Dựng nước - Giữ nước

Thư viện Lịch sử Quân sự Việt Nam => Tài liệu - Hồi ký Việt Nam => Tác giả chủ đề:: Giangtvx trong 10 Tháng Tám, 2016, 08:55:35 AM



Tiêu đề: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 10 Tháng Tám, 2016, 08:55:35 AM
        - Tên sách: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
        - Tác giả: Lê Trọng Nghĩa
        - Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Hà Nội
        - Số hóa: Giangtvx

        
        SƠ LƯỢC VỀ TÁC GIẢ  

        • Ông sinh năm 1922,
        • Ngày 19 tháng 8 năm 1945, ông là Ủy viên Ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội
        • Ngày 20 tháng 8 năm 1945, ông là Ủy viên Ủy ban Nhân dân cách mạng lâm thời Trung ương.
        • Kháng chiến bùng nổ, ông là Chánh Văn phòng Bộ Quốc phòng.
        • Năm 1950, ông là Đại tá, Cục trưởng Cục Quân báo khi mới 28 tuổi và trở thành trợ tá đắc lực của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhất là trong trận Điện Biên Phủ.[8]
        • Năm 1954, trong Sở chỉ huy mặt trận Điện Biên Phủ, ông phụ trách Quân báo khi mới 32 tuổi[9]
        • Năm 1960, ông trở lại với cương vị là Cục trưởng Cục Quân báo, Bộ Tổng Tham mưu thay cho ông Trần Hiệu
        • Năm 1962, thôi giữ chức Cục trưởng Cục Quân báo, Bộ Tổng Tham mưu[10]
        • Năm 1962 đến năm 1967, ông là trợ tá thân cận cho tướng Võ Nguyên Giáp.
        • Tháng 2/1968, ông bị an ninh bắt vì cho là có liên quan đến "nhóm Xét lại", tuy không được xét xử theo pháp luật nhưng vẫn bị giam và cải tạo lao động từ năm 1968 đến 1976.
        • Ông mất năm 2015

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%202_zps6urkxrxm.jpg)

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%201_zpsvediiijk.jpg)

        MỤC LỤC

        Lời nói đầu

        Phần một HÀ NỘI TỰ DO ĐỘC LẬP

        1.   Chuyện về đồng, chí Trần Đăng Ninh
        2.   Những cuộc đấu tranh và tiếp xúc giữa Việt Minh với Chính phù Trần Trọng Kim ở Hà Nội   
        3.   Các ủy ban nhân dân Cách mạng ra mắt ờ Hà Nội trong Cách mạng tháng Tám   
        4.   Ký ức về một tháng Tám lịch sử
        5.   Từ mùa thu Iháng Tám Hà Nội, nhớ lại kỷ niệm trên đất Cảng
        6.   Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm đầu tiên
        7.   Hà Nội - Hồ Chí Minh và Cách mạng tháng Tám thắng lợi căn bản, vĩ đại
        8.   Trên dường theo chân Bác từ thủ đô Hà Nội lên chiến khu

        Phần hai MỘT SỐ BÀI VIẾT CỦA CÁC TÁC GIẢ

        1.   Sứ già của Việt Minh trong những ngày Hà Nội khởi nghĩa Th.s Phạm Kim Thanh
        2.   Tuổi hai mươi được tham gia lật trang sử nước nhà Kiến Quốc
        3.   Gặp “Người thiếu niên Việt Minh” năm ấy Mai Hiên
        4.   Nhà ngoại giao của Chính quyền nhân dân cách mạng La Thủy Giang
        5.   60 năm cuộc vượt ngục lịch sử Kháng Chiến - Kiến Quốc



Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 11 Tháng Tám, 2016, 07:39:49 PM

        Với tất cả lòng kính trọng và yêu mến, tưởng nhớ người lính già, khai quốc công thân, đại tá Lê Trọng Nghĩa.

        Tôi có duyên gặp mặt ông trước khi mất, và được ông trao cho quyển sách này kèm theo lời dặn dò, đại ý: Tôi giao quyến sách này cho anh, anh sử dụng nó ra sao là quyền của anh, anh có thể đưa cho bạn anh. Đây là quan điểm cá nhân của tôi, dựa trên góc nhìn của tôi, tôi rất hoan nghênh nếu anh đưa ra những phản biện, phê bỉnh tôi.

        Cũng xin lưu ý lời ông dặn dò bằng cách nhân mạnh các thông tin thống kê, lưu trữ mà tôi chụp lại ngay những trang đầu rằng đây không phải là quyên sách “ngoài lề”.

        Phần 2 của hồi ký của ông, kế lại các sự kiện từ Điện Biên Phủ tới Mậu Thân 1968 có lẽ sẽ không bao giờ được ra mắt bạn đọc nữa.

        Nhân ngày cụ Lê Trọng Nghĩa vê với thế giới người hiền, về với thủ trưởng Võ Nguyên Giáp của ông.

Hà Nội ngày 30 tháng 3 năm 2013       


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 12 Tháng Tám, 2016, 10:22:18 AM
        Phần "TỰ BẠCH" này ông Lê Trọng Nghĩa cho đánh máy, in rồi chính ông chỉnh sửa lại. Tuy vậy rất nhiều chỗ không rõ ý của ông nên người số hóa đành phải đưa bản chụp để người đọc tự xem xét. Thành thật xin lỗi bạn đọc.

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%2010_zpsvhwnh3r3.jpg)

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%2011_zpsv5gx0utz.jpg)

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%2012_zps4c9wzlvl.jpg)

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%2013_zpsisolcwmi.jpg)



Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 12 Tháng Tám, 2016, 10:31:50 AM
       
(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%2014_zpsshrr2bvn.jpg)

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%2015_zpsjnbdpju3.jpg)

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%2016_zpspvshptnm.jpg)


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 12 Tháng Tám, 2016, 10:36:14 AM
 
LỜI NÓI ĐẦU

        Đây là hồi ức của một thanh niên Hà Nội vinh dự được tham gia vào cuộc Tổng khởi nghĩa “cướp phủ Khâm sai Bắc Kỳ”1, ngày 19/8, nay tường thuật lại cuộc khởi nghĩa nổi tiếng đó của nguời dân Hà thành trong Cách mạng tháng Tám - 1945.

        Cuộc nổi dậy 19/8 của nhân dân Hà Nội - thủ phủ của Bắc Bộ do Việt Minh phát động, lãnh đạo để tự giải phóng lấy mình là một sự kiện đặc biệt chưa từng có trong suốt chiều lịch sử dựng nước và xây dựng thủ đô của dân tộc.

        Các lễ hội tưng bừng, hoành tráng khắp nước để kỷ niệm, tôn vinh các cuộc “định đô”, “dời đô” “giải phóng thủ đô” lịch sử... lại càng thắp sáng lên những kỷ niệm xúc động, sâu sắc về kỳ tích “Hà Nội tự giải phóng”.

        Qua các bài tường thuật, tôi cũng muốn chuyển đến người đọc một vài cảm nhận sâu sắc nhất của tôi càng ngày càng được khẳng định đậm, rõ nét...
 
        1.   Khi nói về cuộc khởi nghĩa thành công ngày 19/8 các ủy ban nhân dân cách mạng Bắc Bộ và Hà Nội công khai ra đời là khẳng định “Hà Nội đã tự giải phóng” và trở thành mảnh đất tự do độc lập đầu tiên trong cả nước do Việt Minh quản lý và là đối tác của Bộ Tổng tư lệnh Nhật ở Bắc Bộ.

        2.     Khi chính quyền bù nhìn Bảo Đại vẫn đang nắm giữ Sài Gòn, miền Nam và Kinh đô Huế; quân đội Đồng minh, với những mưu đồ đen tối nhằm chiếm Việt Nam và Đông Dương đã lên đường tiến sát biên giới phía bắc và ngoài khơi biển Đông. “Hà Nội tự do, độc lập” ra đời đã mở ra một cục diện đấu tranh mới, và đó lại là một sự kiện đặc biệt, xuất hiện ngoài dự kiến của lãnh đạo, trong khi Trung ương còn đang tập trung hoạt động ở Thái Nguyên... Tạo được những điều kiện cơ bản, chủ yếu để Bác và Bộ Chính trị rời chiến khu Việt Bắc trở về Hà Nội vùng đất tự do đầu tiên và kịp thời đưa ra những quyết định thần kỳ:

        - Thúc đẩy nhân dân Sài Gòn, miền Nam và miền Trung (trên phần còn lại của đất nước mà phong trào Việt Minh không mạnh như tại Việt Bắc và còn hơn 4 vạn quân Nhật chiếm đóng) làm một bước nhảy vọt, tự mình anh dũng và tài giỏi đứng lên nắm lấy chính quyền làm chủ địa phương mình và chuyển theo Việt Minh Hà Nội, từ 23/8 đến 30/8.

        - Nhờ đó Trung ương đã nhanh chóng đưa cuộc tổng khởi nghĩa khắp cả nước giành thắng lợi vĩ đại cuối cùng, lập nên nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào ngày 2/9 lịch sử và cũng là ngày các nước Đồng minh và Nhật ký hiệp định kết thúc cuộc Đại chiến thế giới khốc liệt lần 2; nhưng lúc đó quân Đồng minh chưa tới được đất Việt Nam khi ấy dã chính chức có chủ.

        Khởi nghĩa 19/8 thành công là một kỳ tích đặc sắc, độc đáo chưa từng có trong lịch sứ. Nó thể hiện và khắng định rõ sự bùng lên của khối quần chúng nhân dân Hà Nội, tiêu biểu là lớp thanh niên là một nhân tố có tính quyết định sự thành công của Cách mạng tháng 8 do Bác, Đảng, Mặt trận Việt Minh vun xới và lãnh đạo.

        Ủy ban nhân dân Cách mạng Bắc Bộ ra đời tối 19/8 là tiền đề cho sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào ngày 2/9.

       Nói về vấn đề “giành chính quyền” của Hà Nội thực chất đó là phương thức đấu tranh với mục tiêu “giành lấy chủ quyền dân tộc trong tay chính quyền bù nhìn khâm sai đang dao động lung lay và tránh xung đột ngay với quân đội Nhật”.

        Ở đây có khía cạnh khác và sáng tạo so với đường lối chỉ đạo phổ biến lúc đó là dùng vũ trang khởi nghĩa, du kích chiến tranh nhằm đánh Nhật là chủ yếu. Phương thức “giành chính quyền” mà nhân dân Hà Nội thể hiện là một biện pháp then chốt và có hiệu quả nhất đảm bảo cho cuộc nổi dậy ngày 19/8 thành công nhanh chóng và rất tốt đẹp, không có chống đối và đổ máu.

        Và nó đã được coi như là một hình mẫu đấu tranh thích đáng nhất, để lại dấu ấn đặc sắc trong cuộc Cách mạng tháng Tám, là nhằm giành lấy chủ quyển dân tộc, quyền dân chủ của nhân dân là điều căn bản đảm bảo cho việc giành độc lập và vấn đề dân quyền, dân chú đã luôn gắn liển với vấn đề độc lập. Cách mạng giải phóng ở Việt Nam lúc đó đã dựng lên dược một nhà nước tự do (có chú quyền dân chú) và độc lập

        Đó cũng chính là sức mạnh và đặc điểm sáng ngời nổi bật trong cuộc giải phóng vĩ đại của dân tộc Việt Nam, vốn là một đất nước phụ thuộc và bị chia cắt lâu dài, còn nghèo nàn và lạc hậu...

        Mô tả người Hà Nội thời kỳ sôi nổi cách mạng mùa thu để nêu lên đức tính nổi trội của họ: yêu đời, yêu nước thương đồng bào, và mặc dù còn nhiều non kém, họ đã có dũng khí dám nói, dám làm và dám chịu trách nhiệm... Là cộng sản Việt Minh, đảng viên Dân chù, Thanh niên cứu quốc hay chỉ là một người dân thường, họ đều mang một nét đặc trưng trong cốt cách của một người Hà Nội, rất nhạy bén, tích cực xung phong trong cuộc “giành chính quyền” nổi tiếng.

        Tôi cũng đã có ý viết hồi ký về đời mình từ những năm 90, nhưng còn dở dang vì gặp không ít hạn chế và ràng buộc chủ quan, khách quan...

        Chắc chắn tập Hổi ký này còn nhiều thiếu sót, bất cập nhưng tôi cố gắng tái hiện một phần ký ức của thời kỳ sôi động Cách mạng tháng 8/1945, như một dịp để tri ân và tỏ lòng tôn kính đối với Thủ đô Hà Nội và nhân dân Hà Nội thân thương - Nơi lắng hồn núi sông ngàn năm, sau một thời gian dài đen tối đã anh dũng vùng lên làm nên “một Hà Nội tự do độc lập , tự khẳng định mình; gánh trên vai nhiệm vụ lịch sử dẫn đường mở lối đưa cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám vĩ đại của dân tộc ta đến toàn thắng.

        Xin chân thành cám ơn các bạn gần xa đã luôn nhắc nhở. Và đặc biệt cảm ơn sự giúp đỡ to lớn về nhiều mặt cúa Ban Tuyên giáo Thành ủy. UBND thành phố Hà Nội và Nhà xuất bản Hà Nội để cuốn Hồi ký được ra mắt bạn đọc.

Hà Nội, kỷ niệm mùa thu Cách mạng, 2011        
Lê Trọng Nghĩa                          

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/Phan%201%20-%200014_zpsdylmtlpc.jpg)

------------------
1. Sau cuộc đảo chính ngày 9/3 của Nhật, Chính phủ Bảo Đại/Trần Trọng Kim được thành lập ở Huế, đã cử khâm sai Phan Kế Toại nhậm chức ở Hà Nội và từ 5/4 tòa Thống sứ Bắc Kỳ (thời Pháp thuộc) đổi thành "Phủ Khâm sai", tòa Đốc lý Hà Nội thành "Thị chính Hà Nội"
        Từ "Dinh Khâm sai" thường được dùng để chỉ nơi "Quan Khâm sai" đóng


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 12 Tháng Tám, 2016, 10:39:36 AM
 
PHẦN MỘT

HÀ NỘI TỰ DO ĐỘC LẬP

CHUYỆN VỂ ĐỒNG CHÍ TRẦN ĐĂNG NINH

        Nhân dịp kỷ niệm Cách mạng tháng Tám, trong cuộc gặp mặt các tù chính trị, cũng như qua cuốn sách viết về nhà tù Hỏa Lò, tên đồng chí Trần Đăng Ninh được nhắc nhiều với một tình cảm đầy mến phục.

        Tôi nhớ lại một số chuyện về “người cộng sản kiên cường ấy - như chúng tôi thường gọi những lúc được gần anh trước đây, người Cộng sản đã để lại những dấu ấn đầu tiên sâu sắc nhất đời tôi.

        Vào đầu 1942, khi tôi còn đang bị giam ở khám lớn (vio-lon) Sở mật thám Hà Nội, một buổi bỗng cả nhà giam náo động. Tên Chánh mật thám Lanèque, tên hung thần Lutg lớn tiếng loan tin chúng đã bắt được và đưa về đây “Đáng to đầu”, “tên cộng sản đầu sỏ nguy hiểm” đã “chỉ huy nổi loạn Bắc Sơn” với “hùm xám Chu Văn Tấn”. Chúng tôi bàng hoàng... Được biết chúng đã tra tấn anh rất dã man nhưng cũng tỏ thái độ thực sư nể phục sự kiên gan sắt đá của anh và có ý muốn mua chuộc Chúng hí hửng ra mặt, công khai nói rằng đã phá vỡ được Thành ủy (Hà Nội) bắt các xứ ủy viên... nhất định phen này sẽ tóm hết được Trung ương, và ngay cả Đặng Xuân Khu (tức anh Trường Chinh), Hạ Bá Cang (tức anh Hoàng Quốc Việt) cũng không thể thoát. Nhưng sau mấy trận truy lùng rầm rộ bọn mật thám đã tiu nghỉu, chịu thất bại và với anh Ninh lại là những trận đòn thù
tiếp theo vô cùng tàn khốc dã man... Chúng tôi ngó nhìn anh qua lỗ cửa xà lim mà lòng xót xa. Từ phòng tra tấn về quần áo tả tơi, bết máu, mặt thâm xạm như càng bạnh to ra, với vẻ cương ngạnh, khi qua xà lim giam tôi cạnh nhà xí, mắt vẫn nhìn thẳng, anh nói khẽ mà như phóng vào phòng tôi:

        - Hãy cố chịu đấy nhé!

        Hình ảnh anh, lời khích lệ của anh đã làm tôi như bừng tinh và sáng lên trong lòng một niềm tin mạnh mẽ. Chả là đám học sinh chúng tôi, giữa cuộc thử thách khốc liệt gay go lúc đó đang; có tâm trạng hoang mang lo lắng trước những tổn thất, tan vỡ từ trên xuống dưới của tổ chức và phong trào.

        Tấm gương đấu tranh kiên cường, bất khuất của anh làm bừng lên trong tôi tính cách nổi trội của một công nhân áo xanh đích thực, không những so với lớp tiểu tư sản mà cả với đám đông thợ thủ công, nông dân, trí thức, nhân sĩ, các lãnh tụ chính trị, Quốc dân Đảng, Đại Việt, Phục quốc đang ngả nghiêng, rã rời, suy sụp. Tôi đã tự nhủ thầm: công nhân là như thế đấy, thực dáng cảm phục.

        Anh Ninh đã bị án tù chung thân, vào Hỏa Lò, lên Sơn La, vượt ngục rồi đến 1944 lại bị bắt về giam cùng chúng tôi ở Hà Nội.

        Trong nhà tù, mọi người đều thừa nhận vai trò lãnh đạo và đoàn kết đấu tranh của anh cùng với các đảng viên cộng san kiên cường khác: Trần Tử Bình, Lê Tất Đắc v.v... chúng tôi học tập được nhiều ở anh qua các cuộc đấu tranh khá căng thẳng giữa anh và các đồng chí đồng cấp như anh Đào Duy Kỳ về vấn đề Đảng... và những cuộc tranh luận chính trị với những lãnh tụ Đệ tứ (tờ-rốt-kit), với các lãnh tụ Đại Việt, Phục quốc khác diễn ra khõng kém phẩn gay gắt. Tuy vậy, cái đặc sắc ở đây là trong những phút đấu tranh mạnh mẽ, thẳng thắn anh vẫn kiên trì giữ cho được đoàn kết. Không bè phái, anh nhắc nhở chúng tôi thực hiện cho được việc đoàn kết với tất cả tù nhân: số vuông (cộng sản), số chéo (quốc gia: Đại Việt, Quốc dân Đảng, Phục quốc) và cũng không được quên lôi kéo anh em số đỏ (thường phạm khổ sai) để đấu tranh cho việc cải thiện đời sống chung ở nhà tù... Không những thế, trong trường học nhà tù nổi tiếng này, bên cạnh những bài giảng về triết học, chính trị, chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa xã hội... của các anh Đào Duy Kỳ, Kỳ Vân (Sao Đỏ), những bài nói chuyện, những kinh nghiệm sống, thực tế của chính bản thân anh Ninh quả thực là vô giá. Nhờ đó mà anh em trong các tổ trung kiên chúng tôi (tổ chức nòng cốt cách mạng trong Hỏa Lò) và cả các chị em tù như chị Viếng (tức Trương Thị Mỹ), đã hiểu sâu, nắm chắc và vô cùng hào hứng biết thế nào là chuyển hướng chiến lược mới của Đảng về Mặt trận Việt Minh, sự quan trọng và tính chất quyết định của chính sách Đại đoàn kết dân tộc, những kinh nghiệm xương máu về vũ trang khởi nghĩa Bắc Sơn và công tác vận động cách mạng thời kỳ tiền khởi nghĩa. Thắng lợi Cách mạng tháng Tám đã chứng minh cho những bài học quý giá của đồng chí bí thư Xứ ủy và của người cán bộ dày dạn đấu tranh đã được Đảng giao giữ vững căn cứ Bắc Sơn.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 12 Tháng Tám, 2016, 10:41:32 AM

        Tháng 3/1945. Tinh hình sôi sục, theo hướng dẫn của “những người cộng sản kiên cường”, anh em tù nhân hăm hở bàn bạc tìm cách nhanh chóng trốn ra ngoài hoạt động, noi
theo các gương dũng cảm vượt ngục còn nóng hối của các anh Trần Đăng Ninh, Văn Tiến Dũng...

        Rồi đêm 11/3, toán tù đầu tiên gồm anh Ninh cùng một số người trong, tố trung kiên đã trèo lên mái trại “lô cốt" vượt tường cao ra phố, còn toán tiếp theo đã phải chuyển sang tìm “đường cống” và vượt được ra ngoài sau khi đã bị chặn lại mất hơn một đêm.

        Nhớ lại ngày hôm trước, theo chỉ thị của anh Ninh, tôi đi bàn với anh em tù thường phạm cùng tổ chức vượt tường, nhưng buổi sau, khi lên được mái nhà, một số tù thường phạm lại tranh giành và gây lộn nhau ầm ĩ, lính gác đã nổ súng bổ ra vây chặn. Anh Ninh đáng lẽ phải đi ngay từ đầu (vì là cán bộ chủ chốt) nhưng lúc đó vẫn thấy còn nằm nép lại bên nóc nhà. Tôi hoảng quá, men lại gần. “Làm ăn kiểu gì thế này? Thôi vọt lên đi, chờ gì nữa!” tiếng anh quát khẽ. Tôi như bị điện giật, xông phăng lên, cũng lôi kéo giằng co như ai và nắm được đầu thang, tay sượt mảnh chai, tuột ngay xuống chân tường ngoài phố. Sau đó tôi mới biết anh Ninh cùng các anh Lợi, Chính... cũng đã kịp ra được và đã lẩn vào đêm tối của Hà Nội.

        Ngay trong tháng 4, anh Ninh đã được Thường vụ Trung ương cử tham gia Hội nghị Quân sự cách mạng Bắc Kỳ lịch sử tiếp đó anh được cử vào ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc cùng với anh Võ Nguyên Giáp trong Bộ Chỉ huy Giải phóng quân Nam tiến đánh vào Thái Nguyên (20/8). Các đồng chí trong tổ trung kiên từ Hỏa Lò ra, tôi thì được Xứ ủy chỉ định tham gia lãnh đạo cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ngày 19/8 ở thủ đô Hà Nội. Các đồng chí khác người vào cơ quan Trung ương, người về các địa phương đều có những đóng góp xứng đáng... cho thắng lợi của Cách mạng tháng Tám. Những quan điểm lý luận và kinh nghiệm đấu tranh vô cùng quý báu tiếp thu được từ sự chỉ bảo và hành động gương mẫu của anh Ninh cũng như anh Trần Tử Bình, trong nhà tù Hỏa Lò ở Hà Nội là hành trang vô giá của tôi trên con đường chiến đấu cho Cách mạng tháng Tám vĩ đại.

        Cho đến 1948, tôi lại có dịp biết rõ một lần nữa về anh khi tôi làm Chánh văn phòng Bộ Quốc phòng, Tổng chỉ huy lúc đó đóng ở căn cứ Việt Bắc.

        Lúc ấy, quân dân trong căn cứ đang hân hoan vui mừng chiến thắng vì mới đánh bại được cuộc tiến công chiến lược thu đông 1947 của địch nhằm đánh phá cơ quan đầu não cuộc kháng chiến của ta thì lại xảy ra vụ án gián điệp H.Xăngvanhđơ (H122). Vụ án tai tiếng đã gây rung động, hoang mang trong các cơ quan lãnh đạo quân đội ở căn cứ. Hàng trăm cán bộ chiến sĩ và dân - trong đó có cán bộ chủ chốt Bộ Tổng tham mưu, cán bộ quân khu Việt Bắc, Trung đoàn chủ lực Bắc Bắc đã bị bắt, bị dùng cực hình để lấy cung. Khi được biết sự việc này, nhận định là có địch lũng loạn, Trung ương và Bác đã giao ngay đồng chí Trần Đăng Ninh - Thanh tra Chính phủ, gấp rút kiểm tra xem xét... Với những kết quả điều tra trực tiếp sâu sát và thực tế của đồng chí Trần Đăng Ninh, vụ án oan đã được giải quyết, những quyết định sửa sai đã được thực hiện một cách gọn ghẽ đúng đắn, ổn định và tin tưởng trở lại

        40 năm sau, trong cuộc gặp mặt cán bộ quân đội cũ có dịp gặp lại một số nạn nhân đã may mắn được giải oan nhắc lại những ngày kinh hoàng đó ở Việt Bắc, mọi người rất xúc động trân trọng nhắc đến “phúc đức” của đồng chí Trần Đăng Ninh, tiếc thương “một Bao Công” của thời đại Hồ Chí Minh.

        Và chúng tôi cũng không quên ca ngợi anh là người đã có công lớn trong sự nghiệp xây dựng quân đội nhân dân, xây dựng Đảng, khi anh lãnh nhiệm vụ nặng nề trong Tổng Quân ủy làm Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần từ những năm khó khãn nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Tháng 12/1995         


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:13:22 AM

NHỮNG CUỘC ĐẤU TRANH VÀ TlỂP XÚC GIỮA VIỆT MINH VỚI CHÍNH PHỦ TRẦN TRỌNG KIM Ở HÀ NỘI1

        I. CHUẨN BỊ KHỚI NGHĨA VÀ GẶP GỠ VỚI KHÂM SÁI PHAN KẾ TOẠI, THỦ TƯỚNG TRẦN TRỌNG KIM

        1. Sau khi vượt Hỏa Lò ra, đến tháng 5/1945, giữa lúc các đoàn thể Việt Minh ở Hà Nội sôi nổi bước vào chuẩn bị khởi nghĩa, tôi và anh Chính được Đảng điều sang giúp Đảng Dân chủ Việt Nam (còn gọi là Dân chủ Đảng - trong Việt Minh). Cùng với đồng chí Vũ Quý, ba chúng tôi họp thành Đảng Đoàn bên cạnh Trung ương Đảng Dân chủ.

        Khi đó anh Dương Đức Hiền, Tổng Thư ký mắc đi công tác ở Việt Bắc. Anh Vũ Quý (tức Kiến), người đã giúp gây dựng Đảng Dân chủ ngay từ những buổi đầu, lại được cấp tốc chuyển sang công tác khác rồi bị mất liên lạc luôn trong một vụ việc nghi là dính líu đến "A,B"2. Anh Chính cũng rời Hà Nội, cùng với một số trí thức, kỹ sư, bác sĩ... lên chiến khu họp Quốc dân Đại hội Tân Trào.

