nay ăn nói như quan cựu trào3".
       "Triều đình phải nghĩ làm sao,
       Ông quan cựu trào mà nói đa ngôn.
       Cọp thác mà da hãy còn,
       Bắt cha ở đấy thì con phải về!".
       Hai hàng nước mắt dầm dề,
       Bao chừ khôi phục con về thăm cha!
       Triều đình Đại Pháp chư nha,
       Đến mừng quan Cụ về mà nước đây4.
       Việc triều lớn nhỏ từ nay,
1430 Đều có Đại Pháp với các quan đây hội đồng.
       Có quan tổng đốc Hà Đông,
       Hiệp nghị hội đồng có người tức vị5 lên ngôi.
       Hiệp nghị khi ấy đã rồi,
       Lựa trong hoàng điệt cùng thời hoàng huynh6.
       Bách quan văn vũ triều đình,
       Xem ngày tức vị thái bình đã xong.
       Quan Nguyễn7 khi ấy tỏ lòng,
       Nói cùng quan Quận đục trong rõ ràng:
       "Ơn trong thiên hạ thánh hoàng,
_____________________________________
1. Nuôi nấng từ lúc còn là bào thai.
2. Lâu ngày sinh ra nhiều chuyện.
3. Triều đại cũ, chỉ vua Hàm Nghi.
4. Có bản chép: "Quan tới nơi này".
5. Lên ngôi vua. Đồng Khánh lên ngôi ngày 14-9-1885.
6. Cháu và anh vua.
7. Tức Nguyễn Hữu Độ.
Logged
chuongxedap
Đại tá
*
Bài viết: 11364



« Trả lời #145 vào lúc: 28 Tháng Tư, 2016, 10:12:09 PM »


1440 Không dè mắc phải nịnh gian biểu bày".
       Quan Quận dở chiếu1 trao tay,
       "Do hà2 quan Nguyễn nói ai rày nịnh gian?
       Tôi mà có bụng nịnh gian,
       Trời đày xuống ngục suối vàng đã lâu.
       Chừ chi sinh sự với nhau,
       Lấy xưa mà giận, trời đâu để đời!"
       Tâm xà khẩu Phật3 nực cười!
       Người đà sinh sự, người thời phải không?
       Làm quan tể tướng triều trung,
1450 Mà người sinh sự khiến lão Vong thanh bình.
       Người mà sinh sự sự sinh,
       Khiến lão Vong thanh bình đáo đến hại tôi! 4
       Vừa ra, nó đã tới tôi,
       Tưởng tình sư đệ5, tôi kêu thời vào dinh.
       Nó vô chịu tội với mình,
       Nó lại khai khổ sự tình đục trong.
       Hai người6 y ước dự đồng,
       Bách quan văn vũ ngó cùng vô tri7,
       Tôi vô đây, quan Tướng sai đi,
1460 Với lại quan Quận cả thì hai ông.
       Hai người y ước dự đồng,
       Sai tôi đến chốn tỉnh Đông tức thì,
       Đến nơi khiến hai ngài đi,
       Vào thành cho chức, bạc thì người ban,
       Lão nói đương đói khát cơ hàn,
       Lão tham tài tham chức,
                                   khó toan đạo thày trò.
       Lão ra đây nửa sợ nửa lo,
       Chi bằng việc thực thày trò nói ra.
       Triều đình Đại Pháp chư nha,
_____________________________________
1. Bài chiếu là lời của vua.
2. Là tại làm sao? Bởi làm sao?
3. Ngoài miệng thì nói lời tử tế mà trong bụng rất ác độc.
4. Không hiểu lão Vong là ai ? Theo tài liệu để lại thì vì thấy Nguyễn Hữu Độ thân Pháp nên Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường phái hai người thủ túc tên là Chữ và Trang ra Hà Nội tìm cách giết Độ, nhưng bị lộ.
5. Tình thầy trò.
6. Tức Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường.
7. Không hay biết gì cả.
Logged
chuongxedap
Đại tá
*
Bài viết: 11364



« Trả lời #146 vào lúc: 28 Tháng Tư, 2016, 10:17:15 PM »