        Tôi nhớ mãi trong một buối họp, trên một căn gác ở phố Rolland (phố Hai Bà Trưng hiện nay), đổng chí Lê Đức Thọ3 thay mặt Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh giao cho tỏi phụ trách Đảng Đoàn và lãnh đạo khối Dân chủ Đảng ở Hà Nội và các thành phố của Bắc Kỳ (Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định, Phú Thọ, Vĩnh Yên...).

        Nhưng rồi anh Thọ cũng rời địa bàn lên Việt Bắc dự hội nghị. Tôi được giới thiệu bắt liên lạc và phối thuộc vào sự lãnh đạo của Thường vụ Xứ ủy - đồng chí Nguyễn Khang. Lúc này chưa lập Kỳ bộ Việt Minh.

        Được Đảng Cộng sản tận tình giúp đỡ, Đảng Dân chủ là một thành viên của Mặt trận Việt Minh khi ấy đang trong thời kỳ phát triển mạnh.

        Qua việc nắm được Tổng hội sinh viên (thời anh Dương Đức Hiền, Nguyễn Dương Hồng là hội trưởng và phó hội trưởng) và thu hút một số nhân vật nổi tiếng trong nhóm Thanh Nghị (số nhân sĩ trí thức tập hợp quanh tờ báo “Thanh Nghị”), Đảng Dân chủ đã tổ chức được nhiều cơ sở là viên chức trung cao cấp ở các công sở quan trọng, một số đông sinh viên ở các trường Luật, Y, Canh nông... và nhiều người làm “nghề tự do” (nhà giáo, thầy thuốc, viết báo). Lúc ấy, cũng đã lập được Thành ủy Đảng Dân chủ Hà Nội do tôi làm Bí thư với một Ban Tuyên truyền xung phong năng nổ tháo vát cùng các tổ tự vệ và đội Danh dự trừ gian...

        Báo Dộc lập cùa Đảng Dân chủ được in ấn ngay ở ngoại thành với các bài của anh Nguyễn Đình Thi, Văn Cao vừa sáng tác vừa là người in đá (li-tô)... các báo Cứu quốc, Hồn nước Độc lập... là tài liệu bí mật cùa Việt Minh được dân chúng đón chờ, tìm đọc và ca ngợi.

        Thanh thế, tổ chức của Đảng Dân chủ dưới danh nghía thành viên Mặt trận Việt Minh phát triển và “bốc” cao nhất là trong giới tiểu tư sản tri thức, nhân sĩ nội ngoại thành Hà Nội. Với nhiều sinh viên, trí thức, Đảng Dân chủ là Việt Minh, Việt Minh là Đảng Dân chủ, mà cũng là Cứu quốc...

        Tôi thật phấn khởi khi nhận nhiệm vụ mới nhưng cũng lo, thoáng cảm thấy như đơn độc hoạt động ở trung tâm thành phố, xa lãnh đạo. Các đồng chí Xứ ủy và Thành ủy lúc đó đóng tại A.T.K (an toàn khu) ở phía nam, phía bắc ngoại thành và ở vùng nông thôn Hà Đông nên liên lạc không nhanh chóng dễ dàng.

        Tôi đã chọn ngôi nhà số 101 Gambetta (nay là phố Trần Hưng Đạo)4 ở trung tâm thành phố làm cơ quan bí mật thường xuyên hoạt động. Trạm giao thông cũng gần đó, ở 75 Hàng Bông Thợ Nhuộm5  ).

        Nhà 101, một biệt thự lớn, không những là vỏ bọc tốt mà thú vị là chỉ ở xế cạnh, cách độ hơn trăm mét, căn nhà nhỏ của bác sĩ Trần Văn Lai mới được Chính phủ Huế và Nhật đồng ý bổ nhiệm là Thị trưởng Hà Nội, ở lại Cité Tân Hưng (ngõ Tức Mạc bây giờ) cùng một dãy với trụ sở Hội Tam Điểm (Franc MaCon, một hội kín của giới tư sản).

        Ở đây ngày đêm tôi như được tắm mình và nuôi dưỡng trong cái sôi sục lãng mạn, đầy nhiệt huyết, sáng tạo bất ngờ của quần chúng nhân dân Thủ đô đang lúc cao trào rừng rực dâng lên. Nhờ đó tôi có được nhiều thuận lợi đặc biệt cho công tác Mặt trận và rất thích hợp với tình hình đang biến động nhanh chóng, không thể lường trước được trong lúc ấy.

        Không khí cách mạng và chuẩn bị khởi nghĩa từ miền núi, ven đô đã dội mạnh và lan nhanh vào một Hà Nội còn ngổn ngang phờ phạc, đói rách của những ngày bão lụt với đầy tai ương của một cuộc chiến tranh xa lạ, sắp tàn. Cờ đỏ sao vàng, truyền đơn biểu ngữ của Việt Minh xuất hiện một cách táo bạo ngày càng nhiều cùng với các cuộc mít tinh, diễn thuyết xung phong, phá kho thóc, chống Nhật và bù nhìn, Đại Việt Quốc dân Đảng như ở Bách Thảo,... đang khuấy động cả thành phố. Công tác trừ gian một cách đích đáng và có hiệu quả được quần chúng ca tụng truyền đi như những câu chuyện huyền thoại mà mọi người mong đợi và sẵn sàng ủng hộ, che chở; người dân đã tìm nhiều cách để ủng hộ các chiến sĩ du kích ở tận chiến khu...

        Một sáng tháng bảy, đúng hẹn trên đường Cổ Ngư (đường Thanh niên bên hồ Tây hiện nay), tôi đã đón được anh Vũ Đình Hòe để kịp đưa đi dự Quốc dân Đại hội sắp họp ở Tân Trào. Anh cảm động và hổi hộp tranh thủ kể về cuộc họp đầy xúc động của các nhân vật chủ chốt trong nhóm (báo) Thanh Nghị. Có vị đang còn là công chức cao cấp cũng lặn lội từ miền Trung ra để rồi quyết định “chia tay đôi ngả”, nhưng theo anh thì ai nấy vẫn còn “lưu luyến một lòng”. Các anh Vũ Đình Hòe, Đỗ Đức Dục lúc này đã dứt khoát ra chiến khu với Việt Minh. Một số các vị trí thức lớn đàn anh khác như luật sư Phan Anh, thạc sĩ Hoàng Xuân Hãn... người nghỉ, người lên đường trở về với Chính phủ Huế, lòng ngổn ngang trăn trở.

-------------
1. Đã trích đăng trong Tạp chí Xưa và nay: "Các cuộc tiếp xúc giữa Việt Minh và Chính phủ Trần trọng Kim", số 5, 6 tháng 8, 9/1994, có sửa và bổ sung thêm

2. Tên tổ chức chống Cộng của mật thám Đông Dương thời Pháp thuộc A.B: Antibolchévic (Ăng ti Bôn sê vích)

3. Đồng chí Lê Đức Thọ lúc đó là phái viên Trung ương Đảng với danh nghĩa của Tổng bộ Việt Minh đã lãnh đạo Đảng Đoàn bên cạnh Trung ương Đảng Dân chủ

4. Nhà 101 của gia đình ông Nguyễn Bá Chính, công chức cao cấp thân thuộc Tổng đốc Hoàng Trọng Phu, qua con em Nguyên Bá Lương (Đảng Dân chủ), Lê Quân (Thanh niên cứu quốc Hoàng Diệu), Quang Liên (Đội Danh dự) đã dành cho Việt Minh sử dụng


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:20:29 AM

        Điều anh kể khẳng định nhóm Thanh Nghị đã bị phân liệt. Vốn là một nhóm trí thức, nhân sĩ có tiếng tăm, được nhiều người mến phục ở Hà Nội cũng như tại miền Bắc và Trung; nhóm nổi lên sau thời kỳ Nhật, Pháp khủng bố những năm 1942 - 1943 thể hiện xu hướng yêu nước, dân chủ, tiến bộ, hoạt động trong khuôn khổ công khai hợp pháp, nay tự giải thể, một số lớn đã chuyển theo Mặt trận Việt Minh, làm cách mạng giải phóng. Điều đó có ý nghĩa khá quan trọng.

        Nhưng qua sự kiện trên, tôi cũng thấy được Chính phủ đương thời của nhà học giả Trần Trọng Kim, tuy bị khủng hoảng nghiêm trọng, nhưng được người Nhật hậu thuẫn nên vẫn còn có sức thu hút, cũng tập hợp lực lượng thành lập một chính phủ mới thân Nhật.

        Tôi lại có một cuộc gặp chớp nhoáng ở Hàng Gai với ông Hồ Hữu Tường, một nhân vật “Trốt kít” (còn được gọi là những người “Đệ tứ quốc tế cộng sản”) lúc đó ở Hà Nội. Ông tỏ ra sốt sắng chủ động tìm đến với Việt Minh, đề xuất việc “các đổng chí của ỏng” lúc này có ý muốn tham gia Việt Minh và xin được vào ngay Tổng bộ để đưa ra một chú trương mới nhằm gạt Chính phủ họ Trần1.

        Tôi tỏ ý hoan nghênh nhưng nói ông phái chờ đế cấp Trung ương quyết định và trả lời. Trao đổi riêng với nhau, chúng tôi cho rằng không thể đặt vấn đề liên minh với nhóm của ông Hồ Hữu Tường, vì những người Trốt kít ở Hà Nội không nhiều, không thành một tổ chức lớn như ở Nam Bộ. Vả chăng cũng còn tồn tại một số tai tiếng đối với những người "Đệ tứ"5 nên Mặt trận Việt Minh lúc đó chỉ sẵn sàng thu nạp từng cá nhân vào đoàn thể của Mặt trận.

        Nhưng qua cuộc gặp, tôi đã nhận thêm được một tín hiệu đáng phấn khởi và rất thôi thúc. Những người gọi là “Đệ tứ” hay “Trốt kít” ở đây, trước vẫn phê phán chương trình Việt Minh, nay đã có thái độ và hành động công khai muốn tham gia Mặt trận Việt Minh, tẩy chay và chống chính phủ, chính quyền Khâm sai. Điều đó có nghĩa là thanh thế của Việt Minh thực sự đã lên tới đỉnh cao và chính phủ ngày càng bị cô lập.

        Người Nhật lúc này tranh thủ cho xúc tiến nhanh chuyển giao hành chính: Tòa Thị chính, các sở Bảo an, Cảnh sát Bưu điện, Tòa án, Thông tin báo chí... cho chính quyền Khâm sai.

        Qua một số sinh viên Đảng Dân chủ2  chúng tôi đã bắt mối với anh Lê Văn Lãng, một cứ nhân trẻ, dân Nam Bộ, để người Nhật và Khâm sai giao cho làm giám đốc lực lượng cảnh sát Hà Nội. Như thế là trong những ngày chuẩn bị khởi nghĩa, Việt Minh đã nắm và chi phối được một trong hai công cụ đàn áp của chính quyền mới được xây dựng (lực lượng Bảo an và lực lượng Cảnh sát).

        Tôi lại bắt liên lạc với anh Nguyễn Văn Lưu3 được giao làm Chánh án và anh đã chấp nhận sau khi được sự đồng ý bi mật của Việt Minh.

        Đó là những nội tuyến cao cấp ở ngay trong chính quyền Khâm sai có khả năng phát huy tác dụng lớn trong một cuộc khởi nghĩa hay đảo chính, binh biến mà Xứ ủy nhắc phải trân trọng bảo vệ (nhất là trong lúc công tác trừ gian đã thành phong trào) và tìm cách sử dụng hiệu quả. Điều đó gợi cho chúng tôi thấy được những khả năng to lớn phá sập chính quyền Khâm sai từ bên trong như thế nào và bộ máy chính quyền “bù nhìn” đó thực sự đã rệu rã và vá víu đến đâu.

        2. Ở Hà Nội vẫn có tin dai dẳng, ông Phan Kế Toại, Khâm sai Bắc Bộ mới lên, nhưng cũng nhiều lần xin từ chức và đã được giữ lại. Ông lại ngỏ ý muốn được tiếp xúc với một Việt Minh đích thực. Sau khi thấm tra qua nhiều cơ sở tin cậy, chắc chắn (người thân trong gia đình, thư ký tin cẩn của ông trong tư dinh) tôi với bí danh là giáo sư Lê Ngọc, đã đổng ý một cuộc gặp gỡ bí mật đầu tiên với ông Phan Kế Toại, ngay tại dinh Khâm sai vào một buổi sáng, trong giờ làm việc. Cũng chỉ là một cuộc tiếp xúc thăm dò, tìm hiểu trong một bối cảnh phức tạp đang biến động mạnh, đầy rẫy mưu mô cạm bẫy và âm mưu từ rất nhiều phía. Trong cuộc đối thoại giữa già và trẻ, trên những cương vị khác nhau và đối lập về chính trị, tôi trân trọng trình bày chủ trương và hoạt động chống Nhật giải phóng đất nước của Mặt trận Việt Minh, cố ý nhắc đến khả năng sát sườn về Hoa quân nhập Việt, tin Anh - Mỹ đã đưa quân đến cửa ngõ đất nước ta và có thể đổ bộ... phong trào chiến tranh du kích đang lan rộng ở miền núi...

-----------------
1. Chính phủ Trần Trọng Kim mới dược thành lập mặc dù bất lực nội bộ tranh chấp phe phái, tham nhũng nổi tiếng trong những vụ đầu cơ tích trữ gạo, thuốc cứu tế, đã phải xin từ chức, nhưng lại được người Nhật mạnh tay cố nhanh chóng vực dậy và tranh thủ trao lại Nam Kỳ chuyến giao hành chính và vũ khí ở Bắc, Trung Kỳ để trương thanh thế như là một chính phù Việt Nam độc lập...

2. Anh Lê Văn Ngượn, Đảng Dân chù, sinh viên Luật cùng quê Nam Bộ dã giới thiệu anh Lãng. Sau khời nghĩa, anh Lăng là một cán bộ cao cấp của Sở Liêm phóng (sau này là Bộ Công an), Bộ Ngoại thương... nay đã nghi hưu ở Thành phố Hồ Chí Minh.

3. Anh Nguyễn Văn Lưu (tức Lưu Phệ), một luật  sư trẻ, qua anh Phan Tử Nghĩa đã nhận nhiệm vụ Mặt trận Việt Minh. Sau này anh là cán bộ cao cấp Bộ Ngoại giao cùa Chính phú ta. dã nghi hưu và đã mất.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:24:46 AM

        Ông Phan Kế Toại chăm chú nghe, hỏi, nhưng cũng tránh đi sâu vào các vấn đề cụ thể và những gì có thể đụng chạm đến chính quyền, chính phủ. vẻ quan tâm cởi mở nhưng có cân nhắc của ông tỏ ra có thiện cảm đối với nhiệt tình hãng hái của tôi một thanh niên, nhưng đồng thời cũng biểu thị một thái độ trọng thị Mặt trận Việt Minh. Ông đề xuất việc tiếp tục giữ mối quan hê, liên lạc nhưng xin hết sức kín đáo.

        Ra về, tôi mang theo một cảm giác rõ rệt: - qua cuộc gặp gỡ ông Phan Kế Toại thể hiện thực sự không chống lại Việt Minh nhưng cũng không muốn theo Việt Minh. Là người cầm đầu phủ Khâm sai Bắc Bộ, ông tỏ ra cứng rắn không theo chủ trương chống Việt Minh của quân đội Nhật. Nhưng cũng không có một lời thanh minh hay bênh vực Chính phủ Huế.

        Cục diện chiến tranh lúc này đã trở nên hết sức khấn trương phức tạp với những tin đồn dồn dập chung quanh vấn đề Hội nohị Postdam, Liên Xô tham chiến, cuộc phản công thắng lợi của Đồng minh ở biển Đông...

        Ở Hà Nội, sau vụ các chiến sĩ Việt Minh phá cuộc mít tinh ở Bách Thảo (17/6/1945), Hiến binh Nhật, mật thám có Thanh niên ái quốc làm chỉ điểm, mở một cuộc bố ráp lớn vào Trường Cán bộ hành chính khu Việt Nam học xá... nơi chúng cho là trung tâm hoạt động của Việt Minh và phong trào dân chủ, yêu nước ở nội thành...

        Nhiều sinh viên, Việt Minh cũng có, mà không Việt Minh cũng có thậm chí cả người có tiếng thân Nhật cũng có, đã bị bắt giữ, tra tấn hoặc truy lùng.

        Ban Trị sự Tổng hội Sinh viên, báo Tự trị phải ngừng hẳn hoạt động... Nhưng cuộc khủng bố bừa bãi, mù quáng trong những ngày này càng thúc đẩy cho phong trào đấu tranh chống Nhật lên cao và mở rộng. Đến lúc thanh niên nam nữ đã thấy phải dứt khoát lao vào cuộc đấu, thoát ly gia đình, về nông thôn, tìm Việt Minh, tìm đường lên chiến khu, tìm cách mạng.

        Tin về đồn Bần Yên Nhân, ngay trên đường Hà Nội - Hải Phòng bị Việt Minh đánh chiếm, mặc dù được bưng bít, đã lan nhanh vào Hà Nội. Người ta to nhỏ bàn tán: Quân du kích (Việt Minh) đã về đổng bằng.

        Tinh hình Hà Nội sục sôi thêm với các hoạt động trừ gian xuất quý nhập thần của các Đội Danh dự Việt Minh, với các cuộc tuyên truyền xung phong của Đoàn Thanh niên tuyên truyền xưng phong Thành Hoàng Diệu. Dân chúng phấn khởi nhưng chỗ này chỗ kia phảng phất xuất hiện lo âu.

        Giữa lúc ấy, ông Phan Kế Toại báo muốn giới thiệu tôi gặp Thủ tướng Trần Trọng Kim nhân dịp ông ra Bắc nắm tình hình ngoài này. Tôi được biết thêm là Thủ tướng đến Hà Nội Ià để thị sát tình hình sau vụ Việt Minh đánh đồn Bần, đồng thời điều đình với tướng Tsuchihashi, Tổng Tư lệnh quân chiêm đóng, kiêm Toàn quyền Nhật ở Đông Dương, nhằm thúc đẩy nhanh chóng thực hiện chuyển giao hành chính, vũ khí cho Phủ Khâm sai Bắc Bộ và giao lại Nam Kỳ (lúc đó vẫn do người Nhật trực tiếp quản) cho Chính phủ sớm vào đầu tháng Tám...

        Tôi đã nhận lời, nghĩ rằng có cơ hội thì cứ mạnh bạo tiếp cận để thăm dò. Có phần mạo hiểm nhưng không có dịp nào tốt hơn để có thể trực tiếp tiếp xúc với những người cầm đầu cao cấp Chính phù Huế.

        Vả chăng, vào thời điểm đó cũng có nhiều điều cần phái được làm sáng tỏ. Có tin vua Bảo Đại, qua một huynh trưởng Hướng đạo ở Hà Nội, đang thăm dò nên đánh hay không đánh Việt Minh. Chỉnh phủ đã xin được với quân đội Nhật để thả một số sinh viên mới bị bắt và nói là trong đó có cả Việt Minh1.

        Cuộc gập gỡ đã diễn ra trong phòng khách lớn dinh Khâm sai Bắc Bộ với sự có mặt của ông Phan Kế Toại

        Ngay từ phút đầu, qua thái độ và vẻ một nhọc hơi khô khan cùa ông Trần Trọng Kim, khi nghe ông Phan Kế Toại giới thiệu tôi linh cảm thấy như cuộc gặp gỡ và cá nhân tôi không được coi trọng đúng mức. Phải chăng vì mình quá trẻ, vả lại đến đây chỉ có một mình nên đã không có được những hình ảnh của nhân vật quan trọng như ý ông thủ tướng mong đợi? Hay, đúng hơn là việc tìm gặp Việt Minh và nói chuyện với Việt Minh đã không phải là một chủ đích trong cuộc hành trình ra Bắc cùa Thú tướng họ Trần?

-------------
1. Vụ các anh Phạm Thành Vinh, Nguyễn Ngọc Minh, Lê Văn Giang và nhiều người khác bị Nhật bắt giam ở nhà Đỏ (nhà Shell) của Bộ Tư lệnh Hiến binh Nhật (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ ở phố Trần Hưng Đạo)


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:26:56 AM

         Với ý thức là một cán bộ Việt Minh, tôi tranh thủ trình bày trước để giới thiệu chương trình Việt Minh, nêu lên ưu thế của Việt Minh là đã cùng đứng về phía Đồng minh chống lại phát xít Nhật từ nhiều năm và đã lập được Khu Giải phóng... Thế mạnh của Việt Minh hiện nay và sau này là ở đây. Hơn nữa, Mặt trận Việt Minh có đông đảo dân chúng theo mình, đấu tranh triệt để, nên chỉ có Mặt trận Việt Minh mới “duy nhất” đủ điều kiện đảm bảo chắc chắn giành được “độc lập hoàn toàn và thực sự” cho đất nước. Tôi tránh không đả động đến nền độc lập Chính phủ đang nêu ra mà báo chí của mặt trận đã vạch ra cho là có dính líu nhiều và thực tế phụ thuộc vào phát xít quân phiệt Nhật đang thua trận; sau này nhân dân và Đồng minh đều chắc chắn không thể chấp nhận.

        Ông Trần Trọng Kim nghe và chú ý, nhưng không thấy có gì phản ứng rõ ra mặt. Rồi ông tiếp lời, phác ra chủ trương của Chính phủ, đại ý nói nội các của ông tiếp tục con đường đã và đang đi cũng chỉ hướng vào mục đích xây dựng một nước Việt Nam độc lập chống thực dân đang đe dọa. Đường đi đó tuy có quanh co nhưng ông cho là cần thiết, đúng đắn, trong đó không có mưu cầu danh lợi của cá nhân... Ông không nhận xét đường lối của mặt trận Việt Minh, tránh không đề cập đến vấn đề “độc lập hoàn toàn và thực sự”, không nhắc đến thế chính trị lợi hại của Mặt trận Việt Minh và của Chính phủ ông trước Đồng minh và Nhật đang thua trận.

        Ông đề cập sơ qua vấn đề Việt Minh có thể cùng Chính phủ làm việc. Nhưng hình như thấy tôi có thể phán ứng, ông đã không đi xa thêm như lúc đầu tôi tưởng và lạnh lùng nói một cách trống không, ý như thể là để kết luận: “Lịch sử sẽ phán xét công việc của chúng tôi!”.

        Tôi cảm thấy như có một sự thách thức. Lại chợt nhớ đến quyển Việt Nam sử lược của ông. Tôi hơi nóng mặt. Ông Phan Kế Toại đã tiếp lời ngay, công khai bày tỏ tin tưởng rằng Chính phủ sẽ xem xét đến các vấn đề mới được đề cập, và theo ông: “Những người Việt Minh ở ngoài Bắc này khá mạnh... và dân chúng theo họ”.

        Nghe được như vậy, tôi bình tĩnh lại. Cuộc gặp gỡ kết thúc thẳng thắn, đàng hoàng. Tôi ghi nhận thêm được một điều: đã có những điểm khác nhau trong nhận thức, quan điểm và thái độ giữa những người lãnh đạo cao cấp của Chính phủ Huế.

        Nhưng quan trọng đối với tỏi lúc ấy là:

        - Khẳng định được Chính phủ vẫn giữ đường hướng quyết tâm dựa vào Nhật, không có gì tỏ ra họ có ý muốn bứt khỏi người Nhật trong lúc này.

        - Chính phủ đâu có đặt ra vấn đề thực sự muốn bắt tay, hợp tác hay nghiêng về phía Việt Minh như nhiều tin đồn đại. Chính phủ Bảo Đại, Trần Trọng Kim, qua cuộc gặp gỡ chỉ tỏ ra cố gắng củng cố vị trí và vai trò lãnh đạo không chính đáng và không thực tế của mình đối với đất nước đang trong lúc hiểm nghèo. Nếu có nói đến “cộng tác” hay “bắt tay” với Việt Minh chẳng qua cũng chỉ là mong muốn lôi kéo và đặt được Việt Minh và phong trào quần chúng vào một thế phụ thuộc của Chính phủ nhằm phục vụ cho mục đích củng cố, tăng cường vị trí của Chính phủ trước người Nhật và có thể cả với Đồng minh.

        Và cũng từ đấy, tôi cảm thấy không chút hào hứng và quan tâm đến mối liên lạc và hy vọng lôi kéo đối với các lãnh đạo cao cấp chóp bu Chính phủ Huế theo Việt Minh. Không chống Việt Minh ra mặt, nhưng họ rắp tâm củng cố vị trí và thế lực của họ, và tất nhiên phải tìm cách ngăn cản phong trào.

        Vậy là chỉ còn việc dồn tâm sức đẩy nhanh việc xây dựng lực lượng mà lúc đó tôi biết rõ còn đuối so với yêu cầu...


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:34:42 AM

        II. KHÂM SAI PHAN KẾ TOẠI MỜI MẶT TRẬN VIỆT MINH THAM CHÍNH VÀ CUỘC NỔI DẬY CỦA NHÂN DÂN HÀ NỘI NGÀY VÀ ĐÊM 17/8

        1. Khi có tin Liên Xô khai chiến, tấn công ào ạt, rồi bom nguyên tử nổ ở nước Nhật, ông Phan Kế Toại đã cấp bách nhiều lần, qua nhiều đường cho tìm tôi, (với bí danh là giáo sư Lê Ngọc). Và cũng phải đến ngày 13, một cơ sở tin cậy mới chuyển đến cho tôi ở nhà 101 một lời mời miệng, gần như công khai: ông Khâm sai Bắc bộ yêu cầu Mặt trận Việt Minh cử ngay đại diện đến gặp gấp để bàn việc tham chính.

        Lúc này, nhiều công chức, sinh viên cũng tìm tới hỏi tình hình. Nhà 101 hầu như trở thành trụ sờ bán công khai của Việt Minh.

        Một lời mời miệng, không trực tiếp. Chi có thế, nhưng có tin thêm: Khâm sai mới được Chính phủ trao toàn quyền hành động...

        Giữa lúc đang hết sức rối bận, tôi đã đạp xe ngay lập tức vào thẳng A.T.K trực tiếp trình bày với Xứ úy. Bụng thấp thỏm vừa mừng vừa lo. Gặp Thường vụ, có mặt cả đồng chí Trần Tử Bình1 một đồng chí quen thuộc từ trước và rất thông cám, nên tôi mạnh bạo báo cáo một cách tỉ mỉ, không quên kể lại các cuộc gặp gỡ trước với ông Phan Kế Toại, ông Trần Trọng Kim. Các anh Nguyễn Khang, Trần Tử Bình chăm chú nghe, vẻ bổn chồn nhưng không quyết định ngay, bảo tôi hãy về Hà Nội và chờ...

        Quả thật tôi cũng có lo. Việc tiếp xúc, quan hệ vói những nhân vật chóp bu “Chính phủ bù nhìn” đã được xác định là thù địch là một chuyện hệ trọng, đâu có đơn giản, trong tình hình nóng bỏng, gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền lúc này.

        Khẩu hiệu đấu tranh, trước đây là “Đánh Pháp đuổi Nhật”, từ sau sự kiện 9/3/1945 đã chuyển thành “Đả đảo phát xít Nhật và bọn tay sai”. Chúng tôi đã từng được nhắc nhở: Việc phong trào thanh niên ở Nam Bộ lúc đó dựa vào Nhật là sai lầm và chủ trương của một số các đồng chí ở Trung Bộ định lợi dụng tổ chức thanh niên của Chính phủ Trần Trọng Kim cũng là một ảo tưởng nguy hiểm.
 
        Báo chí bí mật đang không ngớt nhấn mạnh đến tinh thần triệt để cách mạng và thẳng tay trừng trị một cách có phân biệt, chọn lọc "bọn bù nhìn tay sai bán nước". Công tác trừ gian được các đội Danh dự tiến hành một cách đích đáng, đã thành phong trào của quần chúng được mọi người ca tụng đang góp phẩn làm rung động không ít bộmáy chính quyền đã xộc xệch.

        Hon nữa, theo tôi nghĩ, làm sao lại không có bàn tay thâm độc và giảo quyệt của phát xít, bọn Hắc Long, Hiến binh thọc vào các câu chuyện tương tự. Trong giới sinh viên, người ta còn bàn tán về tin cách mạng vừa diệt được một số Việt gian đã cả gan đưa đường cho quân Nhật vào tận cửa ngõ chiến khu để tìm Việt Minh2.

         Trong khi chờ đợi, tôi đã phải cân nhắc nhiều lần về lời mời tham chính. Đây có phải là một bước chuyển mới của Chính phủ Trần Trọng Kim hay một rạn nứt sâu thêm giữa ông Phan Kế Toại và chính phủ Huế? Biết đâu chẳng phải là một cái bẫy lớn chỉ cốt tóm gọn "bọn cầm đầu Việt Minh" đúng vào thời điểm quyết định này? Tình huống không rõ ràng mà lãnh đạo thì ở xa, tôi tự nhủ là chỉ có cách phải hết sức cảnh giác đồng yjowif nhanh chóng đưa ra quyết định cụ thể.

        Sáng ngày 15, Hà Nội được một phen náo động, sôi sục hẳn lên. Đài Tokyo trịnh trọng phát đi lời tuyên bố đầu hàng vô điều kiện cuae Nhật Bản. Nhật Hoàng ra lệnh cho quân đội ở  mọi nơi hạ vũ khí, ngừng chiến và chờ quân Đồng minh... Tôi náo nức mừng, tuy đã phán đoán trước nhưng cũng không khỏi bàng hoàng vì quá bất ngờ và lúng túng không biết làm gi ngay

        Giữa lúc đó thi anh Nguyễn Khang từ A.T.K Hà Đông đạp xe ra và lao vào nhà 101, bỏ qua cả nguyên tắc an toàn. Khác với mọi ngày, xúc động và lập cập, anh nói ngay như phân bua: Đến lúc này mà Xứ ủy vẫn chưa liên lạc được với Trung ương! Rồi anh báo cho biết: hôm qua (ngày 14) Thường vụ Xứ úy đã quyết định lập ủy ban Quân sự Cách mạng Hà Nội có đồng chí Lê Trọng Nghĩa và các đồng chí Nguyễn Huy Khôi, Nguyễn Quyết, Thân (Mỡ), nhưng sẽ gặp nhau và họp sau... Anh tiếp: còn bây giờ anh (Nghĩa) phải thu xếp để gặp ông Phan Kế Toại ngay. Thường vụ đã đồng ý cử anh Nghĩa và tôi làm đại biểu đến gặp theo lời mời của ông. - À có thế chứ! Tôi khẽ reo thầm phấn khởi không kìm được xúc động. Một mặt tôi cảm thấy được Đảng tin cậy, giao cho một nhiệm vụ quan trọng, mặt khác tôi thực sự hứng thú với quyết định mạnh bạo, kịp thời của lãnh đạo!

-------------
1. Đổng chí Trần Từ Bình (tức Phú), Thường vụ Xứ ùy, là một dồng chí cộng sản sắc sảo, cứng rắn, linh hoạt dã giúp đỡ, chi đạo tôi làm công tác đối với sếp ngục trong tù và cùng vượt Hỏa Lò ra hoạt dộng đầu năm 1945.

2. Vụ Giám, sinh viên Đại Việt, xảy ra ờ Ký Phú, Đại Từ, Thái Nguyên.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 06:00:06 PM

        Thế là đã có được Ủy ban Quân sự Cách mạng, một cơ quan lãnh đạo, chỉ huy thống nhất cho công cuộc chuẩn bị khởi nghĩa, Ủy ban Quân sự Cách mạng đã được lập ra với đầy đủ đại diện: Đảng Cộng sản (các đồng chí Nguyễn Khang, Nguyễn Quyết của Xứ ủy, Thành ủy), có đại diện Đảng Dân chủ (Nghĩa) đại diện cho tầng lớp tiểu tư sản trí thức, có anh Nguyễn Huy Khôi, Ban Công vận Xứ ủy người đại diện cho anh em lao động, công nhân, thợ thuyền, và anh Nguyễn Duy Thán (Mỡ) phụ trách Việt Nam cứu quốc hội trong Mặt trận Việt Minh...

        Chỉ một số ít người lúc đó mới biết là cả năm thành viên của ủy ban đều là đảng viên cộng sản cốt cán, đã qua thử thách 4 người mới từ nhà tù thoát ra. Nhưng chính do ủy ban đã mang được tính chất đại diện “rất Việt Minh” nói trên, đặc trưng của chính sách “đại đoàn kết” toàn dân, thực sự đề cao và thực hiện được vai trò lãnh đạo thần kỳ của Mặt trận Việt Minh khi dân chúng Hà thành đang ngóng trông, chờ đợi. Thực tiễn diễn biến cuộc khởi nghĩa đã chứng minh sự lãnh đạo của Mặt trận Việt Minh là một nhân tố quyết định việc động viên, tập hợp mọi tầng lớp nhân dân Hà Nội anh dũng, quên mình xông lên, lao vào cuộc vận lộn giành chính quyền, biết bảo vệ và xây dựng chính quyền mới của mình. Tôi cảm thấy giữa biển người sôi động cuồn cuộn lúc đó, chúng tôi sẽ chẳng là gì cả nếu như không có ngôi sao Việt Minh sáng chói và thiêng liêng gắn trên đầu. Không những thế, Xứ ủy cũng tỏ ra rất nhạy bén không bỏ qua những cơ hội tốt để tranh thủ tác động mạnh đến cá nhân ông Phan Kế Toại nhằm để ông trong tình huống cấp bách nào đó buộc phải tìm chỗ dựa vào Việt Minh thì cũng có khả năng trao chính quyền cho Việt Minh một cách êm thấm.

        Cuộc gặp gỡ chính thức giữa đại diện Mặt trận Việt Minh với ông Phan Kế Toại ngày 16 đã không mang lại kết quả hai bên mong muốn. 10 giờ sáng hôm đó, anh Nguyễn Khang (lúc này đã là Chủ tịch ủy ban Quân sự Cách mạng Hà Nội) với tôi, có thêm “cố vấn” Trần Đình Long mới được Xứ ủy cử đến1, gặp nhau ở nhà 101, qua trạm giao thông 75 Hàng Bông Thợ Nhuộm, rồi từ đó kéo bộ lên Bờ Hồ, đến thẳng dinh Khâm sai.

        Ông Phan Kế Toại và Chánh Văn phòng, cùng với hai hay ba cộng sự đón mời vào tiền sảnh, thái độ vồn vã, trịnh trọng. Tôi yên tâm khi ông mở đầu bằng câu nói cho biết vừa phải từ chối tiếp ông Cương(Đảng Dân chủ Nam Kỳ - không phải là Đảng Dân chủ trong Việt Minh - đang có mặt tại Hà Nội) để đón các "vị Việt Minh". Vào chuyện, cả hai bên đều nhấn mạnh đến tình hình khẩn cấp, đến lợi ích cao cả của đất nước, vận mệnh dân tộc. Ông Khâm sai chính thức mời Việt Minh “cộng tác” với Chính phủ cụ Trần và sẵn sàng chờ Mặt trận cử người tham gia Chính phủ...   ;

        Theo chủ trương của Xứ ủy, anh Khang đã bác bỏ bằng cách không nói gì đến vấn đề “hợp tác hay cộng tác". Từ tốn và thẳng thắn, anh đáp lại rằng phương án cấp bách tốt nhất trong lúc này để cứu vãn tình hình đất nước và cho cả cá nhân ông là ông nên rút lui và trao chính quyền lại cho Việt Minh. Chung tôi có đủ sức, đủ danh nghĩa và sẵn sàng đảm nhiệm việc đối phó với tình hình... Anh tiến thêm: tốt hơn nữa là phủ Khâm sai nên chuyển cho Việt Minh số vũ khí mà chúng tôi nghe nói người Nhật đang định giao lại và ông Khâm sai có thể nói rõ với người Nhật là để Việt Minh chuẩn bị chống lại thực dân Pháp đang lăm le đe dọa.

        Lập trường, chủ trương hai bên đã được trình bày môt cách rõ ràng, có phần chân tình, không gay gắt. Không khí trầm xuống. Nhưng rồi phòng họp trở lại khoáng đạt khi chúng tôi sắp ra về, ông Toại với một vẻ chân thành, khẩn khoan tỏ mong muốn “hai bên chúng ta cần sớm gặp lại nhau ngay".

        Chúng tôi đã vui vẻ nhận lời.

        Trong cuộc họp của Ủy ban Quân sự Cách mạng tại nhà 101, đã khẳng định không có vấn đề “Việt Minh tham gia chính quyền” hay “lôi kéo ông Phan Kế Toại” nữa. Trong khi đó tin đồn “Chính phủ và Việt Minh đã gặp gỡ nhau lại được lan truyền nhanh chóng, nhất là trong giới công chức. Dư luận có ít nhiều xôn xao và dường như người ta nghe ngóng mong đợi. Tôi nghĩ đến người Nhật. Chắc chắn cuộc gặp vừa qua không qua được mặt họ. Nhưng tôi không biết tin tức gì hơn nên càng phải cấp bách nhanh chóng thúc đẩy việc xây dựng lực lượng...

        Cũng trong những ngày này, Chính phủ Huế cho công bố rộng rãi trên báo chí lập ủy ban chính trị Bắc Kỳ để giúp Khâm sai trong việc lãnh đạo. Ngoài Ủy ban Tư vấn đã có, Uy ban chính trị Bắc Kỳ mới do bác sĩ Nguyễn Xuân Chữ, một lãnh tụ đảng Đại Việt, vừa được người Nhật đưa từ Singapore về làm Chủ tịch. Tin đồn thêm trong danh sách ủy ban chính tri Bắc Kỳ có kê cả tên giáo sư Đặng Thai Mai mà dư luận vẫn cho là một Việt Minh cao cấp. Tinh hình thực rối rắm.

--------------
1. Đồng chí Trần Đình Long là một đảng viên kỳ cựu đã qua Pháp, học ở Nga
m bị đế quốc bắt tù ở Sơn La, sau hoạt động và sống công khai ở Hà Nội, cùng với các đồng chí Vũ Đình Huỳnh, Phan Tử Nghĩa (Đàng Xa hội) đã giúp nhiều cho phong trào ở Hà Nội. Đồng chí Long được Xứ ủy "cố vấn" làm cho Ủy ban Quân sự Cách mạng. Sau khởi nghĩa đồng chí đã bị phản động sát hại trong khi đang làm công tác ngoại giao của Chính phủ lâm thời.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 06:11:45 PM

        Phải chăng đang có một sự chuyển dịch chính quyền Khâm sai từ ông Phan Kế Toại có tiếng là ôn hòa, chập chờn, dao động không được Nhật và Chính phủ tin cậy, sang tay những người Đại Việt tích cực thân Nhật? Tại sao lại có tên giáo sư Đặng Thai Mai gắn vào đây? Trong sự việc mù mờ này, có hay không một sự đồng tình giữa Việt Minh và Chính phủ Bảo Đại Trần Trọng Kim? Thường vụ Xứ ủy cũng không có tin tức Anh Dụ (tức Minh Việt), sinh viên trong Thành ủy Đảng Dân chủ Hà Nội, phải kiếm xe dông thẳng vào Thanh Hóa, nơi thầy Mai sơ tán, để tìm hiểu rõ thực hư ngay lập tức . Nhưng điều đáng lo nhiều đối với tôi lúc ấy là chính quyển Khâm sai Bắc Kỳ đang chuyển nhanh vào tay ông Nguyễn Xuân Chữ cũng như Thị chính Hà Nội được giao cho ông Trần Văn Lai, cả hai đều là những người đã được Nhật và ông Kim tin cậy...

        Ngày 16, Tổng hội Công chức khẩn cấp thông báo cho chuyển cuộc “mít tinh vĩ đại và diễu hành trong vòng trật tự” trước định tiến hành vào thứ bảy ngày 18/8. phải chuyển gấp sang thứ sáu ngày 17/8/1945.

        Nói là để đáp lời kêu gọi khẩn thiết của Đức vua, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu công chức, thanh niên, đổng bào... biểu thị mạnh mẽ thái độ ủng hộ Chính phú. Ngày 16, Bắc Bộ Khâm sai đại thần, cũng ra hiệu triệu công chức và đồng bào. Trên báo Đông Pháp ngày 16/8, cũng như trên tờ bố cáo được đem tới nhà 101, tôi thấy in đậm nét: “Đồng bào hãy sẵn sàng đợi lệnh Chính phú, đừng hành động vô ý thức để tránh mọi sự đáng tiếc!”.

        Như thế là rõ: Chính phủ tranh thủ lôi kéo công chức và đồng bào và ngăn không cho đi theo phong trào khởi nghĩa của Việt Minh! Giọng răn đe! Cả Hà Nội bị khuấy động, không ít người nhất là các công chức trung, cao cấp và trong Ban Thư ký Tổng hội cũng sốt sắng ủng hộ tham gia, ồn ào cổ vũ cho cuộc biểu tình. Người ta cho rằng: chắc là có sự cộng tác hay ít nhất là đồng tình giữa Việt Minh với Chính phủ. Vả chăng, Chính phủ tuy có bê bối nhưng cũng chống thực dân như Việt Minh. Người ta chỉ nghe được nhiều thông tin từ bộ máy tuyên truyền của Nhật và Chính phủ, ít người đã biết được rằng Việt Minh đã vừa bác bỏ “việc bắt tay với phủ Khâm sai!”.

        Một vài cốt cán của Việt Minh1 có ý định giải thích ngàn cản việc cổ động cho cuộc mít tinh, nhưng không làm được vì tâm lý nhiều người chỉ mong có dịp làm được cái gì đó cho đất nước. Có người tự động tìm đến nhà 101 hỏi tin tức và bàn tán.

        Ngay chiều đó, Ủy ban Quân sự Cách mạng được tin đã dứt khoát chủ trương và quyết định ra lệnh phá cuộc “mít tinh vĩ đại” của Tổng hội Công chức tổ chức. Tinh thần của lãnh đạo lúc ấy là quyết phải phá cho kỳ được, ít ra cũng đạt mức như Việt Minh đã từng phá cuộc mít tinh ở Bách Thảo của Đại Việt, Quốc dân Đảng tháng trước. Nhưng sẽ khó khăn và nguy hiểm vì cuộc đấu tranh diễn ra ngay ở trung tâm thành phố, giữa vòng vây quân đội Nhật, với một lượng quần chúng đông đảo nhưng chưa ai dám chắc là họ đã đủ quyết tâm theo Việt Minh. Mà cuộc mít tinh rõ ràng là đã được Hiến binh Nhật cho phép2. Do đó, lãnh đạo nhắc nhở các tổ chức cơ sở phải đảm bảo “phá” rồi “rút lui” an toàn...

        Tôi chỉ kịp nêu một cách đơn giản nhiệm vụ cho anh em tuyên truyền xung phong Đảng Dân chủ lúc ấy có mặt ở nhà 101. Các anh chị “bốc” lên quyết làm một cú ra trò. Anh Dụ vắng mặt (đi Thanh Hóa), các anh chị em tập hợp rù thêm các đồng chí, bạn bè có mặt3 thành những tốp, toán nhỏ đi tìm cờ, trao đổi với nhau và tự động thảo ra lời hiệu triệu của Mặt trận Việt Minh4 và bố trí chị Diệu Hồng, một thiếu nữ đặc Huế để đưa lên diễn đàn một cách nổi bật, đầy bất ngờ trong khi toán anh Vận (tức Trần Lâm) được giao việc tung ra một lá cờ Việt Minh cỡ đại từ bao lơn mặt tiền Nhà hát lớn.

        Tôi không liên lạc được với anh Nguyễn Quyết bên Thành ủy nhưng trong những ngày cao trào này, khi nghe tin có đấu tranh là tự các hội viên các đoàn thể cứu quốc, quân chúng cảm tình và cả những người hiếu kỳ họ báo cho nhau và rủ thêm những người thân thuộc thành tốp năm tốp ba đi xem, tham gia, hăng hái ủng hộ hoặc dễ dàng nhập cuộc. Khi ấy cũng có những cuộc đấu tranh không có hoặc không kịp tổ chức chỉ huy thống nhất chặt chẽ hoặc do quần chúng tự động và chỗ này chỗ kia cũng không tránh được những việc quá trớn hoặc ngộ nhận hiểu lầm, hoài nghi thật giả...

---------------
1. Các anh Nguyền Văn Tâm (tức Tâm rỗ, Thành ủy Đảng Dân chù) ờ Bắc Bộ phù, anh Quản Xuân Nam ở Thị chính.

2. Hiến binh Nhật ra bố cáo đe dọa trừng trị các cuộc làm rối trật tự, mang vũ khí, tụ tập nếu không được Nhật cho phép...

3. Có các anh Chu Văn Tích, Vân (Trần Lâm), Nguyễn Dục, Ngô Quang Châu, Luân (Cả Sơn), đồng chí Lưu Quyên, chị Diệu Hồng và nhiều anh chị khác

4. Đã đăng trên báo Tin Mới ngày 18/8/1945. Lời hiệu triệu của Việt Minh do cán bộ Ban Xung phong Việt Nam Dân chủ Đảng (trong Việt Minh) đọc.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:04:28 PM

        Sáng ngày 17, anh Khang từ Hà Đông ra gặp tôi ở nhà 101. Chúng tôi đã khẳng định: “phá rồi rút”; khi một chiến sĩ tuyên truyền xung phong, hăng máu đã điện thoại đến hỏi thẳng: “Tuyệt rồi! Xin cho làm một “coup de grâce”! (một đòn chết hẳn!). Khi chuẩn bị xong, anh chàng đã thấy quá thuận lợi để có thể giáng một đòn quyết định sống chết với chính quyền bù nhìn. Trước sự thôi thúc của quần chúng, chúng tôi linh cảm thấy tình huống có thể trờ thành cực kỳ nghiêm trọng. Đã gần giữa trưa rồi, chẳng kịp ăn uống, anh Nguyễn Khang vội đi tìm anh Nguyễn Quyết và xuống phố để trực tiếp theo dõi cuộc đấu tranh. Tôi lại được phân công phải vào Hà Đông khẩn cấp báo cáo trực tiếp với anh Trần Tử Bình, để xin chỉ thị Thường vụ và chuẩn bị.

        Giữa trưa nắng, tôi gò lưng đạp xe dọc Hàng Bột dài dằng dặc nhìn thấy những người anh em, hớn hở đi ngược vào trung tâm mà bồn chồn, nuối tiếc.

        Và cũng bắt đầu từ buổi trưa và chiều đáng ghi nhớ ấy, ở trung tâm thành phố, trên quảng trường nhà hát lớn, bên Hồ Gươm lịch sử, ngay từ lúc khởi đầu phá cuộc mít tinh của Tổng hội Công chức, các chiến sĩ Việt Minh, cá nhân hoặc thành từng nhóm, từng tổ, lẫn lộn quần chúng cảm tình, đội viên Thanh niên xung phong, đội Danh dự, Tự vệ... tứ phía đua nhau bất chợt xuất hiện xông lên phất cao cờ đỏ sao vàng, chiếm diễn đàn, tung ra lời hiệu triệu của Việt Minh kêu gọi dân chúng “làm cách mạng” và mặc nhiên xóa bỏ khẩu hiệu “ủng hộ Chính phủ” để lên tiếng kêu gọi.

        - Việt Minh chờ các bạn!

        - Tổng bộ Việt Minh kêu gọi Tổng khởi nghĩa!1

        Cho đến nay, nghe kể lại, tôi vẫn mường tượng thấy như những khẩu hiệu cháy bỏng “làm cách mạng”, “tổng khởi nghĩa” được tung ra với những hình thức kích động trong thời điểm ấy, đã như luồng điện châm vào đám đông nam nữ thanh niên, sinh viên, công chức có mặt đang sôi sục làm họ ào lên nhiệt liệt hoan hô, ủng hộ Việt Minh...

        Phấn khởi cách mạng của người người bốc cao với những khẩu hiệu ủng hộ Việt Minh vang dậy, cờ đỏ sao vàng tự do tung bay. Rồi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác, các chiến sĩ Việt Minh đã phất cờ kêu gọi đồng chí, đồng bào tràn ra đường phố dưới những giọt mưa lay phay đầu thu, biến cuộc mít tinh thoạt đầu nhằm ủng hộ Chính phủ Trần Trọng Kim thành một cuộc biểu dương lực lượng hùng mạnh của đông đáo quần chúng Thủ đô theo Việt Minh công khai giương cờ chống Chính phú.

        Khi cuộc diễu hành biểu dương lực lượng động trời của quần chúng cách mạng bung ra và cuốn đi trên đường phố nội thành, đồng chí Nguyễn Khang, vị Chủ tịch trẻ tuổi của Ủy ban Quân sự Cách mạng có mặt tại trận, đã phải vội bứt khỏi cơn lốc, lao về An toàn khu báo cáo Thường vụ.

        Như trên đã nói, trưa đó, tại A.T.K của Xứ ủy ở Hà Đông, tôi tranh thủ báo cáo với đồng chí Trần Tử Bình. Chúng tôi đều sốt ruột nhưng quyết định dứt khoát phải chờ kết quả và tác động của cuộc đấu tranh phá mít tinh của Tổng hội Công chức ở trung tâm Hà Nội. Chẳng ai đã nghĩ được rằng trong giờ phút ấy vấn đề khởi nghĩa đã được người dân Hà Nội đặt ra giữa thanh thiên bạch nhật trên bờ Hồ Gươm đã nổi sóng.

-----------
1. Bảo Tin Mới ngày 18/8/1945 đã đăng "Lời hiệu triệu cùa Việt Minh đọc trước đồng bào ngày 17 tại quảng trường Nhàhát lớn. Lời hiệu triệu kết thúc bằng lời kêu gọi: “Việt Minh chờ các bạn! Tổng bộ Việt Minh kêu gọi Tổng khởi nghĩa!” dưới ký: "Ban xung phong của Dân chù Đảng trong Viêt Minh”... Báo cũng dăng các bài tường thuật nảy lửa về cuộc biểu tình ngày 17.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:09:49 PM
        Qua việc so sánh lực lượng mọi mặt, ta đã có ưu thế, tuy chưa hơn hẳn đối với chính quyền Khâm sai1. Nhưng rõ ràng, nhân tố quyết định chưa lường trước là thái độ đối với Việt Minh và dân chúng trong lúc này của hơn vạn quân đội Nhật với vũ khí còn đầy đủ. Can thiệp, đàn áp hay không can thiệp? Chúng tôi rất lo và thấy phải cho hoãn khởi nghĩa chiếm Đại lý Hoàn Long để chờ Hà Nội, mặc dù điều kiện đã chín muồi, các làng quê ven đô (Phương Liệt) Việt Minh đã làm chủ2. Anh Trần Tử Bình thúc tôi phái quay ngay về Hà Nội, thì cũng vừa lúc anh Nguyễn Khang đạp xe về đến nơi và lao vào.

        Sau khi nghe đồng chí Chủ tịch ủy ban Quân sự Cách mạng báo cáo như phả hơi nóng cuộc đấu tranh, ngay lập tức, Thường vụ Xứ đã hạ quyết tâm cho Hà Nội phát động khởi nghĩa và khẳng định: đông đảo quần chúng nhân dân Hà Nội đã nổi dậy và đi theo Việt Minh. Quân đội Nhật án binh bất động không can thiệp. Lúc này là vào chập tối ngày 17 và tại làng Vạn Phúc gần thị xã Hà Đông.

        Tiếp sau đó, ủy ban Quân sự Cách mạng cho triệu tập hội nghị cán bộ mở rộng họp cấp tốc vào 20 giờ ở Dịch Vọng tiền để bàn kế hoạch thực hiện. Cuộc họp náo nhiệt, dân chú và rất sát thực tế do các anh Nguyễn Huy Khôi, Nguyễn Quyết chủ trì, đã đề xuất ra một cách chính xác kế hoạch phát động khởi nghĩa ở Hà Nội vào sáng chủ nhật 19/8... Hội nghị cũng nêu ra được những biện pháp độc dáo, tài tình trong việc sử dụng bạo lực của đông đảo quần chúng để chiếm lấy phủ Khâm sai.

        Xin nói thêm về cuộc hội nghị không thể nào quên được này. Tôi đến chậm nhưng giữa những tiếng ổn ào sôi nổi, tôi đặc biệt chú ý và ghi nhớ mãi hình ảnh một cán bộ nữ, trẻ, dáng tỉnh lẻ. Đó là chị Vũ Thị Khôi tên thật là Phan Thị Sang sau kết hôn với đồng chí Nguyễn Duy Thân và năm 1946 là đại biểu Quốc hội khóa I... chị đã cố át mọi ngưôi để cất giọng lanh lảnh nhắc nhở:

        - Này, khi nào vào chiếm công đường, bắt bọn cầm đầu thì phải chú ý đồng thời triệt ngay trại bọn lính dõng, bao an ở bên cạnh. Nếu không chỉ vài phát súng chúng nổ vào sau lưng quần chúng là tan hết đấy...