1470 Cho tôi thưa chuyện quan Quận
                                              vậy mà đục trong.
       Ngài làm tể tướng triều trung,
       Mà sinh sự khiến lão Vong thanh bình.
       Ngài mà sinh sự sự sinh,
       Khiến lão Vong thanh bình đáo đến hại tôi.
       Nó ra vừa đã đến nơi,
       Nó mê tâm say tạng, nó thời nói ra.
       Đội hầu tôi mới báo bôn ba,
       Ra hỏi thời nó khiến mà vào đây!
       Trong dinh quan lớn đòi thầy,
1480 Hà vào xướng xuất giải khuây đồ bà,
       Hoang mang sách của bôn ba1
       Vào dinh bẩm lại thưa qua chuyện này.
       Đội Vong, mi tỉnh hay say,
       Do hà cấp sự2 ra đây việc gì?
       "Tôi ra quan Quận sai đi,
       Lại với quan Tướng kể thì hai ông.
       Hai người y ước dự đồng,
       Sai tôi ra tại tỉnh Đông những là.
       Sự tình tôi đã nói ra,
1490 Lạy Ngài tha chết, giết tha cũng nhờ.
       Sự tình trong gói, trong tờ,
       Lạy Ngài tha giết, tôi nhờ phen ni.
       Này chừ con đã ra đây,
       Con ở lại đó, việc hay trời đền,
       Bao giờ chỉ triệu3 con về với ông".
       Thương thì dạ hãy còn phòng4,
       Truyền cho lính nó liền gông với cùm.
       Mày mò mảy chút nửa đường,
       Bất đắc kỳ tử5 khôn cần diện hoa.
________________________________
1. Chạy đi chạy lại, từ nơi này tới nơi khác.
2. Vì việc gì gấp.
3. Chỉ là chỉ dụ của vua, triệu là mời về.
4. Đề phòng sợ bị phản.
5. Không phải vì đau ốm mà chết.
Logged
chuongxedap
Đại tá
*
Bài viết: 11364



« Trả lời #147 vào lúc: 28 Tháng Tư, 2016, 10:24:17 PM »


1500 Thưa cùng Đại Pháp chư nha,
       Trong triều quan Quận trở ra phản thần.
       Đại Pháp phải xét cho cân,
       Người mà phản thần nhiều kẻ chết oan.
       May ra phụ trái tử hoàn1,
       Hay thì chớ để nịnh gian trong trào.
       Trong trào có kẻ nịnh gian,
       Tiêu hao mạch nước, không an nước nhà.
       Thưa cùng Đại Pháp chư nha,
       Mời về bên nước Lang Sa hội đồng.
1510 Quan quân binh mã dự phòng,
       Xin về yến tiệc hai ông xuống tầu2.
       Xin mời yến tiệc hai ông,
       Mời về bên nước hội đồng Lang Sa.
       Gẫm trong nhà nước phân vân,
       Năm Mậu Tuất3 Đại Pháp đánh lần thuế thân.
       Nam triều đình thần phải nghĩ làm sao?
       E dân Nam trào lắm kẻ suy vi.
       Nam Ngãi4 cho đến Bắc Kỳ,
       Thừa Thiên lục huyện5 phen ni không từ
1520 Chẳng qua Nam Việt mình hư,
       Chốn mô không từ, e đánh thuế thân,
       Phán cùng văn võ đình thần
       Phải thương6 qua nói lại
                                  cho phương dân7 nó nhờ.
       Dân tình đồ khổ sinh sơ,
       Phải nói cho nó nhờ Đại Pháp dung tha!
       Tâu qua Thánh đế hoàng bà8,
       Phen này phải đến sứ toà9 hội thương.
       Sắm sanh võng giá chấp thương,
       Hầu bà Từ Dụ qua hội thương sứ toà.
______________________________________
1. Cha mắc nợ con trả.
2. Tức Nguyễn Văn Tường và thân sinh ra Tôn Thất Thuyết là Tôn Thất Đính. Ngày 28-7 năm Ất Dậu (11-9-1885) Cuốc-xy đày hai ông cùng Phạm Thận Duật ra Côn Đảo. Tường sau lại bị dời sang Tahiti rồi chết bệnh, thi hài được mang về táng tại quê nhà ở Quảng Trị.
3. Năm 1898, tên Toàn quyền Đu-me bắt đầu đánh tăng thuế thân ở Trung kỳ và buộc triều đình phải chấp nhận với đạo dụ ngày 14-8-1898.
4. Là hai tỉnh Quảng Nam và Quảng Ngãi.
5. Sáu huyện thuộc tỉnh Thừa Thiên (đã chú thích ở trên).
6. Là thương lượng.
7. Là nhân dân địa phương.
8. Chỉ Từ Dụ hoàng thái hậu.
9. Toà Khâm sứ Pháp.
Logged
chuongxedap
Đại tá
*
Bài viết: 11364



« Trả lời #148 vào lúc: 28 Tháng Tư, 2016, 10:30:33 PM »