        Một kinh nghiệm xương máu của một huyện ở Bắc Ninh (?). Nhưng đối với tôi cũng như đối với cả Ủy ban, lời cảnh báo quan trọng, quý báu đó chính là cẩm nang thực tế đã giúp cho công tác lãnh đạo Hà Nội khởi nghĩa thắng lợi, cũng như hiểu được và biết cách giải quyết sự cố ở Hà Đông3. Phải chăng đó cũng là một trong những điều đặc sắc của cuộc khởi nghĩa ở Việt Nam, không thấy có trong các bài học về khởi nghĩa ở Nga, Trung Quốc... mà tôi đã được nghe giới thiệu trong nhà tù...

        Như vậy là trong cái đêm 17 đó, cuộc khởi nghĩa Hà Nội đã được quyết định phát động vào sáng ngày 19 tháng 8

        Nhưng cũng trong đêm đó, khi các cán bộ lãnh đạo chủ chốt chúng tôi còn đương hối hả họp ở ngoại thành (Dịch Vọng) thì ở trung tâm thành phố, các chiến sĩ Việt Minh cùng với đông đảo quần chúng cứ tự động tiếp tục trào lên và phong trào nổi dậy lan rộng. Những chiến sĩ Việt Minh đã xông vào làm chủ tòa báo Tin Mới để đưa lên báo lời Hiệu triệu cùa Mặt trận Việt Minh đọc ở quảng trường Nhà hát lớn cùng với những bài tường thuật sôi động về cuộc mít tính và cuộc diễu hành biểu dương lực lượng lịch sử của Việt Minh. Sớm ngày 18 báo Tin Mới đã khẳng định và tung ra nội, ngoại thành khắp nơi, tin chấn dộng vẻ Việt Minh với lá cờ đỏ sao vàng chói lọi đã giành được thượng thế tuyệy đối trong quản chúng nhân dân và trên chính trường Hà Nội, ngay giữa vòng vây của hàng vạn quân Nhật trang bị vũ khí đầy đủ...

        Hơn thế nữa, nhiều người, từng cá nhân, hoặc thành tốp phân chấn trước tình hình ngay sáng 18 đã tự động rủ nhau tản nhanh về các địa phương quen thuộc như Gia Lâm, Nam Định để tìm kiếm sự ủng hộ, hỗ trợ thêm cho thủ đô hoặc kích thích đẩy nhanh khởi nghĩa ở quê nhà theo cung cách và không khí Hà Nội. Trong khi đó, Thường vụ Xứ ủy từ đêm 17/8, cũng đã kịp thời ra lệnh cho các tỉnh đồng bằng khởi nghĩa phối hợp với Hà Nội...

        Chỉ trong một ngày và đêm 17 mà tại đất Hà Nội ngàn năm văn vật đã xuất hiện và diễn ra bao điểu kỳ diệu, thật bất ngờ và nhanh chóng đến nỗi có thể làm rối mọi đầu óc. Cũng thực trớ trêu, Chính phủ Trần Trọng Kim đương lung lay dao động, đã định tập hợp đồng bào Hà Nội lại để mong họ giúp gượng dậy nhằm đi trước Việt Minh một bước lại bị Viêt Minh lúc đó đã nắm cơ hội hiếm có, kịp thời cùng quần chúng chuyển mình vùng lên tạo thành một lực lượng to lớn chống lại chính phủ. Lực lượng cách mạng đã giáng ngay một đòn phủ đầu quan trọng qua phương tiện thông tin báo chí, thực sự phát động khởi nghĩa, mở đường và dẫn đến việc sụp đổ hoàn toàn của phủ Khâm sai Bắc Bộ và Chính phủ họ Trần...

--------------
1. Trong hai công cụ dàn áp cùa chính quyền (Bảo an và Cảnh sát), Việt Minh dã khống chế dược 1 (lực lượng cảnh sát), chi còn phải đối phó với 2.000 Bảo an có vũ khí. Còn Sờ mật thám. Hởi thanh niên Ái quốc (Đại Việt) thì coi như đã tê liệt, tan rã vì các lên đầu sỏ đã bị các đội Danh dự trừng trị. Quần chúng nhân dân đương ngả theo Việt Minh lực lượng chiến đấu ở mức đội tự vệ đang phát triển, vũ khí ít (khoảng 50 súng các loại) lại phân tán (vào các đội hành động hãy còn ờ Gia Lâm, Thuận Thành...).

2. Ở Đại lý Hoàn Long ta dã có nội tuyến tốt và có thể cho khởi nghĩa theo kiểu tuần tự từ làng, xã, đến huyện rồi mới vào đô thị thành phố lớn.

3. Vụ Quản Dưỡng bắn và giải tán quần chúng biểu tình định chiếm trại bảo an sau khi ta làm chủ được dinh Tỉnh trưởng Hà Đông


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:17:24 PM

        III. BỘ TRƯỚNG HOÀNG XUÂN HÃN TÌM GẶP NHỮNG NGƯỜI KHỞI NGHĨA, DÂN CHÚNG QUYẾT CHIẾM CHÍNH QUYỂN, GẠT BỎ KHÂM SAI BẮC BỘ

        1. Sớm ngày 18, chúng tôi tập trung về nhà 101 Gambetta lúc này đã trở thành bản doanh của những người khởi nghĩa. Sau một đêm gần như thức trắng ở Dịch Vọng, chúng tôi vẫn say sưa, tổ chức và phân công lãnh đạo việc chiếm chính quyền.
   
   Anh Nguyễn Huy Khôi được giao thảo lời kêu gọi cùa đại diện Mặt trận Việt Minh và sẽ đọc trong cuộc mít tinh trọng thể. Anh Nguyễn Quyết sắp xếp bố trí lực lượng và sẽ đi với cánh chiếm trại Bảo an binh Hàng Bài. Tôi chuẩn bị đi với cánh chiếm phủ Khâm sai Bắc Bộ, có các đổng chí Trần Tử Binh, Nguyễn Khang bí mật theo sát cách chục mét.

        Giữa lúc mọi người đang tíu tít, rối mù thì được tin anh Thủy (tức anh Nguyễn Thành Lê) báo có Bộ trưởng Hoàng Xuân Hãn mà anh vẫn có quan hệ - xin đến gặp trực tiếp ngay “các ông Việt Minh” có việc khẩn cấp...

        Bất chợt lại xảy ra một chuyện rắc rối, có thể nguy hiểm. Cho đến lúc ấy, nhiều người chưa được phổ biến cụ thể kế hoạch hành động sáng ngày 19. Anh Khang giao cho tôi, tạm dứt việc, tiếp vị khách không mời mà đến để nhanh chóng xem có vấn đề gì.

        Đúng 8 giờ, ông Hoàng Xuân Hãn một mình đến nhà 101. Anh tự vệ, sinh viên1 nhận ra ông, lễ phép “chào thầy” và mời vào phòng giữa, phòng khách có bộ sa lông gụ đen của gia đình để lại. Ông Bộ trưởng ăn mặc chính tề, tôi quần dài sơ mi ngắn tay. Coi ông có vẻ hiền lành nhưng không giấu được cử chỉ của người đang bị xúc dộng mạnh. Tôi trân trọng mời. Ông cũng không chờ thêm, tự giới thiệu là người đại diện cao cấp của Thú tướng Chính phú lúc đó ở Hà Nội, đến để báo những tin quan trọng, khẩn cấp.

        Thực hết sức bất ngờ, ông cho biết ông Khâm sai Phan Kế Toại ngay từ đêm 17/8, đã từ bỏ nhiệm vụ và rời nhiệm sở (phủ Khâm sai) ngày 18/8, Chính phủ, Nhà vua đã cử bác sĩ Nguyễn Xuân Chữ, Chủ tịch ủy ban Chính trị Bắc bộ kiêm nhiệm thay.

        Tôi hơi choáng người. Ông chầm chậm tiếp thêm: Việt Minh các ông chắc chắn sẽ kiểm soát được tất cả thôi. Nhưng theo tin mới nhất, ông khẳng định quân đội Đồng minh đã bắt đầu lên đường chia nhau vào chiếm miền Nam và miền Bắc vĩ tuyến 16 nước ta rồi. Ngừng một chút như nén xúc động, ông tiếp:

        - Đất nước đang có nguy cơ đe dọa lại bị xâm chiếm và chia cắt một lần nữa thôi.

        Và ông gợi ý luôn: chúng ta hãy tiếp tục thương thảo, nói chuyện với nhau. Việt Minh các ông cứ nắm tất cả các vùng nông thôn, nhưng nên để Chính phủ tiếp tục quản lý các thành phố lớn, cốt để có danh nghĩa mà nói chuyện với Đồng minh trong lúc này...

        Những tin lức của ông thật hệ trọng và gây bất ngờ, ý kiến đề xuất cũng có vẻ mới mẻ. Nhưng tôi đã phải nhanh chóng và cố ôn tồn từ chối khéo với lý do giản đơn chỉ có Việt Minh mới duy nhất có đủ tư cách, danh nghĩa và khả năng để đối phó với tình hình và Việt Minh chúng tôi đã sẵn sàng...

         Rồi tôi trân trọng tiễn vị Bộ trưởng ra về với một bộ dạng coi thực thiểu não, buồn lo hiện ra trên nét mặt.

        Tôi cũng xốn xang nhưng cũng phải cố kiềm chế vì không muốn và không được hé lộ bí mật về cuộc khới nghĩa và tránh việc buộc phía Chính phủ phải đi đến chỗ công khai chống lại. Cũng chẳng kịp suy nghĩ gì sâu thêm về những ý kiến mới của phía Chính phủ. Lại thoáng có ấn tượng về vị Bộ trưởng học giả được kính nể này, có phần nào ngây thơ và đơn giản về chính trị.

        Vội vào phòng bên, tôi kể tóm tắt: Ông Khâm sai đã bỏ chạy, ông Chữ thay và quân đội Đồng minh đang kéo vào. Các anh Trần Tử Bình, Nguyễn Khang nghe mà như liên tiếp bị “sốc”. Chúng tôi không bàn đến ý kiến ông Hoàng Xuân Hãn đã nêu ra nữa, mà phải quan tâm nhiều đến việc ông Phan Kế Toại có thể trong tình thế bức bách đã rút lui thực sự và để chính quyền rơi vào tay Đại Việt đang được người Nhật hỗ trợ mạnh mẽ. Tinh thế đột nhiên có thể trở thành khó khăn thêm.

------------
1. Anh Mẫn, sinh viên luật, Đảng Dân chù, hiện nay là cán bộ công an: đã nghi hưu ở Hà Nội.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:23:07 PM

        Tiếng một đồng chí hướng vào tôi:

        - Thôi, cậu phải nhanh chân lên, tranh thủ vào thẳng phủ Khâm sai xem sự tình ra sao đi. Khéo kẻo mà “họ nẫng tay trên” mất thì toi cả sự nghiệp đấy.

        Tôi hiểu ngay ý nói đến Đại Việt. Và chỉ còn vội vã giao việc và căn dặn anh em chung quanh đang tìm cách co kéo để đến 14 giờ làm nhiệm vụ xông thẳng vào phù tìm gặp trực tiếp với ông Nguyễn Xuân Chữ, Khâm sai mới, được cử thay ông Phan Kế Toại vào ngày 18/8.

        Ở đây phải chăng đã lại thêm một chuyện oái oăm. Trong khi những người lãnh đạo khởi nghĩa còn đang bù đầu bàn và
tổ chức cách “cướp lấy chính quyền về tay mình”, có nghĩa là: xông lên chiếm cơ quan công đường và bắt giữ những người cầm đầu chống lại, thì đúng vào lúc ấy, một đai diện cao cấp của chính quyền lại dấn thân đến bản doanh những người khởi nghĩa - khác gì vào hang cọp - và để báo cho biết chính quyền của họ đã và đang bị đánh vỡ từ trên nóc ngay trong trận bão của nhân dân nối dậy đêm trước rồi. Mà chúng tôi lúc đó không biết và không ngờ tới.

        Đại diện Chính phủ đã bình an ra về. Qua những lời nói và thái độ chân thành của ông, tôi cho rằng không có gì thể hiện một mưu đồ đen tối, thâm độc bất cứ từ đâu. Nhưng dù sao, hành động của vị Bộ trưởng lúc đó với ý đồ hiển nhiên là muốn Việt Minh hòa hoãn, nhân nhượng để Chính phủ trụ lại được một cách ổn định, không có chống đối. Do đó, muốn hay không thì cũng có thể hạn chế, ngăn trở cuộc phát động khởi nghĩa nhưng thực tế hành động đó đã khích lệ, thôi thúc mạnh mẽ những người khởi nghĩa Việt Minh chúng tôi càng phải nhanh, mạnh lên nữa với niềm tin khá vững chắc rằng thắng lợi như đã cầm trong tay. Nhưng nếu không nhanh, tình thế có thể trở nên nguy hiểm.

        ... 14 giờ ngày 18, tôi một mình đạp xe đến phủ Khâm sai. Các ông Nguyễn Xuân Chữ, Phạm Hữu Chương1 và môt số người nữa đã thấy đang tề tựu có vẻ nôn nóng chờ. Tôi được ông Chánh Văn phòng trịnh trọng giới thiệu vì trước đó có gặp cùng với ông Phan Kế Toại.   
 
        Lần đầu tiên tiếp xúc với ông Nguyễn Xuân Chữ - lúc đó có tiếng là người tin cẩn của Hoàng thân Cường Để, lãnh tụ Đảng Việt Nam Phục quốc sống tại Nhật, tôi nảy ra so sánh ngay: “Thua xa ông Phan Kế Toại rồi, nhưng vẫn phải coi chừng một khi chính quyền vào tay họ!”.

        Tôi không có nhiệm vụ và cũng không muốn nói về vấn đề “hợp tác”. Ông Chương, Phó Khâm sai mới đã nhanh nhảu, lập cập nêu ra một vấn đề khẩn cấp: Đê sông Hồng phía bắc Hà Nội có thể vỡ đến nơi, mong Việt Minh quyết định ngay cho việc cộng tác với Chính phủ để giữ cho dân tình được ổn định và tập trung sức lực cùng cơ quan chính quyền đối phó với thiên tai.

        Hai bên trao đổi mà không tiến thêm được chút nào. Tôi khẳng định được việc ông Phan Kế Toại đã được thay thế và chủ trương của các vị “tân quan” Đại Việt không có gì khác và càng cố bám giữ lấy chính quyền, chỉ muốn Việt Minh hợp tác có nghĩa là phụ thuộc vào một Chính phủ Đại Việt và để họ được tạm yên... Tôi tìm cách nhanh chóng ra về. Đến lúc này cả hai ông Chữ và Chương mới cùng lên tiếng cố nài tôi xin gặp nhau lại vào sớm ngày mai. Ngày mai! Có nghĩa là ngày 19. Tôi giật mình nhưng yên tâm ngay vì như thế tức là chưa có gì bị lộ với đối phương.

        2. Vừa ra cửa, tôi gặp anh Lưu cũng vội vã tới phòng khách lớn. Anh níu lại, hỏi gấp: làm gì bây giờ hở anh? Trước đó anh được Phủ Khâm sai giao làm Chánh án Tòa Thượng thẩm, anh đã bắt liên lạc và được sự đồng ý của Việt Minh. Như các công chức đầu sở khác, anh đến gặp Khâm sai mới để hỏi tình hình.

        Tôi chưa kịp đáp lại anh thì những tiếng ồn ào đã nổi lên ngoài trạm gác. Một số công nhân xưởng Aviat, Stai lấy xe sang Gia Lâm kiếm vũ khí, lựu đạn về đến đầu cầu Hà Nội thì bị Hiến binh chặn bắt giữ. Anh em kéo lên phủ Khâm sai định yêu cầu can thiệp với Nhật.

        Tôi đang đứng trên thềm cao thấy thế, vội lên tiếng:

        - Tan hết cả rồi còn đâu! Anh em la hãy đến thẳng chỗ người Nhật mà đòi. Và nhớ chờ Việt Minh. Sẽ có lệnh!

        Cũng nói đại thế nhưng cả đám đông nhốn nháo ấy vừa hô vừa đẩy nhau, chuyển hướng sang Bộ Tư lệnh quân Nhật.

--------------
1. Bác sĩ Phan Hữu Chương lúc đó còn được gọi là "Chương vịt"


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:25:05 PM

        Tôi đạp nhanh về nhà 101; gặp và bàn với anh Nguyễn Quyết đang có mặt có đấy. Với kinh nghiệm từ các cuộc đấu tranh làm “reo”, đưa yêu sách trong nhà tù, thấy khí thế quần chúng như thế, chúng tôi ngại có thể xảy ra manh động. Anh Nguyễn Quyết liền xuống thẳng khư vực các xưởng Aviat, Stai, Simca tìm nắm các cơ sở tổ chức ở đó. Tôi quay trở lại phố, nhập vào đám quần chúng còn đang tập hợp trước trạm gác Bộ Tư lệnh Nhật, ở phố Phạm Ngũ Lão rồi sau đó, đã tối, kéo nhau ra phố Tràng Tiền, trước rạp chiếu bóng EDEN (sau này là rạp Công nhân). Dân đi dạo chiều thứ bảy hoan hô cổ vũ, đi theo xem và hăng hái vào cuộc. Truyền đơn Việt Minh kêu gọi binh lính Nhật được đưa tới, cuộc đôi co với Hiến binh kéo dài cho đến gần nửa đêm mới giành được thắng lợi hoàn toàn. Ngay trước mắt tôi, hai sĩ quan hiến binh vẻ phờ phạc đã phải chấp nhận thả người, trả lại xe và cả cờ, vũ khí giữa tiếng hoan hô có lẫn những giọng bắt đẩu gay gắt của quần chúng hăng say, đang còn vây quanh.

        Nếu ngày 17 được coi như ngày của thanh niên nam nữ, sinh viên, công chức cùng đông đảo đồng bào thành phô đấu tranh thắng lợi rực rỡ, đã giáng một đòn phủ đầu bất ngờ, choáng váng vào đầu não chính quyền Khâm sai Bắc Kỳ, thì ngày 18 được ghi nhận là ngày mà anh em công nhân; thợ thuyền được dân đô thị hiệp lực, đã kiên cường xông lên, lân đầu tiên công khai đối mặt với quân đội hiến binh Nhật, ngăn chặn được hành động can thiệp của họ chống quần chúng cách mạng gấp rút vùng lên chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa gianh chính quyền.

        Ý nghĩa và tác động của các sự kiện những ngày này, 17 và 18, chính là những tiền đề vô cùng quan trọng cho ngày 19 thắng lợi rực rỡ...

        3. Từ sớm ngày 19, cả Hà Nội tưng bừng, sôi sục, hàng ngàn, hàng vạn nhân dân Hà Nội ăn vận bình thường và cả bảnh bao náo nhiệt từ các phố, ngõ đổ ra, qua bốn cửa ô nườm nượp kéo vào trung tâm. Sát cánh bên họ, ở mạn Nam cũng như mạn bắc là những toán anh chị em nông dân ngoại thành và các vùng quê các tỉnh giáp ranh với Hà Nội. Không ít áo nâu, nón lá, nhưng tư thế nghiêm trang, họ tiến vào cùng với dân phố bao quanh Quảng trường Nhà hát lớn. Giáo mác, gậy gộc phô ra không nhiều, súng ống thì càng hiếm mà còn phải che giấu Chỉ có cờ đỏ sao vàng đủ cỡ, biểu ngữ lớn bé, hòa với tiếng hát tiếng hô khẩu hiệu vang lừng, chói lọi.

        Bước một, tập hợp đông đảo quần chúng biểu tình trong vòng trật tự đã mang một cảnh tượng khác thường, tưng bừng sôi nổi, càng làm cho khí thế của đám đông bung ra mạnh mẽ gây một không khí “đáng sợ” như một nhân sĩ hiền lành có mặt lúc đó đã phải thốt ra...

        Tôi chờ tiếng còi 10 giờ của thành phố quen thuộc, cố kìm xúc động, chăm chăm chuẩn bị lên micrô phát tín hiệu khai mạc cuộc mít tinh. Bóng anh Trần Tứ Bình anh Nguyễn Khang vẫn trong tầm mất. Bất chợt chú Hoàng giao thông liên lạc đi cùng với tôi trong thời kỳ này (đã hy sinh ở Vãn Lãng, Thái Nguyên sau môt cơn sốt ác tính vào năm 1947), len lỏi qua đám đông, lách vào tới chỗ tôi. Chú vội giúi một mảnh thư tay. Ông Phạm Hữu Chương đã ở trong Phủ từ sáng sớm, trước cảnh quần chúng rùng rùng tập trung tứ bề quanh đó, đã viết nhanh gửi vội: ‘ Đê Hữu BỊ ờ Nam Định bị vỡ ông phải tức tốc đi ngay Nam Định, nên cáo lỗi không thể dự gặp mặt như đã hẹn trước được!”

        Vào giờ phút ấy, tôi đã nhận được một tín hiệu đáng giá. Một trong hai nhà chức trách đứng đầu chính quyền Khâm sai, đối tượng chủ yếu của những người khởi nghĩa đã dao động rồi tháo lui với một lời cáo lỗi... với Việt Minh.

        Chỉ mới trước khí thế bừng bừng dâng lên của quần chúng Hà Nội, phó của ông Khâm sai đã ra đi là như vậy. Đang lúc đầu óc căng thẳng, tôi phấn chấn và tỉnh táo hẳn lên...

        Cuộc mít tinh lịch sử bắt đầu. Sau khi đồng chí Nguyễn Huy Khôi đại diện Mặt trận Việt Minh đọc lời hiệu triệu, quần chúng sôi động, tiếng hoan hô ủng hộ vang trời. Tôi ngó nhìn tìm anh trinh sát và được khẳng định: quân đội Nhật đã kéo ra dọc bờ sông (sau Nhà hát lớn) nhưng đến lúc ấy vẫn thấy ắng lặng; tại vườn hoa Hàng Đậu, một số ít Đại Việt Quốc dân Đảng tụ tập nhưng họ còn chờ xem Việt Minh làm gì.

        Từ diễn đàn, tiếng micro dõng dạc vang lên tiếp:

        “Đến giờ phút này, yêu cầu đồng bào hãy cùng Mặt trận Việt Minh tiến lên nắm lấy và tự giải quyết vận mệnh của mình”

        Hiệu lệnh chuyển cuộc mít tinh hòa bình sang cướp chính quyền chưa dứt thì quần chúng đang sôi sục ầm ĩ, dường như đã lặng đi một thoáng rồi ào ào tản ra cứ như ong vỡ tố, từ đường Tràng Thi tràn ra hai hướng Bấc, Nam.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:30:04 PM

        Tôi chạy theo sau cánh đến phủ Khâm sai. Các đổng chí lãnh đạo cũng vội bám sát cách không xa. Anh trinh sát đã bị cuốn đi đằng nào mất...

        Quần chúng cách mạng đã và tiếp tục kéo đến vây quanh phủ Khâm sai, ầm ĩ hò la, kêu gọi yêu cầu nhà chức trách ra gặp. Các cổng sắt khóa chặt lấp ló có lính Bảo an cầm súng gác bên trong. Tôi tới, đứng lẫn với anh em trên hàng đầu1 thấy ông Nguyễn Xuân Chữ và một số người nữa từ trong dinh lập tức kéo ra sân. Thì cũng là lúc ở cổng bên, tiếng reo hò ầm ĩ nổi dậy. Một số chiến sĩ Việt Minh, Đội viên Danh dự, đội viên Đoàn tuyên truyền xung phong thành Hoàng Diệu, tự vệ lố nhố cùng với đồng bào hăng hái đã leo ào lên rào sát qua mặt đám lính gác còn ngơ ngác, sợ sệt và nhảy vào sân phủ Khâm sai.

        Ông Nguyễn Xuân Chữ ra lệnh cho Bảo an mở cổng chính trước phủ Khâm sai. Cửa mở, mọi người xô nhau ùa vào. Tôi và ông Nguyễn Xuân Chữ lại gặp nhau ngay trong sân. Ông lúng túng, nhưng không tỏ thái độ chống đối. Giữa những tiếng ồn ào xô đẩy nhau, tôi thoáng nghe, dáng như ông muốn nói to là ông cũng đã có ý định gặp lại tôi từ bữa trước.

        Trong lúc vội vàng, tôi nhớ cũng kịp bật ra câu trả lời: dân chúng người ta không thể chờ đợi mãi được nữa rồi!

        Vừa lúc ấy, đồng chí Trần Tử Bình, từ phía sau đã vọt lên, lớn tiếng nói: mời các ông hãy quay ngay vào bên trong phủ Khâm sai.

        Anh Trần Tử Bình có tự vệ đi cùng và toán ông Nguyễn Xuân Chữ trở vào phòng khách lớn.

        Tôi theo các anh chỉ đường, phóng vội lên chiếm các phòng trên lầu, không có gì khó khăn vì gần như không có người.

        Tổ anh Tâm vốn là thư ký trong phủ Khâm sai, đã không quên chạy đến khống chế tổng đài điện thoại, kịp thời hướng dẫn giúp chúng tôi, lúc đó còn lớ ngớ, nắm lại được đường liên lạc và chỉ huy, chặn được thông tin giữa chỉ huy trại Bảo an binh và phủ Khâm sai, kêu gọi và được Giám đốc Bưu điện hường ứng, tích cực duy trì và sử dụng ngay được mạng lưới điện thoại2.

        Đội Bảo an gác phủ Khâm sai xin theo Việt Minh, tản ra, bò và giao nộp vũ khí, kho súng.

        Sau đó anh Nguyễn Huy Khôi dẫn đầu một số quần chúng tiến sang chiếm Tòa Thị chính, như kế hoạch đã định trước. Anh Thân (Mỡ) được giao đi theo hướng vào các cơ quan hành chính bên phủ Khâm sai.

        Sau này, tôi được nghe các đồng chí có trách nhiệm nói lại bữa đó đồng chí Trần Tử Bình đã ra lệnh cho tự vệ, công tác đội (chiến sĩ hoạt động ờ căn cứ, an toàn khu) lấy xe cẩn thận đưa ngay ông Nguyễn Xuân Chữ vào khu an toàn. Những người đi với ông bữa đó, tất cả đều được tự do ra về.

        Đến khi Bác về Hà Nội, anh Khang và tôi chuyển sang công tác Mặt trận, được biết Bác đã nghe báo cáo và ra lệnh trả lại tự do cho ông Nguyễn Xuân Chữ - lúc đó đã được chuyển về Hỏa Lò - viên Khâm sai đại thần Bắc Kỳ cuối cùng, mới nhận chức trên dưới 24 già của Chính phủ Bảo Đại - Trần Trọng Kim ở Hà Nội.

        Đã có một số ý kiến vào lúc nào đó, đại thể cho rằng cuộc khởi nghĩa tháng Tám ở Hà Nội thành công là nhờ người Nhật trao cho hoặc chính quyền Bảo Đại - Trần Trọng Kim dường như sụp đổ một cách quá dễ dàng như một quả chín rụng hoặc là do dân chúng đã tự phát nổi lên và may mắn thành công...

        Đã lâu rơi và trải qua bao sóng gió cuộc đời và chiên tranh, khi có dịp nhớ lại những sự kiện trong cuộc khởi nghĩa của Hà Nội lúc ấy, tới nay đã được xếp vào loại “xưa nay hiếm”, nhưng trong con tim tôi bao giờ cũng tái hiện y nguyên những hình ảnh sáng láng không thể nào phai mờ.
   
        Đó là bức ảnh của “đám đông dân chúng xô nhau leo qua bức rào sắt”, đã có in trên báo hoặc treo trong bảo tàng, một hình ảnh thực mà trước đây một người chụp ảnh tài tử đã có duyên mà ghi lại được cái thời khắc lịch sử của ngày 19/8 ấy.

        Với tôi nó là tất cả: Hà Nội khởi nghĩa đấy! Một cuộc nổi dậy của những người dân lành Thủ đô!

        Mắt tôi mờ đi, nhớ lại những người đồng chí, đổng bào đã hăng hái “vượt rào” mà cũng không ngờ rằng cái bước thấp bước cao của mình trong làn sóng ban đầu ấy, đã làm tan vỡ cả một chính quyền, đạp đổ cả một chế độ, và giành được “quyển làm chủ thiêng liêng của chính minh”...

        Đó là hình anh lá cờ đỏ sao vàng - sự lãnh đạo tuyệt vời của Mặl trận Việt Minh đuợc tin yêu, tôn vinh - lá cờ đa phất phới lung bay trên đinh tòa nhà Bắc Bộ phủ, nơi ra mắt của Ủy ban Nhân dân Cách mạng, chính là phủ Thống sứ Pháp cũ, phủ Khâm sai thời Nhật.

        Lá cờ kỳ diệu mà khi toán sĩ quan Đông minh đâu tiên bay đến Hà Nội, ngày 22/8 thiếu tá Patti quân đội Mỹ, người chỉ huy đã được tận mắt ngắm nhìn và vô cùng ngạc nhiên, thán phục... nhưng lại gây nỗi kinh hoàng cho đại úy Sainteny, người của Chính phủ tướng De Gaulle (Pháp) đi cùng.

        Nhưng sâu thẳm trong tôi, trước sau như một, bao giờ cũng bùng lên niềm tự hào của một người cộng sản, hướng về Đảng và Bác Hồ với một lòng cảm phục và biết ơn vô hạn. Ngay từ 1941, Đảng Cộng sản và Bác đã sáng suốt và kịp thời, đổi mới đường lối chỉ đạo chiến lược, giương cao ngọn cờ Dân tộc Dân chủ, với đường lối Đại Đoàn kết toàn dân giành tự do độc lập thông qua sự ra đời của Mặt trận Việt Minh và Chương trình Việt Minh nổi tiếng, đã thức tỉnh và làm xúc động con tim khối óc mọi người Việt.

        Đó là cội nguồn đã đem lại thành công cho cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám, cho thắng lợi sự nghiệp giải phóng và thống nhất đất nước, lập nên chế độ Dân chủ Cộng hòa, cho tới ngày nay.   

Hà Nội, tháng 3/1995         

------------
1. Trong cuộc mít tinh ngày 19, hội viên Việt Minh và cán bộ lãnh dạo không mang dấu hiệu gì đặc biệt khác với quần chúng bình thường.

2. Ông Thường, Giám đốc Bưu diện lúc dó đã hưởng ứng tức thì va đưa ngay một số con em vào làm têlêphônít trong phủ Khâm sai.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 13 Tháng Tám, 2016, 08:37:13 PM


CÁC ỦY BAN NHÂN DÂN CÁCH MẠNG RA MẮT Ở HÀ NỘI TRONG CÁCH MẠNG THÁNG TÁM1

        I. GIẢI TỎA QUÂN NHẬT BAO VÂY TRẠI BẢO AN BINH HÀNG BÀI

        Trưa ngày 19/8, ngay sau khi có hiệu lệnh của ủy ban Quân sự cách mạng (tức ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội), các chiến sĩ Việt Minh, Tuyên truyền Xung phong, đội Danh dự, tự vệ, cùng với đông đảo quần chúng đã ào lên bao vây và xông vào chiếm phủ Khâm sai và tiếp sau đó chiếm Tòa Thị chính...

        Đồng chí Nguyễn Khang, Trần Tử Bình và tôi - Lê Trọng Nghĩa - đã vào trong phủ Khâm sai. Đồng chí* Nguyễn Huy Khôi (tức Trần Quang Huy) chiếm Tòa Thị chính...

        Ở hướng trại Bảo an binh, phố Hàng Bài, đồng chí Nguyễn Quyết cũng đã vào trại, thu phục người chỉ huy Bảo an, cho chiếm và phân phát kho súng. Đến lúc đó mới thấy quân đội Nhật cho một đơn vị có xe tăng, súng máy, rầm rầm kéo ra bao vây và kiểm soát các phố bao quanh trại. Anh Nguyễn Quyết từ trong trại gọi dây nói yêu cầu giúp giải quyết.
 
        Tinh hình trở nên nghiêm trọng. Trại Bảo an binh với độ 2.000 lính vũ trang và kho súng là một trong hai mục tiêu nhất thiết ta phải chiếm kỳ được ngay từ những giờ đầu. Nhưng người Nhật không thể để trại và kho súng rơi vào tay Việt Minh khi ấy còn đang trong tình thế đối đầu với họ, mặc dù có tin Nhật đã đầu hàng Đồng minh. Tinh thế có thể dẫn đến đàn áp, xung đột vũ trang, điều mà ủy ban Khởi nghĩa lúc ấy không dự kiến chuẩn bị đối phó tích cực.

        Trong tình huống cấp bách đó, các anh Khang, Bình và tôi đã nhanh chóng quyết định để tôi đi gặp chỉ huy quân Nhật. Tôi cho lấy một trong hai xe limuzin đen của phủ Khâm sai, cho cắm cờ đỏ sao vàng, cờ Việt Minh, rồi từ đó tiến ra Bờ Hổ, thẳng xuống đường Hàng Bài, vào khu vực Nhật kiểm soát, đến trước rạp chiếu bóng Mạịestic (rạp Tháng Tám bây giờ) và gặp người chỉ huy Nhật ở đó.

        Thấy có xe cắm cờ Việt Minh tới, một số đông đồng bào trên phố lúc trước đã dãn ra, đến vây chung quanh hoan hô cổ vũ, khí thế đấu tranh mãnh liệt.

        Sau phút tiếp xúc căng thẳng ban đầu, giữa những tiếng hô và hò la không ngớt của đồng bào, tôi nói với người sĩ quan Nhật: trại Bảo an binh thuộc quyền phủ Khâm sai người Việt và người Nhật sắp về nước rồi, vậy không nên can thiệp vì chúng tôi không động chạm gì tới người Nhật.

        Viên sĩ quan không hung hăng sừng sổ như trước đấy họ thường làm, anh ta phàn nàn bị dân chúng ném đá nhưng cuối cùng đã chấp nhận cho rút quân về doanh trại. Nhưng nói thêm:

        - Các ông phải nói chuyện với cấp trên của chúng tôi!
 
        Tôi chợt hiểu: “À, họ muốn nói chuyện!”

        Như thế là vào khoảng 3 hay 4 giờ chiều, trại Bảo an binh Hàng Bài đã được giải tỏa. Các mục tiêu đề ra: Phủ Khâm sai, Tòa Thị chính và trại Bảo an binh đã được chiếm xong. Những người cầm đầu chủ chốt cơ quan chính trị, hành chính và quân sự chính quyền cũ (các ông Nguyễn Xuân Chữ, Trần Văn Lai, quan ba Thụ) đã được tạm giữ hoặc được thu phục.

        Cuộc giành chính quyền đã diễn ra nhanh chóng, tương đối gọn và không nổ ra xung đột, không đổ máu. Qua điều đình thương lượng với sự hỗ trợ mạnh mẽ của đồng bào dân phố, ta đã giải tỏa một cách êm thấm cuộc bao vây trại Bảo an binh của quân đội Nhật, ngăn chặn được cuộc can thiệp vũ trang mới chớm khởi đầu và có cơ nổ ra xung đột, sẽ tạo ra một tình huống phức tạp, cực kỳ nguy hại cho cuộc nổi dậy lúc ấy.

        Sau này chúng tôi mới biết là đến ngày 21, tập đoàn quân 38 của Nhật với hơn một vạn quân đóng giữ vùng quanh Hà Nội, mới nhận được lệnh ngừng bắn. Vì vậy, trước đó, trong những ngày 17, 18, 19 quân đội Nhật vẫn có đủ lý do để nổ súng can thiệp, hoặc để tự vệ, hoặc để giữ an ninh, trật tự công cộng ở địa phương mà họ chịu trách nhiệm cho đến khi quân đội Đồng minh đến tiếp quản.

        Việc ngăn chặn được cuộc can thiệp của quân đội Nhật, đã giúp thêm cho ta “chinh phục” được một cách êm thấm, lực lượng Bảo an binh, công cụ đàn áp vũ trang duy nhất còn lại lúc đó của chính quyền cũ ở Hà Nội. Còn lực lượng cảnh sát thì đã bị ta khống chế và chi phối qua viên giám đốc, anh Lê Văn Lăng, đã bí mật đi theo Việt Minh từ trước.

        Cuộc nổi dậy của nhân dân Hà Nội về cơ bản đã giành được thắng lợi. Và điều đáng ghi nhận là không qua đụng độ bạo lực vũ trang với chính quyền “bù nhìn” và quân đội Nhật.

        Qua kinh nghiệm giải quyết tốt được sự kiện ở trại Bảo an binh; lại thấy đến lúc ấy, quân Nhật vẫn giữ một thái độ chập chờn, có phản ứng nhưng không quyết liệt và có khả năng điều đình, thương lượng nên Thường vụ Xứ ủy, các đồng chí Trần Tử Binh, Nguyễn Khang đã nhanh chóng quyết định cử tôi và anh Trần Đình Long phải tìm gặp ngay các nhà chức trách cao cấp chính trị, quân sự Nhật. Chỉ có một việc là chính thức nói được cho họ biết rõ chủ trương của ta không đụng đến người Nhật, để họ yên tâm và không cản trở hoạt động của ta.

        Bấy giờ không ai nói đến các chủ trương như “vô hiệu hóa, cô lập hay trung lập hóa” cũng như đường lối “thương lượng” hay “đối thoại” và chúng tôi cũng chẳng có ý muốn điều đình với Nhật để kiếm vũ khí.

        Cũng trong đêm đó, theo trình tự công việc đã được chỉ dẫn cụ thể trong chỉ thị “Nhật, Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” của Trung ương, sau khi đã giải phóng một địa phương thì cho lập ngay ủy ban nhân dân Cách mạng, cơ cấu chính quyền mới của dân, Thường vụ Xứ cũng xúc tiến bàn việc lập Ủy ban nhân dân cách mạng Bắc Bộ và Ủy ban nhân dân Cách mạng Hà Nội.

-----------
1. Đã đãng trên báo "Người Hà Nội" số 40 - 9/10/1994, có sửa và bổ sung.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 08:26:25 AM
        
        II.  CUỘC GẶP GỠ GIỮA VIỆT MINH VỚI BỘ TỔNG TƯ LỆNH NHẬT TỐI NGÀY 19/8

        Qua tình hình quân Nhật án binh bất động trước cuộc tinh biểu tinh của nhân dân chiều 17/8; qua cuộc đấu tranh trực diện với Hiến binh và quân đội Nhật của anh em công nhân Aviat, S.T.A.I... ngày 18/8 và buộc họ đã phải nhượng bộ, chúng tôi đã thấy được phần nào thái độ cùa quân đội Nhật.

        Cũng có tin ở Tổng hành dinh Nhật, cánh chủ chiến và chủ hòa đã bắn nhau. Có nghĩa là trong nội bộ lãnh đạo của họ chưa phải đã nhất trí và chấp nhận hạ súng đầu hàng một cách dễ dàng. Tuy cũng có một số lính hoặc sĩ quan cấp thấp theo bè bạn, vợ con hoặc vì lý do gì đó, đã tìm chạy theo Việt Minh nhưng trên đường phố vẫn còn có những tờ bố cáo in bằng ba thứ tiếng Việt, Trung, Pháp... của Bộ Tư lệnh Hiến binh Nhật đe dọa sẽ thẳng tay trừng trị những cái họ cho là làm rối trật tự, hành động khủng bố hay mang vũ khí, tụ tập...

         Chẳng ai nói chắc trước được người Nhật sẽ đối xử ra sao với Việt Minh vừa mới biểu tình ào ào chiếm các công sở ngay trước mắt họ. Chúng tôi nhắc nhau, phải rất cảnh giác thận trọng đề phòng, coi việc tranh thủ chính thức tiếp xúc với các nhà chức trách cao cấp Nhật ở đây là một hành động mạo hiểm, chứa đầy bất trắc, nhưng thừa thắng thì cứ mạnh bạo tiến lên.

        Vì không có mối liên lạc sẵn với các quan chức Nhật, chúng tôi đã phải tìm đến nhờ chị vợ người Nhật chủ hiệu kem Nhật Bản chợ Hôm để nói với chồng giúp làm trung gian đưa đến gặp các quan chức cao cấp Nhật.

        Thoạt đầu tôi và anh Long nhờ đưa đến nhà Đại sứ Nhật ở 55 Gambetta (phố Trần Hưng Đạo, nay là nhà Đại sứ quán Pháp). Khi ấy chúng tôi không biết là tướng Tsuchihashi, Tổng Tư lệnh Quân đoàn 38 phòng giữ Đông Dương, lại kiêm giữ cả chức Toàn quyền của Nhật. Và lại, giữa lúc dang đấu tranh gay gắt chúng tôi cũng có ý không muốn chạm trán ngay với các tướng lĩnh.

        Lúc này, trời hãy còn sáng, nhưng ở 55 Gambetta, người ta trả lời là Đại sứ đi vắng và hẹn đến 20 giờ, tới Tổng hành dinh quân dội Nhật ở nhà tướng Mordani cũ, tức 33 Phạm Ngũ Lão hiện nay.

        Đến giờ hẹn, tôi và anh Long cùng đổng chí tự vệ, dùng chiếc xe có cờ Việt Minh buổi chiều, công khai từ phủ Khâm sai (cũ) đến Tổng hành dinh (33 Phạm Ngũ Lão). Tôi phỏng đoán chỉ có khả năng sẽ bị đe dọa, uy hiếp nhiều hơn là bị cầm bắt, nên chuẩn bị một thái độ thận trọng, thăm dò. Ở cổng, người trung gian ăn vận binh phục đã chờ đón sẵn, lặng lẽ đưa chúng tôi qua ngay bót gác, vào thẳng phòng khách giữa nhà.

        Đầu óc khá căng thẳng, tôi nhớ đã thấy ba hay bốn sĩ quan, đều đã có tuổi, vẻ gân guốc già dặn, mặt lạnh lùng nghiêm chỉnh ngồi sẵn sau một chiếc bàn lớn giữa phòng. Trước bàn còn ghế trống, hai dãy bên, có nhiều sĩ quan đứng sẵn. Phòng sáng nhưng cảm thấy như được chiếu bởi một thứ ánh sáng hơi lành lạnh.

        Sau những cái cúi đầu chào, người sĩ quan trung gian giới thiệu và khẳng định chúng tôi là những người “cầm đầu cuộc biểu tình ở Quảng trường Nhà hát lớn buổi sáng, đã vào đóng ở dinh Khâm sai (cũ) và từ đó đến gặp”.

        Tôi tiếp lời luôn, hướng vào viên tướng đứng tuồi, đầu trọc, ngồi chính giữa dưới bức chần dung Nhật Hoàng và lá cờ mặt trời treo trên tường. Tôi nói là chúng tôi rất xúc động nhận được tin Thiên Hoàng chính thức ban lệnh đình chiến, tất cả người Nhật các ông sẽ về nước đoàn tụ với thân nhân, gia đình, quân đội Đồng minh sẽ vào. Trước những vấn để vô cùng cấp bách và khó khăn đặt ra cho người Việt chúng tôi, các nhà chức trách Việt Nam đương quyền đã tỏ ra bất lực và tan rã, nên nhân dân chúng tôi phải tự mình đứng ra gánh lấy trách nhiệm giải quyết mọi công việc, mọi khó khăn.

        Khi nghe nói đến Hoàng đế Nhật, đúng như chúng tôi dự đoán trước, không khí buổi họp đang căng thẳng, lặng lẽ bỗng trở nên trang trọng, gần gũi hơn với những tiếng xầm xì trao đổi nhỏ giữa người Nhật với nhau.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 08:30:08 AM
        Tôi cảm thấy nhẹ người hơn và tiếp: Người Nhật và người Việt đều là người châu Á cả, không thù hằn nhau. Trong lúc này, chúng tôi có trách nhiệm phải ra sức giúp đỡ cho người Nhật bằng mọi cách để các vị yên ổn, nhanh chóng chấp hành tốt lệnh trên để về nước... Mong các vị cũng giúp đỡ chúng tôi để làm tốt được công việc của mình và chúng tôi sẵn sàng bằng mọi cách hết sức giúp đỡ các vị.

        Các quan chức Nhật vẫn im lặng nghe. Rồi viên tướng nghiêm nghị chậm rãi, rành rọt đáp lại. Đại ý ông ta nói: Vua Bảo Đại đã nhờ người Nhật giúp đỡ Việt Nam. Nhưng bây giờ công việc của người Việt thì các ông phải tự bàn lấy với nhau để giải quyết. Còn hiện nay, như thế là đủ rồi, chỉ yêu cầu các ông đừng cho tổ chức mít tinh, biểu tình nữa. Nếu làm mất trật tự, rối rắm tình hình thì quân đội Nhật bắt buộc sẽ phải can thiệp.

        Cũng chẳng chờ chúng tôi kịp có ý kiến, viên tướng chi định luôn một người sĩ quan trẻ tuổi đứng gần đó, từ nay sẽ liên lạc với chúng tôi tại phủ Khâm sai (cũ).

        Mọi người đứng lên, cúi đầu, cuộc gặp gỡ kết thúc một cách hết sức “kiểu nhà binh”.

        Tôi mừng như mở cờ trong bụng. Nhưng cũng phải đến khi được đưa ra yên ổn qua khỏi người lính gác, ra đến đường phố còn chập chờn dưới ánh đèn phòng không1, nỗi vui mừng mới bùng lên như vừa nhanh chóng thoát hiểm, trút bỏ được cả một gánh nặng.

        Trên đường về, trao đổi với nhau một cách vội vã, chúng tôi mói dần nhận thức rõ ra được điều mà chúng tôi cho là quan trọng:

        Qua cuộc gặp gỡ tối ngày 19/8, các nhà chức trách Nhật đã tỏ rõ không những không muốn đàn áp hay xung đột võ trang mà đã mặc nhiên thừa nhận các hoạt động biểu tình, khởi nghĩa của nhân dân do Việt Minh lãnh đạo ngày 19/8. Họ còn chấp nhận những người lãnh đạo Việt Minh chúng tôi là những nhà chức trách chính thức đồng thời là đối tác của họ và đặt liên lạc qua người sĩ quan trẻ tuổi.

        Như thế, đối với các nhà đương cục Nhật, phủ Khâm sai Bắc Bộ cũ cũng như Tòa thị chính thành phố Hà Nội vừa bị lật đổ đã bị coi như không còn tồn tại nữa rồi, mà họ cũng chẳng quan tâm hỏi han đến nữa.
Khi ấy chúng tôi cho rằng quán đội Nhật tinh thần chiến đấu đã giảm sút nhưng họ cũng có vẻ “ớn” cái kiểu đấu tranh bằng mít tinh, biểu tình đông đảo quần chúng của Việt Minh.

        Về cuộc gặp gỡ này và quan hệ giữa Việt Minh và Nhật này, qua nghiên cứu tài liệu mật trong chiến tranh của Nhật, đã cho thấy2 : Đại sứ Tsukamoto, phụ tá tướng Tsuchihashi ở Hà Nội lúc ấy đã điện về Tokyo khẳng định rằng: “Chiều ngày 19, Đại sứ đã “được mời” đến dự cuộc gặp với các lãnh tụ ETSUMEI (tức Việt Minh) và đã tham gia bàn bạc với những người đó được coi như là các nhà chức trách chính thức”.

        Thoạt đầu quân đội Nhật đã định giáng cho ETSUMEI một trận, nhưng sau vì nhiều lý do, đã thử cho xúc tiến một “cuộc dàn xếp thỏa hiệp” với Chính phủ (Trần Trọng Kim) nhưng không thành.

        Tuy vậy, quân đội Nhật đã tự kiềm chế “không sử dụng đến vũ lực”.

        Dưới con mắt các nhà đương cục Nhật, cuộc gặp gỡ và quan hệ giữa Nhật và Việt Minh trong những ngày khởi nghĩa ở Hà Nội là như vậy.

----------------
1. Từ khi Mỹ ném bom Hà Nội, thành phô' có hầm trú ẩn và đèn “Phòng không”.

2. Theo nhà nghiên cứu sử học Na Uy Stonesson, sách "Cách mạng Việt Nam 1945", Viện nghiên cứu hòa bình OSLO - 1991

    


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 08:34:43 AM
        
        III. CHÍNH QUYỀN NHÂN DÂN CÁCH MẠNG RA MẮT

        Cả hai chúng tôi vội tìm đến chỗ các anh Nguyễn Khang và Trần Tử Binh. Đêm đã khuya, Thường vụ Xứ còn đang bàn
vấn đề chính quyền mới nhưng vấp khó khăn về nhân sự. Tinh hình quá gấp và không có dự kiến cụ thể trước.

        Nghe báo cáo lại về cuộc gặp với Bộ Tư lệnh Nhật, Thường vụ quyết định ngay: Bằng bất cứ giá nào phải công bố lập tức việc thành lập và cho ra mắt chính quyền mới của nhân dân, các Ủy ban nhân dân Cách mạng, cử đồng chí Nguyễn Khang làm Chủ tịch Ủy ban nhân dân Cách mạng Bắc Bộ, ủy viên có tôi (lúc đó tôi mới lấy tên là Lê Trọng Nghĩa) được giao phụ trách công tác đối ngoại, và đồng chí Nguyễn Duy Thân, nắm việc điều hành các cơ quan hành chính, đồng thời cũng quyết định lập ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời Hà Nội; cử đồng chí Nguyễn Huy Khôi (tức Trần Quang Huy) làm Chủ tịch và sẽ có thêm đồng chí Phạm Tuấn Khánh (tức Cồn) tham gia.

        Phải tìm mọi cách bổ sung các ủy ban trên về nhân sự theo đường lối đoàn kết dân tộc như Mặt trận Việt Minh đã công bố và các ủy ban đó đích thực là của nhân dân.

        10 giờ sáng ngày 20 tháng 8, trời thu quang đãng, không khí dịu mát, một cuộc mít tinh đã được gấp rút tổ chức với khoảng vài ngàn đổng bào từ các công sở và khu phố gần đó về tập trung trên vườn hoa “Con Cóc” trước Bắc Bộ phủ.

        Anh Nguyễn Hữu Ninh1 ) được cử ra đọc lời công bố thành lập Ủy ban nhân dân Cách mạng Bắc Bộ và Ủy ban nhân dân Cách mạng Hà Nội. Rồi từ micro đặt trước dinh phủ Khâm sai, nhân danh ủy ban anh kêu gọi công nhân viên chức các Nha, Sở cùng đồng bào hãy yên tâm tiếp tục công việc.

        Phòng Thông tin, các báo Tin Mới, Đông Phát... đã đưa tin lộng rãi sự kiện quan trọng này. Tổng hội Công chức ngày 20 với sinh khí mới cũng tự động kịp thời phát ra một lời hoan nghênh kêu gọi công chức và đồng bào. Cả Hà Nội còn như tưng bừng náo nhiệt với phong trào khởi nghĩa đã bùng lên và lan rộng ra các phố phường, ngoại ô, hòa một nhịp với vành đai ngoại thành cứ như một vườn hoa lớn đến ngày nở rộ.

        Mọi người dường như còn đang mải mê với sự nghiệp của chính mình và của đất nước với một niềm tin tưởng mãnh liệt. Nhưng trong giới trí thức, sinh viên cũng có ít nhiều lời bàn tán về chính quyền Việt Minh mới. Tín hiệu đầy ý nghĩa của ý thức tư tưởng chính trị của công dân mới nảy nở. Nhưng cũng có thể vì không thấy xuất hiện trên chính trường những nhân vật mà họ mong đợi hay có tiếng tăm từ trước, mà cũng chẳng thấy bóng “đội quân Việt - Mỹ” hay “các chiến sĩ du kích” như đã tuyên truyền và được hết sức ngưỡng mộ... Một số gương mặt “thượng cấp Việt Minh” trình làng thì lại “trẻ” và cũng ít người được biết rõ.

        Vấn đề nhân sự trong chính quyền trở thành cấp bách. Tôi được giao thêm việc tìm gặp và mời một số nhân sĩ có mặt ở Hà Nội lúc đó tham gia ủy ban, cùng gánh vác việc của dân nước.

        Tôi lại tìm đến với nhóm gọi là “độc lập” của một số bác sĩ, dược sĩ, nhà báo... tự coi là không theo Việt Minh, nhưng cũng không đi với Đại Viột Quốc dân Đảng thường gặp gỡ nhau trong “xa lông” cùa bác sĩ Nguyễn Văn Luyện ở phố Lý Thường Kiệt hiện nay. Nhiều lần phải tìm nói chuyện với các huynh trưởng Hướng đạo, hoặc những người làm nghề “tự do”, các trí thức như bác sĩ Trần Duy Hưng, kỹ sư Vũ Như Hùng2.

        Hầu như ai cũng nồng nhiệt hoan nghênh, ủng hộ Việt Minh một cách chân thành thực cảm động. Nhưng cũng có người tỏ ý băn khoăn, ngần ngại. Có người thẳng thắn hỏi: Thế lãnh tụ của các anh là ai chứ? Điều đó đã làm cho tôi ít nhiều lúng túng.

        Đêm 21/8 đã để lại cho tôi một ấn tượng đẹp, sâu sắc. Đã khuya, tôi mới tìm được đến nhà ông Nguyễn Văn Tố, Hội trưởng Hội truyển bá Quốc ngữ nổi tiếng ở một phố cổ3.