1530 Thuyền bồng ắp ắp chèo qua,
       Hãi hùng chân bước bôn ba lên lầu.
       "Ôi ôi chà! Tôi vô tình Đại Pháp đã lâu!
       Nay tôi đến lầu bàn chuyện mà chơi".
       Chư nha Đại Pháp liền mời,
       Bổ rua1 tay bắt miệng cười a lo2.
       Mấy khi Thánh mẫu đến toà,
       Chào bà Từ Dụ vậy mà qua chơi.
       "Khi không nói chuyện mà cười,
       Thuế lệ nhà nước trước thời làm sao.
1540 Công điền, công thổ thấp cao,
       Thu chính tráng hạng mấy hào, mấy nguyên.
       Nước Nam thường lệ chiếu niên,
       Mỗi năm tám tiền3 nó chạy không ra!
       Đứa thì không cửa không nhà,
       Đứa vô gia sản vậy mà thứ dung4.
       Công điền, công thổ ngoài đồng,
       Tới mùa gặt hái dự phòng tại kho.
       Công điền, công thổ ngoài đồng,
       Tới mùa gặt hái dự phòng tại kho.
1550 Cầm quyền nhà nước phải lo,
       Dân tình đồ khổ, phát cho gạo phần.
       Tỉnh Nam, tỉnh Bắc5 Thừa Thiên,
       Phát cho gạo phần, bảo hộ phương dân nó nhờ.
       Số bạc trí tại Tàng thư6,
       Xin người cứu nghị cho phương dân
                                            nó nhờ thấp cao!
       Tây sang bảo hộ Nam trào,
       Công điền, công thổ thấp cao rõ ràng.
       Ví mà thôi lính, thôi quan,
       Tên dân tráng hạng rõ ràng tên dân.
____________________________________
1. Tiếng Pháp “bonjour” là chào mừng.
2. Phiên âm chữ Pháp “alors” có nghĩa là vậy thì, này (thường dùng để mở đầu câu chuyện).
3. Trước khi Pháp sang, theo lệ thời Nguyễn, mỗi người dân hàng năm đóng thuế thân 8 tiền.
4. Miễn thuế.
5. Nam Định, Bắc Ninh.
6. Tàng thư là kho để sách vở trong thành Huế.
Logged
chuongxedap
Đại tá
*
Bài viết: 11364



« Trả lời #149 vào lúc: 28 Tháng Tư, 2016, 10:34:46 PM »


1560 Chư nha, thánh mẫu, đình thần,
       Coi trong bài chỉ Tây đánh thuế thân Nam trào.
       Công điền, công thổ thấp cao,
       Thu dân tráng hạng hai hào hai nguyên1.
       Thu ra thuế đinh, thuế điền,
       Thuế đò, thuế chợ, thường niên thường lề.
       Hai hàng nước mắt dầm dề,
       Dân tình đồ khổ làm thuê có gì!
       Chẳng qua Nam Việt bại suy,
       Mất mùa, đại hạn, có gì mà thu!
1570 Không cha nó cực đã lâu,
       Đứa thì bán ruộng, dắt trâu đi cầm.
       Đứa thì buôn bán cũng thâm2
       Dắt con đi cầm ở mướn người ta.
       Thưa cùng Đại Pháp chư nha,
       Nghĩ lấy tấm bụng lão bà một phen.
       Mai sau rồi nó thăng thiên3,
       Đại Pháp cầm quyền phải nghĩ bụng tôi.
       Phân qua nói lại chưa rồi,
       Đại Pháp phải thuận cho tôi bốn điều.
1580 Tôi thương con dại dắt dìu,
       Cũng vì ngành ngã lá xiêu nửa chừng.
       Tôi ăn no mặc ấm cũng nhờ dân,
       Bởi nó cần làm tích thiểu thành đa4.
       Thưa cùng Đại Pháp chư nha,
       Cho tôi xin thuế, nó đánh mà làm chi!
       Mình sá chi mấy việc tế vi5,
       Thuế đò, thuế muối, vậy thì xin tha!
       Kẻo nước Nam thường kỵ6 ông bà,
       Năm trâu bảy lợn, phải gia muối vào.
__________________________________
1. Là 2 đồng 2 hào.
2. Thâm vào vốn, lõ vốn.
3. Ý nói là chết đi.
4. Chuyên cần làm ăn lâu ngày góp ít thành nhiều.
5. Nhỏ mọn.
6. Ngày giỗ.
Logged
Trang: « 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 »   Lên
  In  
 
Chuyển tới:  

Powered by MySQL Powered by PHP Powered by SMF 1.1.21 | SMF © 2006-2008, Simple Machines

Valid XHTML 1.0! Valid CSS! Dilber MC Theme by HarzeM