        Khi biết có cán bộ Việt Minh đến, ông đón với một tiếng cười hoan hỉ, tỏ thái độ nhiệt liệt hoan nghênh và xin được nhận bất cứ công việc gì, không một tiếng hỏi han vương vấn thắc mắc. Tôi phấn chấn hẳn lên sau những ngày đêm xông xáo, sôi nổi nhưng cũng rất căng thẳng.

---------------
1. Anh Nguyễn Hữu Ninh, nguyên là Tham tán phù Toàn quyền thời Pháp, lúc đó là ủy viên Trung ương Đảng Dân chủ, sau Cách mạng tháng 8 là Chủ tịch ủy ban Hành chính Nam Định (1946 - 1947).

2. Bác sĩ Trần Duy Hưng, kỹ sư Vũ Như Hùng sau đó là Chủ tịch và thành viên ủy ban Hành chính Hà Nội.

3. Ông Nguyễn Văn Tố, sau này là Bộ trưởng trong Chính phù lâm thời 1945. Đã hy sinh trong cuộc Pháp nhảy dù tập kích cơ quan lãnh đạo kháng chiến ờ Bắc Cạn năm 1947.



Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 08:44:50 AM

        IV. NHỮNG THÁCH THỨC BAN ĐẦU

        Mặc dù việc thành lập và ra mắt của các ủy ban nhân dân Cách mạng, chính quyền cách mạng mới đã phải tiến hành trong những điều kiện cập rập và không thiếu khiếm khuyết nhưng rõ ràng đây không phải là một việc làm hình thức, cốt để lấp chỗ trống về quyền lực sau các sự kiện ngày 17, 19 tháng 8.

        Chính quyền mới đã ứng xử kiên cường, khéo léo và giành được sự mặc nhiên thừa nhận của các nhà chức trách Nhật để tồn tại và hoạt động.

        Hơn nữa, nó đã được người dân Hà Nội, cả những người trong bộ máy cũ, nhiệt liệt hưởng ứng, ủng hộ. Thái độ trung thực, thẳng thắn, tích cực của nhân sĩ Bắc Hà, những công dân tích cực của 36 phố phường lúc ấy... được coi, trước hết là một sự phê chuẩn và một sự cổ vũ lớn lao, sự gánh vác quý giá của người Hà Nội đối với chính quyền của mình, ngay từ lúc mới chào đời đầy sán lạn và không ít cam go, gian khổ.

        Các Ủy ban nhân dân Cách mạng lúc đó đã thể hiện là tiêu biểu sáng ngời minh chứng cho quyền lực lớn mạnh và sự thắng lợi tất yếu của trào lưu đấu tranh cho tự do Dân chủ và yêu nước ở Hà Nội, nơi mà quần chúng nhân dân đã thức tỉnh chuyển mình vùng lên từ ngày 17/8 lịch sử và đạt đỉnh điểm thắng lợi là nắm được “chính quyền vào tay mình” để làm chủ đất nước từ ngày 19/8.

        Sau nữa, các chính quyền non trẻ đó, được nuôi dưỡng trong một tinh thần phấn khởi cách mạng sôi sục và đầy sáng tạo của nhân dân Hà Nội, với những truyền thống tiềm ẩn của dân tộc cũng đã thực sự góp phần quan trọng giữ vững, đẩy mạnh phong trào khởi nghĩa trên toàn quốc và mở ra một cục diện đấu tranh mới, với nhiều nét độc đáo, rất Việt Nam... và tất nhiên cũng phải trả giá qua nhiều mò mẫm, thử thách, hy sinh không ít khó khăn.

        Ngay trong ngày 20/8, với tinh thần hăng say nhằm thực hiện chức năng hàng đầu của những người khởi nghĩa, Ủy ban nhân dân cách mạng, qua Phòng Thông tin đã ra lệnh thiết quân luật trong phạm vi Hà Nội. Nhưng chỉ ngay đêm sau đó, làn sóng đang cuồn cuộn dâng lên của đổng bào đã nhấc chúng tôi phải gạt bỏ và quên đi cái lệnh thiết quân luật xem ra không thích hợp với ta trong lúc ấy.

        Đối với quân đội Nhật, lệnh thiết quân luật đó là không được rồi. Thế còn đối với đồng bào ta? Rõ ràng cũng không xong.

        Vào thời điểm đó, tôi có cảm giác như ai ai cũng tự thấy mình và nhìn người khác đều là Việt Minh cả. Mọi người đều hớn hở, cảm thấy hãnh diện... dù ở địa vị xã hội nào, trên hay dưới, trong hay ngoài bộ máy, các đoàn thể tất cả đã là “người tự do”.

        Bất kể ngày đêm, người ta cứ rủ nhau kéo đi, ngược rồi xuôi. Cứu đê, tụ họp, biểu tình, ra vào cơ quan cứ như vào nhà mình, hỏi han tin tức, thúc đẩy đổi thay, sửa chữa...

        Các thông báo, lời kêu gọi... nói miệng hay được đưa lên báo, dán vội lên tường dù dưới chỉ ký một chữ Việt Minh hay ủy ban, thậm chí có nơi còn ghi “đốc lý”, thị trưởng, đều được các giới đổng bào nhất là các thanh thiếu niên, các chủ sự công sở, tham phán, thư ký vừa say sưa, vừa tò mò tìm để coi, nghe và xem có gì “mới không” rồi họ hồ hởi bình luận, bổ sung, phê phán mọi việc từ điều hành công sở đến giải quyết các vấn đề an ninh, trật tự khu phố và gia đình. Phảng phất một cái gì đó như là tinh trạng tự quản. Nhưng đồng thời các tệ nạn xã hội cứ tự nhiên phải lẩn biến đi: Từ sau 19/8 đến khi Bác về người ta kháo nhau: với chính quyền này, gọi thế nào cũng được thôi, nhưng đó là “của Việt Minh”, “của ta” cả đấy mà. Thực cũng khó mà xác định được rõ ràng đối tượng để trấn áp bọn phản cách mạng hay bọn gian manh như kinh nghiệm của các nước khác.

        Cũng chiều 20 đó, ngày đầu của chính quyền cách mạng, cho tới gần giờ tan sở, một nhân viên thường của sở Mật thám khét tiếng cũ, ở phố Trần Hưng Đạo hiện nay, dường như đã lo lắng chờ mong cả ngày nhưng thấy Sở Mật thám đã bị “Cách mạng” bỏ quên nên đánh bạo rụt rè gọi điện về Bắc Bộ phủ xin “Cách mạng” (Ủy ban) cho người đến tiếp quản. Tôi vội phóng xe tới để trấn an số nhân viên còn ở lại chờ ở đó, đồng thời cũng trấn an các giám thị, cai ngục của Hỏa Lò đang náo động, họ cũng sợ sệt chờ. Trở lại “chốn cũ”, “gặp những con người cũ” của những năm bị giam cầm tù tội, tôi vô cùng xúc động, nhưng phải cố kiềm chế và việc trấn an nhân viên Sở Mật thám và Hỏa Lò lúc đó đã đạt kết quả tốt trước khi có cán bộ (các đồng chí Xích/Nhân, Chu Đình Xương, Hoàng Mười) đến tiếp quản.

        Trước đó chúng tôi không quên nhưng cũng không tính đến cái lô cốt khét tiếng của nền thống trị thực dân ấy. Nhưng chúng đã được làm và tự nó đã rã rời, tê liệt nên không còn được coi là mục tiêu quan trọng hàng đầu trong ngày 19/8. Vả lại, ta cũng không có cơ sở cách mạng từ bên trong, nên cũng đành phải bỏ qua, không giống như ở các cuộc khởi nghĩa, binh biến khác. Do đó các nhân viên của một bộ máy đàn áp khủng khiếp đó đã yêu cầu cách mạng đến với họ, bởi họ sợ rằng có thể bị bỏ quên.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 08:53:11 AM
 
        Sáng ngày 21/8, ủy ban nhân dân Cách mạng đã cho mời đại diện các đảng phái Đại Việt, Quốc dân Đảng, Thanh niên ái quốc và một vài sinh viên ở Việt Nam học xá đến họp ở phòng lớn Bắc Bộ phủ để chính quyền thông báo tình hình và trấn an họ. Cả những người chỉ mấy bữa trước còn công khai đả kích Việt Minh trên báo, trên diễn đàn Khai trí Tiến đức cũng có mặt1. Họ đến, tất nhiên với thái độ dè dặt, thăm dò, nghe xem là chủ yếu.

        Thay mặt ủy ban, tôi tuyên bố kiên quyết thực thi và kêu gọi chấp hành chính sách đoàn kết và chương trình của Mặt trận Việt Minh; không nói lại các chuyện đã qua; đã mời họ đến và họ đã đến thì tất cả đều yên ổn tự do ra về; chỉ yêu cầu không được tiếp tục hoạt động chia rẽ, chống phá đối với Mặt trận Việt Minh và chính quyền mới; nếu ai muốn, vì tấm lòng đối với đất nước, thì xin mời tham gia với địa phương khu phố. Có tiếng nói tỏ ra vui mừng và hoan nghênh một cách vừa phải. Không có một lời nói, hành động biểu thị không tán thành hay phản đối. Nhưng một số sinh viên đã lên tiếng mạnh bạo hỏi cho biết và nhắc chính quyền chú trọng nhiều hơn nữa đến vai trò, vị trí và hoạt động của sinh viên, thanh niên.

        Cuối cùng, theo tôi thấy cũng không ít người đã tỏ vẻ hể hả ra về, có người vẫn im lặng trầm ngâm, cũng có người thấy như ngạc nhiên, ngỡ ngàng...

        Tan cuộc họp, chúng tôi yên tâm hơn vì có thể cũng tạm ổn định được tình hình trước mắt. Tuy về sau này khi quân Tưởng kéo tới, bọn phản động được tiếp sức, ngo ngoe thì cũng có ý kiến nêu lên như nuối tiếc: giá mà lúc ấy, nhân dịp họ đến họp mà ủy ban xử lý luôn đi mội số vẫn được coi là thù địch thì có phải đã tránh bớt được hậu họa không?

        Cũng sáng đó, xảy ra một vụ nổ súng ngay bên Hồ Gươm, tự vệ và dân phố đã cho bắn què mấy con ngựa và bắt số cảnh binh cưỡi ngựa đương kéo nhau ra Bờ Hồ, vì thấy họ coi bộ khả nghi. Được báo anh Lê Văn Lăng, một cựu sinh viên, nguyên giám đốc cảnh sát cũ, người mới được giao tạm phụ trách lực lượng cảnh sát cũng bị bắt cùng trong vụ, tôi lại phải bổ đi tìm hiểu và chứng minh anh Lăng vốn là cơ sở nội tuyến của Việt Minh. Nhưng cũng phải sau đó ít lâu, anh Lăng và một số anh em bị bắt nhầm mới được trả lại tự do và tiếp tục công tác2.

        Ủy ban nhân dân Cách mạng đã nhanh chóng chấp nhận việc lập chính quyền cách mạng ở Đại lý (quận) Hoàn Long sau khi cán bộ và nhân dân địa phương nổi dậy khởi nghĩa phối hợp với nội thành. Theo phương hướng chung, chính quyền mới đã buộc tên tri phủ cũ mang xe cùng đồng bào ra tổ chức cứu đê Thanh Trì đang có nguy cơ bị tràn.

        Ngay sau khi những người khởi nghĩa chiếm dinh Khâm sai, đồng chí Trần Tử Bình qua điện thoại, với danh nghĩa là Việt Minh đã nắm chính quyền, báo cho một số tỉnh trưởng các tỉnh lân cận giao chính quyền lại cho Việt Minh địa phương.

        Và Hà Nội đã không quên Hải Phòng. Khó khăn về nhân sự như vậy, nhưng từ 19/8, khi quyết định cử anh Phạm Tuấn Khánh (tức Côn) vào Ủy ban nhân dân Cách mạng Hà Nội, chúng tôi đã mạnh bạo cử anh Vũ Quốc Uy (cùng tổ Đảng Dân chủ với anh Khánh ở Hà Nội) làm đặc phái viên xuống Hải Phòng giúp cho địa phương đang còn gặp khó khăn.

        Các đồng chí ở địa phương cùng với anh Uy, theo cung cách và kinh nghiệm của Hà Nội thắng lợi, kịp thời ngày 21/8 đã lập ủy ban khởi nghĩa, ngày 23/8 phát động khởi nghĩa và thành lập ủy ban nhân dân Cách mạng Hải Phòng, với Chủ tịch là đổng chí Vũ Quốc Uy. Tham gia ủy ban có các ông Vũ Trọng Khánh (nguyên Thị trưởng thành phố)3  và bà Nguyễn Sơn Hà.

        Cùng lúc các tàu của bọn biệt kích của tàn quân Pháp - tàu Crayssac và Fréjouls đang thập thò vào thăm dò trên sông Cấm từ ngày 19, cũng phải vội rút ra biển.

--------------
1. Như Nguyễn Thế Nghiệp (cựu Quốc dân Đảng), Võ Văn Cầm (Thanh niên Ái quốc), sau vụ bị trừng trị hụt ở phố Huế... cũng có mặt.

2. Theo lời thuật của các đồng chí Trường (nay là cán bộ công an đã nghỉ hưu), Quang Liêm (Bộ Công nghiệp nặng) là tự vệ, đội Danh dự lúc đó.

3. Ông Vũ Trọng Khánh sau là Bộ trưởng Tư pháp Chính phù lâm thời 1945.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 08:57:43 AM
        Còn với Hà Đông, địa đầu cửa ngõ Thủ đô, Hà Nội đã có những mối quan hệ tương hỗ thực gắn bó.

        Cuộc khởi nghĩa của nhân dân thị xã Hà Đông ngày 19/8 đã gặp trắc trở nghiêm trọng. Sau khi ta đã làm chủ được dinh Tỉnh trưởng (ông Hồ Đắc Điềm, tỉnh trưởng, đã bỏ trống dinh, về ở với gia đình ở Hà Nội từ ngày trước), quần chúng cách mạng biểu tình diễu hành rồi bất ngờ định ào vào chiếm trại Bảo an binh. Nhưng chỉ huy trại Bảo an, quản Dưỡng, đã cho nổ súng. Việc chiếm trại không thành. Nhiều cán bộ và đồng bào thương vong, bị thương, bị bắt vào trại. Những người khởi nghĩa đã phải dạt ra ngoài thị xã, một phần ớ bên này cầu Đơ phía Hà Nội. Anh Nguyễn Huy Khôi báo cho biết có anh Lê Trọng Tấn từ Hà Đông ra thành phố đến gặp anh Nguyễn Quyết, xin Hà Nội tiếp viện. Nhưng Hà Nội lúc đó chỉ có thể thu xếp cử được một đội tự vệ khu phố để giúp.

        Ủy ban nhân dân Cách mạng được báo khẩn cấp, đã quyết định giao cho tôi đại diện ủy ban cho đi tìm và mời ông Hồ Đắc Điềm, nguyên tỉnh trưởng Hà Đông lúc đó sống ở Hà Nội, để bàn và tìm cách giải quyết nhanh vụ việc sao cho êm thấm, tránh không được để xảy ra xung đột, vì Hà Đông và cũng vì phải ngăn chặn ngay những hệ quả vô cùng nguy hại có thể đưa đến cho cuộc khởi nghĩa đương tiến triển hết sức thuận lợi ở Hà Nội.

        Tôi, ông Hổ Đắc Điềm, cùng với anh Mai Nhân, đội trưởng tự vệ1 ba người lên chiếc xe đen, có cắm cờ Việt Minh, chạy dọc theo đường Hàng Bột, phóng vào phía thị xã thì bị chặn lại ờ bên này Cầu Đơ. Sau khi tìm gặp và trao đổi với đồng chí Xứ ủy phụ trách, tôi từ một gian nhà nhỏ bên này cầu, qua điện thoại với thị xã bắt liên lạc với trại Bảo an. Tôi xưng danh là đại diện của ủy ban nhân dân Cách mạng Hà Nội vào cùng với ông Hổ Đắc Điểm, tỉnh trưởng cũ đã theo Việt Minh, chúng tôi vừa ra lệnh vừa thuyết phục để quản Dưỡng phải cho đón gặp. Ông Hổ Đắc Điềm phải nhiều lần nói chuyện tự do và trực tiếp
y mới tin và cuối cùng đã chịu chỉ để cho tôi và anh Mai Nhân không mang vũ khí, qua cầu và được dẫn vào trại, nơi y cố thủ Sau một cuộc đối thoại gay gắt xen lẫn với những hàng động dung dọa, quản Dưỡng đã phải chịu quy phục cách mạng. Đồng bào bị bắt giữ được thả ngay tại chỗ cùng với số vũ khí bị mất.

        Có tiếng hoan hô vang lên.

        Quản Dưỡng cam kết với “Việt Minh Hà Nội” sẽ cùng anh em Bảo an về với ủy ban nhân dân Cách mạng Hà Đông do đồng chí Đặng Kim Giang làm chủ tịch.

        Khởi nghĩa của nhân dân thị xã Hà Đông đã toàn thắng. Chính quyền nhân dân cách mạng Hà Nội với uy thế của Việt Minh thủ đô, đã đáp nghĩa đối với người anh em ở cửa ngõ quan trọng của mình như vậy.

        Chúng tôi trở về Hà Nội khi trời bất đầu tối. Gió thu thoáng mát. Trên đường, dân và tự vê phố Hàng Bột khu gò Đống Đa lịch sử vẫn sôi nổi ổn ào quăng đồ đạc ra đường làm chiến lũy... Xe “Việt Minh” trân trọng đưa ông Hồ Đắc Điềm về tận nhà trên bờ hồ Halais (hồ Thiền Quang).

        Mệt nhưng phấn khởi, tôi hít thở thoải mái không khí trong lành dường như vẫn còn hối hả, sôi sục nhưng đượm tình thân thiết của phố phường Hà Nội tươi mới trong độc lập, tự do. Thấm đậm một cảm nhận tuyệt vời về chù trương đại đoàn kết bao la, rộng mở và khơi dậy sức mạnh vô địch của nhân dân.

Hà Nội, ngày 21 tháng 6 năm 1995       

------------
1. Anh Mai Nhân trong đơn vị tự vệ đóng ở Bắc Bộ phủ, trước là Thư ký Sở Tài chính, sau vào giải phóng quân, đại tá QĐNDVN (Tổng cục Hậu cần), đã mất.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 09:07:04 AM
     
KÝ ỨC VỀ MỘT THÁNG TÁM LỊCH SỬ 1

Súng nổ và báo động

        Trưa ngày 22/8/1945, tôi trực ở Bắc Bộ phủ (phủ Khâm sai cũ), bỗng nghe nhiều tràng súng nổ. Tự vệ báo: Pháp ở Khách sạn Métropole gây hấn. Sau đó đã thấy quân đội Nhật kéo đến bao vây cả khu vực. Người sĩ quan liên lạc Nhật vào tìm gặp tôi hỏi tin và báo: Bộ chỉ huy tối cao Nhật mời tôi 20 giờ đến gặp tại Tổng hành dinh.

        Lúc đó cuộc khởị nghĩa ở nội ngoại thành vẫn tiếp tục bùng lên. Vụ tên quản Dưỡng nổ súng vào quần chúng khởi nghĩa ở Hà Đông đã được giải quyết tạm yên. Nhưng còn nhiều việc nóng bỏng: Tin đồn quân Đồng minh và quân viễn chinh Pháp đang kéo tới. Tù binh Pháp trong thành nhốn nháo, tây đầm ồn ào kéo nhau đến Khách sạn Métropole, đối diện với trụ sở ủy ban nhân dân Cách mạng ở Bắc Bộ phủ. Tự vệ, thanh niên sôi sục lùng bắt Việt gian quanh Bờ Hồ... Anh Minh Việt báo: một số sinh viên, trí thức ở Việt Nam học xá xốn xang đã tự động gửi điện thẳng cho Bảo Đại đề xuất giao Việt Minh lập chính phủ2...

        Ủy ban nhân dân Cách mạng Bắc Bộ cho báo động ngầm, dự phòng gập lúc nguy cấp sẽ có lệnh cho rút bớt cán bộ về an toàn khu ở ngoại thành, đánh du kích chờ lực lượng của Trung ương về tiếp cứu. Hà Nội khởi nghĩa nhanh chóng thắng lợi, lập chính quyền nhân dân, làm chủ thành phố đã 3 ngày đêm. Tinh thần dân chúng bốc cao nhưng Hà Nội chi mới có các tổ tự vệ, tự vệ chiến đấu chưa tập trung, và số vũ khí ít ỏi của quần chúng. Lực lượng Bảo an binh, cảnh sát chế độ cũ đã bị giải thể. Hà Nội lại chưa liên lạc được với Trung ương. Còn phải đối mặt với hơn một vạn quân các sư đoàn Nhật chưa hạ vũ khí, chờ quân Đồng minh tới...

        Tối ngày 22/8, khi gặp các tướng Nhật ở Tổng hành dinh (33 Phạm Ngũ Lão), ban đầu tôi tường chỉ có việc súng nổ ở Hà Nội. Không dè phía người Nhật gay gắt nêu vấn đề không chỉ ở Hà Nội mà còn vụ “gây rối” ở Đông Anh và nhấn mạnh: Việt Minh các ông đã nổ súng đánh vào quân đội Hoàng gia ở Thái Nguyên. Vua Bảo Đại ở Huế yêu cầu Nhật giúp giữ trật tự.

        Tôi đáp lại: Hà Nội chúng tôi vẫn giữ được an ninh trật tự và bác bỏ ý kiến của Bảo Đại vì nhân dân chúng tôi đã gạt bỏ chính quyển của vua Bảo Đại rồi.

        Rút cục viên tướng Nhật để xuất - vẻ thúc bách - quân đội Hoàng gia muôn giúp Việt Minh Hà Nội đi cùng vói người Nhật lên Thái Nguyên để báo tin Hà Nội khởi nghĩa và chấm dứt cuộc xung đột ờ Thái Nguyên.

        Bị bất ngờ, tôi nói đổ về bàn trong lãnh đạo của chúng tôi và sẽ trả lời sau. Người Nhật đổng ý...

        Đã khuya, tôi đến thẳng chỗ anh Nguyễn Khang. Các anh Trần Tử Bình, Trần Đình Long... có mặt đểu bị bất ngờ, nhưng vô cùng phấn chấn về tin Quân Giải phóng đã đánh Thái Nguyên và đã làm cho quân Nhật ở đấy rối lên...

        Nhưng lại có thêm tình hình mới, phức tạp. Trinh sát báo: đã có một toán sĩ quan Đồng minh, Mỹ và cả Pháp đến Gia Lâm, được Nhật đưa về Khách sạn Métropole từ chiều. Ta đã tìm cách tiếp cận. Và họ sắp gặp Bộ chỉ huy tối cao Nhật3. Chúng tôi thảo luận sôi nổi nhưng có phần lúng túng. Cuối cùng đồng chí Nguyễn Khang kết luận: chúng ta đã làm chủ được Hà Nội trước khi quân Đồng minh tới, đúng như ý của Trung ương, bất kỳ thế nào thì cũng không được rút mà càng phải trụ lại. Xứ ủy tiếp tục cho liên lạc gấp với Trung ương để xin chỉ thị và đề nghị về tiếp cứu. Khó mấy rồi Trung ương cũng sẽ giải quyết được. Ta không đi cùng với Nhật nhưng tránh khiêu khích họ. Anh Long nhắc thêm cũng phải tránh không được làm Đồng minh hiểu lầm.

        Ta đã báo cho Nhật biết: sẽ đi Thái Nguyên nhưng bằng đường riêng và phương tiện riêng của ta. Tinh hình sau đó có vẻ tạm yên...

-------------
1. Tạp chí Xưa và nay số 147 tháng 9/2003

2. Đó là một số giáo sư, trí thức có Hồ Hữu Tường, Ngụy Như Kontum (L.T.N.)

3. Sau này A.Patti, thiếu tá sĩ quan Mỹ trường toán Mercy (thuôc cơ quan tình báo OSS Mỹ) được Bộ chi huy chiến trường Trung Hoa phái gấp sang Việt Nam về vấn dề tù binh Đồng minh, ghi lại: Khi đến Hà Nội ngày 22, ông ngạc nhiên không ngờ “Chính phù Việt Minh đã kiểm soát thành phố”, cờ Việt Minh đã treo cao trên nóc Phù Khâm sai và cũng là dinh Thống sứ Pháp cũ. A.Patti đã tìm liên lạc với ủy ban của “Việt Minh” và gặp Bộ Chỉ huy Nhật. (Theo Patti trong sách ‘Tai sao Việt Nam”, trang 292 Nxb Đà Nấng, 1995)


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 08:58:22 PM

Trung ương đã về

        Khí thế quần chúng vẫn sôi nổi tưng bừng. Ta đã bắt đầu sử dụng được Đài phát thanh Bạch Mai. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh nhờ có anh Đan (Xuân Thủy) mới từ căn cứ ở Hà Đông về. Tôi tranh thủ giúp anh Nguyễn Duy Thân sắp xếp ủy ban nhân dân cách mạng ở Sở Bưu điện, ở Xưởng Aviat, Xưởng S.T.A.I, giải quyết va chạm hiểu lầm mới chớm nở giữa “Việt Minh cũ và Việt minh mới”, Dân chủ Đảng và Cứu quốc, đảm bảo đoàn kết và việc điều hành công tác ở các nơi đó không bị gián đoạn...

        Chiều ngày 23/8, đột nhiên anh Nguyễn Khang trở lại tìm tôi ở Bắc Bộ phủ. Vẻ phấn chấn anh vội báo tin mừng Trung ương đã về. Anh tiết lộ đã trực tiếp báo cáo với Tổng Bí thư Trường Chinh, Trung ương hỏi rất kỹ về vấn đề quan hệ với Nhật, Hà Nội chúng ta được khen nhưng sơ bộ có nhận xét còn thiếu sót ở chỗ chưa chiếm nhà Ngân hàng. Anh dặn vẫn phải giữ bí mật và chuẩn bị đưa ngay các đổng chí lãnh đạo Trung ương tuyệt đối an toàn vào nội thành.

        Sau này mới biết: ngay sau khi được tin Hà Nội đã khởi nghĩa giành chính quyền, các đồng chí Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp đã rời mặt trận đang nóng bỏng ở Thái Nguyên chuyển về Hà Nội1.

        Đồng chí Trường Chinh vòng sang phía tây, vượt sông Hồng về an toàn khu ở Phú Thượng nay thuộc quận Tây Hồ. Sau đó đồng chí Trần Đăng Ninh đã cẩn trọng đón “Ông Ké - Bác Hồ” về tiếp.

        Và ngày 25/8, “Ông Ké” vào trung tâm thành phố, bước đẩu ở cơ sở phố Hàng Ngang. Đồng chí Trường Chinh và một số đổng chí Trung ương trong ủy ban Giải phóng Dân tộc Việt Nam đã khẩn trương liên tục cùng làm việc với danh nghĩa Chính phủ.

        Cờ đỏ sao vàng trên nóc trụ sở ủy ban nhân dân Cách mạng Bắc Bộ và ủy ban Hà Nội phấp phới tung bay.

        Ngày 28/8 báo Cứu quốc đăng tin gây chấn động: “Chính phủ Nhân dân Cách mạng” họp ở Hà Nội ra “Tuyên cáo về việc thành lập “Chính phủ Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa” do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu làm Chủ tịch kiêm ngoại giao...”. Tên Chủ tịch Hổ Chí Minh đột nhiên công khai xuất hiện trước công chúng và quân tướng Nhật Bản. Cho đến nay, tôi vẫn còn xúc động mỗi khi nhớ tới tờ Cứu quốc ngày 28/8 đó...

        Sau hơn 30 năm bôn ba năm châu bốn biển, người thanh niên Nguyễn Tất Thành, chiến sĩ cộng sản Nguyễn Ái Quốc đã trở về tổ quốc năm 1941 và mùa thu 1945, lần đầu tiên Người đặt chân lên đất Thãng Long với tên Hồ Chí Minh để dựng lên Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

        Cũng trong ngày 28/8, các đơn vị Quân Giải phóng nổi tiếng ở Chiến khu Việt Bắc kéo về, hùng dũng và thận trọng tiến vào các phô phường. Toàn dân, chiến sĩ Hà thành nô nức đón mừng và hỗ trợ hết lòng giữa những tiếng hoan hô nồng nhiệt, vang động hổ Gươm.

        Tin tức như sấm động đầu mùa, rung động bầu trời báo hiệu một kỷ nguyên mới bắt đầu.

        Mừng vui khắp chốn. Nhưng loáng thoáng đó đây lại thấy có ít nhiều phân vân và ngỡ ngàng...

-----------------
1. Hội nghị Tân Trào kết thúc, Quân Giải phóng Việt Nam làm lễ xuất phát và sáng ngày 20 nổ súng đánh trận quan trọng đầu tiên vào Thái Nguyẽn, mở đường Nam tiến. Trận đánh dương tiếp diễn, ngày 22, Trung ương nhận được tin Hà Nội đã khởi nghĩa lập chính quyền từ ngày 19/8. Tin trên báo Đông Phát do cơ sở Việt Minh ờ thị xã đưa tới. Các đổng chí Võ Nguyên Giáp, Trần Đăng Ninh, Trường Chinh lập tức về Hà Nội... Cuộc tiến công Thái Nguyên được giao lại cho các dổng chí Đàm Quang Trung, Trung Đình, có thiếu tá Thomas đi cùng. " Thiếu tá Thomas là sĩ quan tình báo oss Mỹ chi huy toán Con Nai được phối đến chiến khu Việt Bắc với Việt Minh từ tháng 7/1945...


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 09:02:35 PM

Khoảnh khác kỳ diệu

        Có Trung ương và Bác Hồ chỉ đạo, Hà Nội như được chuyển mình lớn hẳn lên. Tôi phấn chấn ra sức phục vụ. Vinh dự và tự hào được tham gia, chứng kiến một loạt các “đại sự” động trời dồn dập diễn ra như để cướp thời gian trong tuần lễ trước ngày 2/9...

        Có tin đại quân ‘Tàu Tường” (Trung Hoa) đã đến sát biên giới phía Bắc. Tức khắc Trung ương cử phái viên Chính phủ lên Thái Nguyên cùng với Bộ Chỉ huy tối cao Nhật cho thực hiện lệnh ngừng chiến. Ngày 26/8 quân Nhật ờ Thái Nguyên rút về nơi tập trung. Chi đội Quân Giải phóng do đồng chí Quang Trung chỉ huy anh dũng cấp tốc hành quân từ Thái Nguyên, ngày 28 vượt cầu Doumer sông Hồng vào Hà Nội.

        Một bước đi tuyệt diệu: vừa khẳng định chính quyền nhân dân cách mạng Trung ương, chính thức giải tỏa quan hộ đối đầu từ thời chiến giữa Việt Minh (Việt Nam) với quân đội chiếm đóng Nhật, gạt bỏ hết trở ngại, mờ quan hệ hòa hảo mới; vừa đưa được các đơn vị Quân Giải phóng nổi tiếng từ chiến khu vể chiếm lĩnh một cách nhanh chóng địa bàn Hà Nội lúc đó chỉ có lực lượng tự vệ võ trang của quần chúng. Quân Giải phóng cùng vói Tự vệ chiến đấu thành Hoàng Diệu (mới tập trung) triển khai kế hoạch bố phòng quân sự bảo vệ Bác và Trung ương, đồng thời làm lực lượng quân đội công khai hậu thuẫn cho việc Chính phủ đầu tiên sau Tổng khởi nghĩa sẽ chính thúc ra mắt vào ngày 2/9 ở Ba Đình, trước khi quân đội Trung Hoa của Đổng minh có mặt và Nhật sẽ ký kết đầu hàng...1.

        Cùng lúc, Hồ Chủ tịch ở Bắc Bộ phủ tiếp thiếu tá A.Patti - trưởng toán đặc nhiệm quân Đồng minh - đặt liên lạc với các cường quốc Đồng minh, Mỹ, Trung Hoa, Pháp, khẩn trương khai phá quan hệ quốc tế nhằm chống lại các mưu toan xâm lược, tạo điều kiện thuận lợi cho nước Việt Nam mới ra đời, được công nhận và gia nhập vào đại gia đình các nước dân chủ tiến bộ...

        Đối với chính quyền bù nhìn tay sai còn đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh chấp nhận đề nghị của vua Bảo Đại xin chính quyền cách mạng cho được thoái vị. Phái đoàn do anh Trần Huy Liệu dẫn đầu2 rời Hà Nội đi Huế để cùng ủy ban nhân dân Thuận Hóa cho tiến hành lễ thoái vị vào 30/8. Chế độ quân quyền phong kiến thực dân, cùng với vương triều nhà Nguyễn công khai tự tuyên bố cáo chung giữa thanh thiên bạch nhật, trước bàn dân thiên hạ ở ngay kinh đô Huế. Êm thấm, không đổ máu. Vua Bảo Đại trao ấn kiếm cho đại diện Chính phủ và trở thành công dân nước Việt Nam mới.

        Tiếp đó ở Hà Nội, Hồ Chủ tịch cũng ra lệnh trả tự do cho nguyên Khâm sai Bắc Kỳ, bác sĩ Nguyễn Xuân Chữ, bị Ủy ban khởi nghĩa Hà Nội bắt giữ 19/8...

        Việc chuẩn bị nhân sự Chính phủ lâm thời - đỉnh điểm thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa - đã được Bác, đổng chí Trường Chinh đặc biệt chú trọng xúc tiến với những hành xử thật mới lạ, độc đáo, thuyết phục và lôi cuốn...

        Chúng tôi ngày đêm đã phải chật vật để đảm bảo cho Bác, mặc dù còn ốm mệt, vẫn gặp gỡ trực tiếp với dân, nhất là đối với các vị trí thức, quan chức cũ, chức sắc Thiên chúa giáo... những địa chỉ mà “dân Hà Nội chúng tôi” cũng có khi còn e ngại.

        Lại rất ngạc nhiên thấy Bác thực kiên quyết và khéo léo cho phê phán ngay trong lúc chúng ta đương thắng thế, điều mà đổng chí Trường Chinh gọi là “đầu óc hẹp hòi, công thần, ấu trĩ tả khuynh” trong cán bộ Đảng và Mặt trận để rồi phải sửa lại danh sách một số các vị (đồng chí Nguyễn Lương Bằng, Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Hữu Đang...) mới được đề cử và đã đưa lên báo. Mấy bậc đàn anh kỳ cựu và cả tôi cũng được dịp xem xét lại mình.

        Nhưng dư luận công chúng xôn xao và rộ hẳn lên khi báo Cứu quốc ngày 28/8, đã công khai và minh bạch đăng bản “Tuyên cáo về việc thành lập Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa”.

        “Chính phủ lâm thời không phải là chính phủ riêng của Việt Minh. Cũng không là một chính phủ chỉ gồm đại biểu của các chính đảng...” (Báo Cứu quốc 28/8/1945).

        Người ta càng náo nức bàn tán về danh sách thành viên Chính phủ mới được công bố. Bên cạnh tên các nhà lãnh đạo mácxit, công sản, Dân chủ Đảng (Việt Minh) có tiếng tăm như Trần Huy Liệu, Võ Nguyên Giáp, Vũ Đình Hòe, Dương Đức Hiền, còn có tên các nhân sĩ không đảng phái: học giả Nguyễn Văn Tố, trí thức công giáo kỹ sư Nguyễn Mạnh Hà, bác sĩ Nam Bộ Phạm Ngọc Thạch, “Hùm xám Bắc Sơn” người dân tộc Chu Văn Tấn...

        Chúng tôi lại được báo: Ủy ban Nhân dân cách mạng Bắc Bộ được đổi thành ủy ban Hành chính Bắc Bộ với kỹ sư Nguyễn Xiển không đảng phái làm Chủ tịch, đồng chí Nguyễn Văn Trân, Xứ ủy viên của Đảng Cộng sản, Phó Chủ tịch. Đồng chí Nguyễn Khang được rút về làm công tác Đảng. Tôi cũng xin chuyển về nhận công tác Mặt trận.

        Ở Hà Nội, ủy ban Hành chính được thành lập do bác sĩ Trần Duy Hưng, huynh trưởng Hướng đạo sinh của Bắc kỳ thay đồng chí Trần Quang Huy làm Chủ tịch. Đồng chí Khuất Duy Tiến, mácxit, Phó Chủ tịch...

        Thời thế dường như đang chuyển xoay... Trước ngày 2/9 cả một bầu không khí phấn khởi cách mạng tiếp dâng cao và lan tỏa mạnh, thiêng liêng và đầy lãng mạn. Giữa cao trào tổng khởi nghĩa sôi sục, náo động, quyết liệt đã bừng sáng lên tính chính nghĩa và đức độ nhân văn cao cả với những nét đặc thù đang định hình: quyết hy sinh cho Tổ quốc Việt Nam hoàn toàn độc lập, đoàn kết và hòa hợp dân tộc, khoan dung độ lượng, đồng thuận và minh bạch dân chủ...

        Quanh tôi một vài ý kiến lạc lõng phảng phất hoài nghi: Hồ Chí Minh là ai? Cộng sản hay quốc gia? Tranh giành quyền lực? Thủ đoạn chính trị?... xẹp dần...

        Chiều ngày 28/8, trên chiếc xe đạp cũ, tôi rời Bắc Bộ phủ về cơ quan Đảng Dân chủ. Khí thế thanh niên Việt Nam phơi phới tự hào. Kết thúc chặng đường nóng bỏng, đầy thách thức gay go, quyết liệt nhưng hào hùng từ Hỏa Lò đến Dinh Khâm sai đại thần Bắc Bộ là như vậy.

----------------
1. Đội tiển trạm quân Trung Hoa ngày 3/9 mới đáp máy bay đến Hà Nội. Quân Trung Hoa của tướng Lư Hán đến 9/9 mới tới. Và 28/9 tướng Lư Hán và tướng Nhật Tsuchihashi mới tiến hành lẻ ký kết đầu hàng.
    
2. Trần Huy Liệu - Phó Chù tịch UB Dân tộc giải phóng Việt Nam Nguyên Lương Bàng và Cù Huy Cận - Đảng Dân chù - trong UB Dân tộc giải phóng Việt Nam.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 09:05:23 PM
         
TỪ MÙA THU THÁNG TÁM  HÀ NỘI, NHỚ LẠI KỶ NIỆM TRÊN ĐẤT CẢNG

        Nói đến khởi nghĩa tháng 8/1945 ở Hà Nội, tôi không thể không nhớ tới Hải Phòng, thành phố lớn thứ hai đổng thời là cửa ngõ quan trọng bậc nhất của cả miền Bắc. Tiếp sau ngay với Hà Nội khởi nghĩa, ngày 23/8 nhân dân Hải Phòng đã đứng lên tự giải phóng, giành quyền làm chủ, lập chính quyền. Thắng lợi cách mạng ở miền Bắc đã nhanh chóng phát triển một cách rất tốt đẹp.

        Là một học sinh cũ trường Bonnal tôi nhớ lại và tự hào với những kỷ niệm sâu sắc gắn bó với đồng chí, đổng bào, các chiến sĩ Việt Minh thân thương của đất cảng.

        Từ 1939, vì hoàn cảnh gia đình khó khăn không thể cung cấp cho ăn học ở Hà Nội, tôi phải chuyển về học tiếp tại trường trung học Bonnal Hải Phòng.

        Lúc này, chính quyền thực dân Pháp bắt đầu khủng bố đàn áp mạnh. Đảng đã chuyển vào hoạt động bí mật, phong trào và tổ chức chính trị xã hội của quần chúng ỏ Hải Phòng đang trong tình trạng suy giảm, rời rạc, có nơi ắng lặng.

        Tuy vậy, tại trường tôi mới tới, đã và vẫn còn nhiều tổ nhóm nhỏ học sinh, vừa công khai vừa bí mật tự động rủ nhau hoạt động văn hóa, văn nghệ, cứu tế xã hội, truyền bá quốc ngữ. Trong thanh niên học sinh, ý thức dân tộc, tinh thần yêu
hưởng rõ nét và mạnh nhất là từ tổ chức Hướng đạo, từ các thầy mô phạm, đạo đức của trường. Thầy Nguyễn Hữu Tảo, anh tráng sinh Vũ Quý - lúc đó ít người biết anh là một đảng viên Cộng sản bí mật, cốt cán của Kiến An, Hải Phòng - là những gương mặt tiêu biểu được giới học sinh ca tụng, mến phục.

        Tôi với chút kinh nghiệm hoạt động trong Thanh niên Dân chủ ở Hà Nội, cũng săn đón tìm kết bạn và nhập bọn. Các tổ nhóm học sinh đều là con em các gia đình “khá giả” ở Cảng và vùng mỏ, phần lớn là hướng đạo sinh, học trò ngoan và có tiếng là “học gạo”. Có những học sinh xuất sắc được mọi người biết như anh Nguyễn Đình Thi...

        Sống với anh chị trong xóm lao động nghèo - ngõ Lý Tiêm đường Lạch Tray, khu Hạ Lý - tôi lại may mắn quen biết với các anh chị thư ký, thợ thuyền: anh Lễ và nhiều anh trong Ái hữu nhà máy xi măng phốt phát, xưởng Ca-rông. Đó là một nguồn quý giá tuồn vào cho nhóm học sinh những tin tức, tài liệu, sách báo, tiến bộ của thời kỳ phong trào Bình dân trước còn giữ được, nói về cộng sản, xã hội, Liên Xô, Dân chủ, Phát xít...

        Những “của cấm” hiếm hoi này đã được các bạn trẻ háo hức tìm kiếm, truyền tay nhau đọc, sao chép lại át cả những sách báo của Tự lực Văn đoàn hay các tập văn chương lãng mạn, vốn được các con em gia đình công chức, công thương, trí thức ở đây say mê, ưa chuộng...

        Năm 1940, 1941 Pháp thua trận, Nhật ngang ngược kéo vào chiếm Kiến An, Hải Phòng, đất nước bị lôi kéo đến ngưỡng cửa và nếm mùi khốc liệt của chiến tranh. Đói rách gia tăng cùng với những luận điệu giả dối, lạc lõng: “Da vàng” cứu nhau và lập “Khối thịnh vượng chung Đại Đông Á”. Tình hình náo động, hỗn loạn, dường như có tiếng ai vang vọng: Việt Nam đâu? Nhục mất nước bùng lên nhức nhối tim óc. Thanh niên học sinh xôn xao, anh em nô nức đua rủ nhau đi tìm Cách mạng. Tin tức nóng bỏng về phong trào giải phóng cứu nước bùng lên chỗ này, chỗ kia. Những tia chớp lóe lên từ hướng chiến khu núi rừng xa xôi, từ Hà Nội văn vật. Đúng vào lúc đó Mặt trận Việt Minh xuất hiện và cũng là lúc chúng tôi may mắn bắt được liên lạc với tổ chức, mọi người mừng rỡ ùa theo. Sau khi đỗ Thành chung, chúng tôi lên Hà Nội học tiếp.

        Tôi trở thành ủy viên Ban cán sự Thanh niên Thành Hoàng Diệu (Hà Nội). Cùng với anh Nguyễn Đình Thi, chúng tối đã chắp nối được với anh Vũ Quý, anh Thản... những người đã rời Hải Phòng đi trước. Chúng tôi lại càng siết chặt mối quan hệ với các anh các chị, được coi là thê đội tiếp theo - vẫn còn đương tiếp tục học Hải Phòng và đã trở thành “chiến sĩ Việt Minh” rất xông xáo ngay tại trường với những tên quen thuộc: Thi B (tức Hoàng Thế Thiện), Thọ, Thanh...

        Chúng tôi thực sung sướng và cảm thấy hạnh phúc, cũng không ngờ lại thấy đông đảo anh chị em, kẻ trước người sau mà đã quấn quýt được với nhau như vậy trong những ngày trọng đại của đất nước.

        Đầu 1942, tôi và anh Nguyễn Đình Thi bị mật thám bắt ờ Hà Nội. Chúng tôi đã được cổ vũ mạnh mẽ khi ở trong nhà giam, đã có liên lạc và được tin các bạn “Bonnalien” (dân Bonnal) ở Hải Phòng vẫn tiếp tục sôi nổi hoạt động.

        Những học sinh nhỏ bé chúng tôi, vào đầu những nãm 40, đã may mắn trở thành “chiến sĩ Việt Minh” và đã cùng bạn bè xông vào trận chiến đấu lớn của đất nước, từ mái trường và trong tình thương yêu trân trọng của thầy trò trường Trung học Bonnal Hải Phòng là như vậy...


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 09:08:45 PM

        Đến thời kỳ sôi sục chuẩn bị Tổng khởi nghĩa 1945, tôi được Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh giao phụ trách Đảng Dân chủ miền Bắc rồi tham gia Ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội, Ủy ban Nhân dân Cách mạng lâm thời Bắc Bộ nên lại có nhiều dịp gặp gỡ, tiếp xúc với các đồng chí, đồng bào trong phong trào ở Hải Phòng...

        Trong những ngày mà cả Thành ủy cũng như các tổ chức Việt Minh ở Hải Phòng gặp khó khăn vì phát xít Nhật tăng cường khủng bố, một số các chiến sĩ Việt Minh ở Hà Nội, cả Dân chủ đảng và Cứu quốc, đã tranh thủ đảo về cảng góp phần giúp cho người thân trong gia đình hay các cơ sở trí thức học sinh quen biết tạm ngừng hoặc tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền xung phong, bán tín phiếu Việt Minh, tham gia công tác trừ gian... như anh Văn Cao và một số các anh khác đã làm...

        Rồi đến những ngày đấu tranh quyết liệt, sau khi nhân dân Hà Nội bắt đầu chuyển mình với cuộc nổi dậy long trời lở đất ngày 17, 18 chúng tôi ở Hà Nội được ý kiến của Thường vụ Xứ ủy đã quyết định cử ngay đồng chí Vũ Quốc Uy làm phái viên đặc biệt từ Hà Nội về giúp cho Hải Phòng khởi nghĩa.

        Trước đó đổng chí Uy mới được Đảng phái sang tăng cường giúp Dân chủ Đảng. Từ khi đi Hải Phòng anh được phối thuộc vào các đồng chí lãnh đạo địa phương.

        Theo kể lại, đến ngày 21/8 anh Uy mới tới gặp được các đổng chí lãnh đạo Hải Phòng trên sông Tam Bạc. Các đồng chí lãnh đạo Việt Minh đã cho lập ngay ủy ban Khởi nghĩa Hải Phòng. Ngày 22/8 thuyết phục Thị trưởng Vũ Trọng Khánh (vốn đã có cảm tình với Việt Minh1, và qua Thị trưởng làm trung gian, Việt Minh đã trực tiếp thương nghị với Chỉ huy quân đội Nhật để họ không can thiệp vào việc nhân dân tổ chức giành chính quyền. Ngày 23/8, ủy ban Khởi nghĩa đã cho tập trung hơn chục vạn đồng bào với các chiến sĩ tự vệ Việt Minh làm nòng cốt, có lực lượng vũ trang chiến khu Đông Triều và tự vệ Kiến An hỗ trợ, tổ chức mít tinh trọng thể trước Nhà hát lớn thành phố. Dưới lá cờ đỏ sao vàng quang vinh, sau tiếng hát Tiến quân ca hùng tráng, Chủ tịch ủy ban Khởi nghĩa tuyên bố xóa bỏ chính quyền cũ, lập ủy ban Nhân dân Cách mạng lâm thời Hải Phòng do đồng chí Vũ Quốc Uy, đại biểu Viết Minh làm Chủ tịch, sau đó quần chúng tuần hành và chiếm các công sở...

        Nhân dân Thành phố Hải Phòng đã thắng lợi một cách hết sức nhanh chóng, êm thấm và thực gọn gàng.

        Từ Hà Nội chúng tôi vô cùng phấn khởi, tự hào, thấy được sự cổ vũ và hiệp đồng đấu tranh một cách mạnh mẽ, chặt chẽ và rất kịp thời, vô cùng quý giá.

        Đổng thời chúng tôi cũng cảm nhận sâu sắc một điều quan trọng: Nhân dân Hải Phòng đã anh dũng đứng lên tự giải phóng cho mình và giành lấy chính quyền. Một biểu hiện rực rờ của những giá trị lâu dài trong truyền thống đấu tranh kiên cường của vùng đất có nhiều công nhân và thủy thủ. Hải Phòng đã theo sát được tinh thần lệnh Tổng khởi nghĩa của Trung ương và Tổng bộ Việt Minh.

        Và thật vinh dự - Hải Phòng đã hành động nhanh chóng kịp thời với sự cổ vũ lớn lao của nhân dân Hà Nội khởi nghĩa đang thắng lợi.

        Nhưng Hải Phòng cũng có những cái riêng biệt, khác với nhiều nơi và đã được thể nghiệm, góp phần mang lại hiệu quả đích đáng. Chẳng hạn như trong vấn đề đối với người cầm đầu chính quyền bù nhìn thành phố lúc đó (Thị trưởng Hải Phòng), đối tượng chủ yếu phải đánh đổ khi khởi nghĩa. Nhưng lãnh đạo Việt Minh Hải Phòng đã chủ động tiếp xúc, mạnh bạo thu phục và sử dụng thành công và đã thu được những kết quả tích cực.

        Ủy ban Khởi nghĩa Hải Phòng đã xúc tiến tổ chức cuộc gặp gỡ trực tiếp và rất quan trọng, ngày 22/8 - giữa lãnh đạo Việt Minh và Chỉ huy quân đội Nhật với sự có mặt trung gian của Thị trưởng đương quyền để thương nghị điều đình về việc tổ chức cho nhân dân Hải Phòng giành chính quyền an toàn và thắng lợi vào ngày 23/8... không phải dùng đến hình thức như “tối hậu thư” cho Chỉ huy quân đội Nhật hoặc phải có kế hoạch né tránh đụng độ với quân Nhật.

-------------
1. Luật sư Vũ Trọng Khánh là Thị trường Hải Phồng sau 9/3 đến khi ta giành chính quyển là ủy viên ủy ban Nhân dân Cách mạng lâm thời Hải Phòng rồi được cử làm Bộ trường Tư pháp trong Chinh phu Lắm thời từ 2/9/1945. Có em là Tống - Dân chù Đàng.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 09:11:02 PM

        Hải Phòng đã lại vận dụng một cách mạnh bạo, nổi bật đường lối đại đoàn kết dân tộc của Mặt trận Việt Minh, một nhân tố quyết định thành công cuộc Tổng Khởi nghĩa Cách mạng Tháng 8. Ủy ban Nhân dân Cách mạng Lâm thời thành 1 phố, chính quyền đầu tiên của nhân dân Hải Phòng được lập ra có đại diện của Mặt trận Việt Minh, đồng chí Vũ Quốc Uy là Chủ tịch, có Ủy viên hành chính, luật sư Vũ Trọng Khánh nguyên Thị trưởng cũ, có đại biểu công nhân Đoàn Văn Nhạc, đại biểu trí thức Vũ Văn Huyên, đại biểu công thương Nguyễn Thị Ngọc Mùi, đại biểu quân sự Quách Duy Yên.< >

        Tiếp với Hà Nội, nhân dân Hải Phòng đã tự đứng lên làm chủ nhân chính thức thành phố Cảng một cách hết sức kịp thời là một sự kiện có ý nghĩa lịch sử quan trọng trong khi chung quanh thành phố còn gần chục ngàn quân đội Nhật vũ trang đầy đủ chiếm đóng và chờ đại quân Trung Quốc được Đồng minh giao, đến để tiếp quản.

        Mọi người đã không quên khi nhân dân Hải Phòng đứng lên, với khí thế cách mạng sôi sục, đã ngay lập tức ngăn chặn, đẩy lùi các toán biệt kích của quân đội thực dân xâm lược Pháp đã bắt đầu trở lại xâm nhập. Bọn chúng đã lọt vào đất Cảng từ đầu tháng 8, nhưng đến lúc đó, các tàu biệt kích Crayssac, Frézouls đã vội vàng rời khỏi Cửa Cấm, tháo chạy ra các đảo Cô Tô, Vạn Hoa trong Vịnh Bắc bộ. Toán của tên trung úy Blanchard phải chui vào ẩn trong trại lính Nhật để mãi sau mới tìm cách bắt liên lạc với Sainteny ở Hà Nội.

        Còn cánh quân của Chính phủ Quốc dân Đảng Trung Hoa, lực lượng được Đồng minh giao vào Việt Nam tiếp nhận đầu hàng của quân đội Nhật và tiếp quản Bắc Việt nam thì đến cuối tháng 8, Tập đoàn quân 53 Quảng Tây kéo theo lực lương thổ phỉ của Vũ Kim Thành (thuộc Việt Nam cách mạng đồng minh Hội của Nguyễn Hái Thần) mới tới được vùng Móng Cái và phải đến 13-15 tháng 9 các lực lượng này mới tới thành phố Hải Phòng và mở đầu cho các cuộc hoành hành, quấy phá khi mà nhân dân Hải Phòng, Kiến An đã đứng lên lập chính quyền làm chủ nhân thực sự cả vùng đã từ hơn một nửa tháng trước.

        Hà Nội rồi Hải Phòng, theo tiếng gọi của Việt Minh đã liên tiếp chủ động tự mình đứng lên, khéo léo tự giải phóng và làm chủ thành phố một cách nhanh chóng, êm thấm hòa bình. Hai thành phố lớn hàng đầu, nhất nhì của miền Bắc, cùng với các đô thị lớn nhỏ khác như Nam định, Hải Dương đã đấu tranh thắng lợi, hiệp đồng một cách thần tình cùng với phong trào chiến tranh du kích mạnh mẽ ở Việt Bắc và đồng bằng, góp phần giải phóng toàn miền Bắc, tạo điều kiện quyết định cho thắng lợi vĩ đại của đất nước vào ngày 2/9 lịch sử.

        Gần tháng sau, ngày 28/9 tại Hà Nội, Thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, tướng Lư Hán, Tổng chỉ huy lực lượng gần 2 chục vạn quân Trung Hoa, mới cử lễ tiếp nhận đầu hàng của quân Nhật trên đất nước Việt Nam.

Hà Nội, tháng 7 năm 1995         

--------------
1. Lịch sử Đảng bộ Hải Phòng. Tập I - Nxb Hải Phòng - 1991.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 09:16:22 PM
      
VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA NĂM ĐẦU TIÊN1

        Ngay sau ngày 2/9, các lực lượng nước ngoài: Trung Hoa từ phương Bắc, Anh, Pháp ở phía Nam vội vã lồng lộn nhằm Việt Nam kéo tới. Họ nói là theo nhiệm vụ của Đổng minh trao nhưng với không ít mưu đồ đen tối. Nào là “diệt Cộng cầm Hồ”, “vô hiệu hóa Chính phủ Hà Nội”, “tái chiếm Việt Nam, Đông Dương” v.v...

        Và từ đó, đại họa chiến tranh đã bùng nổ ở miền Nam và bão tố cũng bắt đầu nổi dậy ở bên trong miền Bắc, ngay tại thủ đô Hà Nội.

        Một mùa đông khắc nghiệt đã tới với một tình thế hết sức gay cấn về chính trị và quân sự đe dọa đất nước cả từ bên trong lẫn bên ngoài. Giữa thủ đô Hà Nội, lòng người sôi sục, phấn chấn nhưng xốn sang. Dân tình có phần lo lắng. Quanh tôi, cũng có người cho rằng: phải có một bàn tay sắt, hay một chúa cứu thế từ bên ngoài mới mong cứu vãn được tình hình...

        Nhưng ngay từ phiên họp đầu tiên, để đối phó với tình hình thực sự nguy cấp ấy. Chính phủ Lâm thời đã cho ban hành nhiều biện pháp cấp thời độc đáo để chống giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm. Đổng thời Chính phủ cũng đưa ra một quyết sách thật táo bạo: ngày 8/9 Chủ tịch Hổ Chí Minh ký Sắc lệnh 14/SL tổ chức cuộc Tổng tuyển cử toàn dân để bầu quốc dân đại hội (Quốc hội) ngay trong vòng hai tháng, giữa tình hình nước sôi, lửa bỏng...

        Ban đầu, nhiều thanh niên chúng tôi, vừa mới khởi nghĩa thắng lợi xong còn say sưa trong các phong trào sôi sục xung phong diệt giặc đói, giặc dốt, nên có phần xem nhẹ và coi là ảo tưởng. Nhưng đến khi cùng đồng bào cầm được lá phiếu bầu cử trong tay, chúng tôi mới thực sự xúc động và cảm nhận sâu sắc rằng Chính phủ Cụ Hồ đã quyết định trao lại quyền tối cao cho dân chúng ta để trực tiếp chăm lo đến công việc sống còn của chính mình, trong thời điểm nghiêm trọng lúc ấy.

        Tháng 3 mùa xuân năm 1946, qua phổ thông đầu phiếu, nhân dân Việt Nam đã chính thức bầu ra Quốc hội và lập Chính phủ Liên hiệp kháng chiến kiến quốc đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đỉnh điểm thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám vĩ đại.

        Với những đặc điểm tân kỳ độc đáo nhưng rất cơ bản: - Quốc hội có đại biểu dân cử và cả đại diện Việt quốc, Việt cách mới từ nước ngoài về - Chính phủ Liên hiệp kháng chiến kiến quốc do Chủ tịch Hổ Chí Minh, lãnh tụ Việt Minh đứng đầu và lãnh tụ Việt cách Nguyễn Hải Thần làm Phó Chủ tịch. Các bộ được phân phối cho các đảng phái (Việt Minh, Dân chủ, Việt quốc, Việt cách...) và các nhân sĩ - Quân sự ủy viên Hội đảm nhiệm việc chỉ huy thống nhất các lực lượng vũ trang (Vệ quốc đoàn, quân của Quốc dân Đảng...) do đồng chí Võ Nguyên Giáp làm Chủ tịch, lãnh tụ Quốc dân Đảng Vũ Hổng Khanh làm phó...

        Kỳ tích vĩ đại đầu tiên nói trên đã phản ánh và đáp ứng được thực tế vô cùng sống động của tình hình đất nước lúc đó. Và điều cốt tử, quan trọng bậc nhất là nó đã khẳng định và thực hiện được một sự đại đoàn kết thống nhất toàn dân chưa từng có, ngay buổi đầu xây dựng đất nước.

        Chính phủ Liên hiệp được thành lập đã tạo điều kiện tiên quyết để Chủ tịch Hồ Chí Minh vận dụng khôn khéo sách lược “Hòa để tiến”, dấn lên một bước mới: ký Hiệp định 6/3/1946 với Chính phủ Pháp, giành thắng lợi to lớn: Lập lại hòa bình ở Việt Nam.

        Pháp đã phải công nhận và cộng tác với Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (một chính phủ đoàn kết thống nhất dân tộc - Gouvernement d'union nationale như họ nói) và thực hiện ngừng chiến.

        Các tướng Lư Hán, Tiêu Văn tuy đã thương lượng thỏa thuận với Pháp cũng đã phải cộng tác với chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để rút quân an toàn về nước, một phần vì ở đó đã có được một Chính phủ Liên hiệp mà những người quốc gia thân Trung Quốc được giữ những vị trí quan trọng, chủ chốt...

        Với Hiệp định 6/3 vào mùa xuân 1946, đại họa chiến tranh và xung đột nội bộ đã tránh được, chí ít là trước mắt. Vị thế của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được củng cố và nâng cao rõ rệt trong việc quản lý đất nước và trên trường quốc tế, trước hết với Cộng hòa Pháp.

        Với kỳ tích mới, Việt Nam đâu có phải đã lùi một bước, mà thực sự đã dũng cảm tiến lên, làm chuyển biến được cục diện chính trị, quân sự, chủ động vượt qua được bước hiểm nguy một cách ngoạn mục để tiếp tục lớn mạnh không ngừng.

--------------
1. Đã dâng trên: - Xưa và Nay - sô' 219 tháng 9/2004.
                         - Tuổi trẻ số 34 ngày 29/8/2004.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 14 Tháng Tám, 2016, 09:23:31 PM

        Phát huy thắng lợi ban đầu, Chủ tịch Hồ Chí Minh đích thân đi Pháp, cố gắng ra sức đẩy tới chính sách hòa bình... Nhưng tình hình thế giới biến chuyển... Ta không đạt được như ý mong muốn.

        Pháp ra mặt phá Hiệp định 6/3, dựng lên “Nước Nam Kỳ tự trị”, cho quân đội quấy phá khiêu khích ở Lạng Sơn, Hải Phòng và trên phố phường thủ đô Hà Nội.

        Cùng lúc nhân khi quân đội Trung Hoa rút khỏi miền Bắc từ tháng 3 đến tháng 6, ‘một số các lãnh tụ Việt quốc, Việt cách... Phó Chủ tịch Nguyễn Hải Thần, Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Tường Tam, Phó Chủ tịch Quân sự ủy viên hội Vũ Hồng Khanh... đã bỏ nhiệm vụ quốc dân giao phó, bí mật trốn ra nước ngoài. Cố vấn Vĩnh Thụy đi công cán sang Trùng Khánh cũng không trở về. Các phần tử Việt quốc ở Hà Nội, Hải Phòng... nhân dịp này lại quấy phá, gây rối...

        Khối đại đoàn kết thống nhất dân tộc mới được dày công gây dựng có nguy cơ bị rạn nứt nghiêm trọng trong một tình thế hiểm nghèo, đã buộc Chính phủ, trong tháng 7 năm 1946, phải có những biện pháp cấp bách quyết liệt để kịp đối phó với tình hình ở ngay thủ đô Hà Nội (vụ ôn Như Hầu...) cũng như ở Vĩnh Yên, Yên Bái... để giữ được sự thống nhất và ổn định của quốc gia.

        Cho đến tháng 10, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Pháp về đã nhanh chóng khẩn cấp cho họp Quốc hội, khéo léo êm thấm chấn chỉnh lại Chính phủ Liên hiệp, đảm bảo giữ đoàn kết thống nhất dân tộc, tăng cường công tác quân sự chuẩn bị kháng chiến, giao cho đồng chí Võ Nguyên Giáp giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng và được Chủ tịch nước “ủy quyền Tổng Chỉ huy Quân đội toàn quốc” (Sắc lệnh 229/SL, ngày 30/11/1946).

        Và đặc biệt trong bối cảnh lịch sử khối lửa chiến tranh đã bén đến cửa ngõ Thủ đô, ngày 8/11/1946 Quốc hội đã cho ban hành Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh chuẩn bị một cách hết sức dân chủ, rộng rãi... Hiến pháp ì946 là một kỳ tích vĩ đại của sự nghiệp dựng nước, lần đầu tiên đặt khuôn khổ pháp lý, nền tảng và định hướng phát triển lâu dài trong thời chiến cũng như thời bình cho việc kiến thiết, phát triển quốc gia và xã hội Việt Nam mới. Hiến pháp 1946 đã khẳng định tư tưởng “dân tộc và dân chủ”, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt việc tổ chức và thực hiện thắng lợi cuộc chiến tranh nhân dân thần thánh sau này.

*

*       *

        Năm 1946, một năm “tương đối hòa bình”, mở đầu tiến trình lịch sử của dân tộc Việt Nam trong thời đại mới. Việc Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Hiệp định Sơ bộ 6/3, đâu có phải ta đã bị dồn đến chân tường vì đã quá thỏa hiệp, nhân nhượng.

        Tôi không quên một câu chuyện lý thú:

        Năm 1946, L.Pignon, một quan chức cao cấp thực dân cáo già cố vấn Cao ủy đô đốc D’Argenlieu, đã nhất quyết cho rằng: “Chính phủ Hà Nội của ông Hổ còn non trẻ, không tiền, gần như không súng, không bè bạn, đổng minh, nhất định sẽ bị diệt”.

        Nhưng lịch sử đã cho thấy: Chính phủ non trẻ đó của Cụ Hổ Chí Minh ngay trong năm đầy tuổi tôi đã cùng đất nước vụt lớn lên với sức mạnh Phù Đổng, vượt qua được bước hiểm nguy mùa xuãn 1946, vừa kháng chiến vừa kiến quốc và đã đánh bại thảm hại bọn thực dân xâm lược kỳ cựu Pháp có đế quốc Mỹ giúp đỡ tại trận lẫy lừng Điện Biên Phủ - buộc Pháp phải ký hiệp định Genève 1954... để Việt Nam trở thành một quốc gia độc lập lự do dân chủ có vị thế và vai trò càng ngày càng lớn trên chính trường quốc tế ở khu vực Đông Nam Á và thế giới từ giữa thế kỷ XX...

        Phải chăng đó cũng chính là vì:

        - Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, tuy non trẻ nhưng vốn đã “có dân”.

        - Rồi đã lại “có Hồ Chí Minh”, một lãnh tụ anh minh biết phát huy và sử dụng có hiệu quả cái “vốn có” đó qua một Mặt trận đoàn kết thống nhất dân tộc đích thực, hậu thân của Mặt trận Việt Minh mẫu mực nổi tiếng thời kỳ Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám.

        - Và “có một Đảng Cộng sản tuyệt vời lãnh đạo” tuy trên danh nghĩa lúc đó Đảng Cộng sản đã buộc phải rút vào bí mật.

        Đó không chỉ là chiếc khóa vàng để Việt Nam thắng lợi trong thời chiến đấu trong vòng vây những năm 40, mà còn là một bài học vô cùng quí giá, càng có ý nghĩa quyết định thắng bại khi đất nước đứng trước nguy cơ tụt hậu, đang tích cực nỗ lực hội nhập, tham gia cộng đồng quốc tế trong thời buổi toàn cầu hóa như vũ bão hiện nay...


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 15 Tháng Tám, 2016, 08:44:31 AM
           
HÀ NỘI - HỔ CHÍ MINH VÀ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM THẮNG LỢI CĂN BẢN, VĨ ĐẠI

        Tinh hình phát triển sôi động của đất nước với không khí náo nhiệt tưng bừng các ngày lễ lớn đã gợi lên những cảm xúc mạnh mẽ và một cái nhìn ấn tượng sâu sắc về cuộc Cách mạng tháng Tám mùa thu 1945 được xem như một sự kiện lịch sử vĩ đại, một cái mốc đồ sộ và chói lọi đánh dấu và chỉ đường cho dân tộc Việt Nam oanh liệt trỗi dậy để tiến vào thời vãn minh hiện đại, thực hiện một cuộc đổi đời chưa từng có để đạt được độc lập, tự do và hạnh phúc.

        Chúng ta đều biết thành tựu vẻ vang của Cách mạng tháng Tám là sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2/9. Nhưng đó không chỉ bao hàm

       - Việc dựng lên một nước Việt Nam độc lập thống nhất sau gần trăm năm bị nước ngoài đô hộ...

       - Mà còn là việc đồng thời đã thiết lập được một nền dân chủ tự do1 cho dân tộc.


       - Đó là đặc điểm nổi bật đã được thực tiễn cách mạng chứng minh mục tiêu tối thượng của cách mạng Việt Nam là Độc lập dân tộc và Dân chủ tự do. Dân chủ tự do đã gắn kết và đồng hành với độc lập, là động lực chủ yếu, cơ sở vững chắc để tạo dựng, củng cố nền độc lập non trẻ mới ra đời của tổ quốc lúc đó.

       - Đó cũng là nét đặc thù đã mang lại cho cuộc cách mạng Việt Nam vốn được quan niệm theo đường lối võ trang khởi nghĩa, du kích chiến tranh... một hình thái đặc biệt = là một cuộc nổi dậy của toàn dân khắp các địa phương cả nước, khởi đầu là cuộc nổi dậy của dân chúng đô thị Hà Nội. Bằng sức mình, nhân dân Hà Nội đã đứng lên nắm lấy quyền làm chủ (chủ quyền) địa phương mình và phục vụ cho Trung ương nắm giành thắng lợi vĩ đại cuối cùng một cách hết sức nhanh chóng, hòa bình, không có chống đối và lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, một nhà nước hiện đại mới có chủ quyền và độc lập vào ngày 2/9/1945.

        Ngay trước khi đại quân các nước Đồng minh và thực dân đang lao tới mang theo hiểm họa nghiêm trọng đe dọa sự tồn vong của nước Việt Nam non trẻ vừa ra đời.

        Cuộc nổi dậy để nắm “chủ quyền dân tộc” rộng khắp và mau lẹ ấy thực sự là một cuộc Cách mạng độc đáo thắng lợi từ cơ sở đã cho thấy cuộc khởi nghĩa 19/8 của nhân dân Hà Nội và sách lược mới của Đảng - Bác Hồ thời điểm đó đã có vai trò hết sức quan trọng và quyết định.

        1. Hà Nội đột phá

        Trong khi lệnh khởi nghĩa phát đi từ Tân Trào chưa tới các địa phương, thì ngày 19/8 nhân dân Hà Nội đã vùng lên khởi nghĩa “cướp chính quyền” bằng tự sức mình, tiến công thẳng vào Phủ Khâm sai, thủ phủ miền Bắc, tránh xung đột với quân đội Nhật và đã nhanh chóng trong ngày 19/8 nắm gọn được chủ quyền và kiểm soát hoàn toàn Hà Nội mà không có chống đối, xung đột đổ máu... Cả chính quyền khâm sai miền Bắc sụp đổ. UBND cách mạng lâm thời Bắc Bộ do đồng chí Nguyễn Khang làm Chủ tịch ra đời. Hà Nội trở thành mảnh đất tự do độc lập đầu tiên của cả nước và là đối tác của Bộ Chỉ huy tối cao Nhật ở miền Bắc.

        Thắng lợi to lớn của Hà Nội là một sự kiện quan trọng ngoài dự kiến của lãnh đạo ở Tân Trào và đương nhiên trở thành tiêu biểu nổi bật của phong trào Việt Minh đã tác động mạnh đến các cuộc khởi nghĩa ở các địa phương miền Bắc (Hải Phòng, Nam Định, Hà Đông) và đã mở ra một cục diện đấu tranh mới đưa lại những điều kiện mới đặc biệt quan trọng cho lãnh đạo của Trung ương đối với phong trào cả nước.

        Nhưng Hà Nội mới lúc đó lại ở trong một tình thế tế nhị đầy bất trắc trước nhiều thách thức lớn lao mới. Hà Nội chưa liên lạc và có được sự chỉ đạo của Trung ương. Nhật bị nhiều sức ép cấp bách và rất bức xúc với trận Việt Minh đánh Thái Nguyên ngày 20/8. Quân đội Đổng minh đã đến sát biên giới phía bắc và ngoài Biển Đông; có tin ngày 22/8, “Phái bộ Đổng minh” đến Hà Nội, thực dân Pháp thả dù biệt kích xuống vùng lân cận bắc Hà Nội, gần Sài Gòn và Huế.

        Còn chính phủ bù nhìn Bảo Đại, Trần Trọng Kim bị chao đảo nặng nhưng vẫn cố trụ lại ở kinh đô Huế gắng đưa khâm sai Nguyễn Văn Sâm, ngày 19 vào Sài Gòn để nắm lấy miền Nam - nơi phong trào Việt Minh chưa phát triển mạnh - đồng thời tranh thủ tìm kiếm sự công nhận của Pháp, Anh, Mỹ và Trung Hoa...

        Nhân dân Hà Nội vẫn tưng bừng, nô nức, tin tưởng và tự hào ra sức phát triển và củng cố chính quyền của mình với tinh thần sức lực hào hùng nổ trời; của những con người mới được tự do và tự giải phóng. Đó đây cũng có xốn xang. Một số nhân sĩ trí thức ở Việt Nam Học xá ngày 21/8 đã tích cực gửi thư thẳng lên chiến khu khẩn mời Tổng bộ Việt Minh về gấp để giúp Việt Minh Hà Nội và gửi điện cho Bảo Đại yêu cầu giao quyền ủng hộ Việt Minh...

        Ủy ban Nhân dân Cách mạng lâm thời Bắc Bộ sau khi giải quyết êm thấm vụ chống đối ở Hà Đông cũng đã bàn tìm biện pháp chủ động đối phó với tình hình. Có thể phải rút vào bí mật hay chuyển ra khu căn cứ đánh du kích và chờ Trung ương về giúp sức. Nhưng, đến ngày 22/8, anh Khang và các đồng chí trong ban lãnh đạo đã quyết định dứt khoát bằng bất cứ giá nào UBND Cách mạng lâm thời Bắc bộ phải trụ lại ở trung tâm thành phố. Càng phải giương cao ngọn cờ đỏ sao vàng của Việt Minh trên trụ sở của ủy ban, kiên quyết, chuẩn bị đối phó với tình hình xấu và tiếp tục cử cán bộ trực tiếp đi tìm gập Trung ương ở Việt Bắc, Thái Nguyên...

---------------
1. Vào thời đó, chúng tôi còn gọi là “dân chủ mới”, đồng chí Trường Chinh gọi là “dân chủ nhân dân”, Bác Hồ nêu là “tự do”, có nghĩa là có các quyền tự do dân chù - hay là chủ quyền dân tộc.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 15 Tháng Tám, 2016, 08:48:04 AM
        
        2. Quyết sách thần kỳ

        Hà Nội khởi nghĩa thành công đã tự giải phóng từ 19/8, UBND Cách mạng lâm thời Bắc Bộ (và Hà Nội) công khai ra mắt là một sự kiện trọng đại - ngoài dự kiến của lãnh đạo Trung ương. Nhưng ngay sau khi được tin Hà Nội đã tự giải phóng, các đồng chí Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp đã rời mặt trận Thái Nguyên chuyển ngay về Hà Nội.

        Ngày 23/8. anh Nguyễn Khang báo cho tôi biết các đồng chí lãnh đạo Trung ương đã tới căn cứ (Phú Thượng - Chèm). Sau khi nghe Hà Nội báo cáo, Bác lập tức đưa ra những quyết định quan trọng: 1. Đình chỉ ngay trận Thái Nguyên và tiếp tục thương lượng với Nhật. 2. Chấp nhận cho vua bù nhìn Bảo Đại thoái vị. 3. Lấy Hà Nội làm trung tâm lãnh đạo để công khai đưa Chính phủ đầu tiên ra mắt.

        Thoạt nghe thấy dường như có điều trái với đường lối chỉ đạo hiện hành. Nhưng cán bộ Hà Nội chúng tôi hết sức phấn khởi và ngay trong ngày 24 đã chuẩn bị giấy công lệnh cùa ủy ban Nhân dân Cách mạng Bắc Bộ, xe cộ và phương tiện để cán bộ đưa phái viên chính phủ lên Thái Nguyên đưa Phó Chủ tịch ủy ban Giải phóng Dân tộc Trần Huy Liệu lên đường đi Huế, cẩn trọng đưa Bác vào làm việc ở cơ sở nội thành 48 Hàng Ngang và chuẩn bị đón Đoàn quân giải phóng về Hà Nội...

        Mãi về sau chúng tôi mới vỡ ra chính các động thái chiến lược đột phá đầu tiên đó của Bác và Thường vụ Bộ Chính trị ngay khi mới về tới đất Thăng Long cổ kính như chiếc gậy thần, trong khoảnh khắc lịch sử, đã thúc đẩy tiến trình cách mạng tiến vọt lên một bước không ai tưởng tượng trước được và giành ngay thắng lợi cuối cùng.

        Các quyết sách đó, thể hiện rõ rệt một đường lối lãnh đạo rất đặc sắc mang tính hòa dịu và hòa hợp dân tộc, hòa giải với chính quyển bù nhìn, thích hợp với tình hình mới đã kịp thời thay chủ trương quyết liệt đánh Nhật và bù nhìn tay sai thời chiến.

        Phát huy thắng lợi của khởi nghĩa Hà Nội, các quyết sách chiến lược đó đã có tác động kép đến Nhật (để họ dứt khoát giao hảo với Việt Minh) và đến nhân dân cả nước, đặc biệt đối với các tầng lớp trên ở miền Nam, Trung Bộ (vua quan, công chức cao cấp cai trị thuộc địa, địa chủ lớn và tư sản mới...). Biện pháp độc đáo cho vua Bảo Đại thoái vị, và không phân biệt đối xử với lớp người chế độ cũ, đã có tác dụng tập hợp, lôi cuốn họ đồng thuận vói quần chúng nhân dân lao động đi theo con đường xây dựng nhà nước và chế độ dân chủ do Việt Minh và ông Hồ Chí Minh mới đề xuất ở Hà Nội, mặc dù nhiều người lúc đó cũng chưa biết ông Hồ là ai.

       - Ớ Sài Gòn, trung tâm quyền lực quan trọng của thực dân phong kiến ở Nam Bộ, ngày 24/8 nhân dân và các tổ chức chính trị xã hội có thế lực nắm quyền, đi đầu là Thanh niên Tiền phong... như được tiếp sức bởi hổn thiêng Tổ quốc, dù không có liên lạc với Hà Nội, nhưng đã tự nổi dậy đi theo Việt Minh, rồi nắm các cơ quan chính quyền chủ yếu, đồng loạt tuyên bố “chính quyền thuộc Việt Minh”.

        Ngày 25/8, ủy ban lâm thời Hành chính Nam Bộ do đồng chí Trần Văn Giàu làm Chủ tịch được thành lập và chính thức công khai ra mắt trước hàng chục vạn đồng bào ở khắp miền Nam và Campuchia đổ về.

       - Việc ủy ban lâm thời Hành chính Nam Bộ ra đời khẳng định:

        Nhân dân miền Nam đã nắm quyền làm chủ miền Nam và tự xác định là thành phần máu thịt của Chính phủ Việt Minh ở Hà Nội

       - Ở Huế, ngày 23/8 vua Bảo Đại nao núng trước tình hình đã cùng một số quan chức tỏ thái độ muốn được thoái vị... Được sự chấp thuận của Chính phủ lâm thời, ngày 30/8 tại kinh đô Huế, trước bàn dân thiên hạ, quan chức, nhân dân đổng bào Thuận Hóa và đại diện Chính phủ lâm thời, vua Bảo Đại công khai tuyên bố thoái vị, chuyển giao ấn kiếm cho đại diện Chính phủ... và được hoan hô nhiệt liệt.

-           Chính phủ Bảo Đại - Trần Trọng Kim chính thức cáo chung đồng thời với chế độ vương quyền nhà Nguyễn một cách êm thấm, chưa từng có.

       - Việc trao kiếm ấn - tuy chỉ là tượng trưng nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các dân tộc phương Đông.

        Quyền lực lãnh đạo tối cao đất nước được chính thức chuyển giao cho Chính phủ Cụ Hồ ở Hà Nội, vua Bảo Đại trở thành một công dân của chế độ dân chủ mới.

        Chính phủ Hồ Chí Minh lên nắm quyền là một sự kiện đầy chính nghĩa và tính chất nhân đạo, hiếm có trong lịch sử.

        Vào thời điểm lịch sử này, đại tướng tư lệnh Térauchi ở Sài Gòn và Đại sứ Yokohama ở Huế tuy vẫn có nhiều vạn quân ở miền Nam và hàng ngàn quân ở kinh đô Huế... cũng án binh, bất động trước việc Sài Gòn và Huế công khai chuyển theo Chính phủ Việt Minh, với một thái độ đầy thiện chí.

       - Ở Hà Nội chúng tôi không rõ tình hình chuyển biến sôi sục ở miền Nam và miền Trung. Nhưng lại được chứng kiến một sự kiện động trời. Ngày 28/8, lần đầu tiên tên Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất hiện công khai trên bầu trời Hồ Gươm qua việc báo Cứu quốc và các báo loan truyền rộng rãi “Bản Tuyên cáo về việc thành lập Chính phủ Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa”. Bản Tuyên cáo lại ghi rõ: Chính phủ ra mắt ở Hà Nội không phải riêng của Việt Minh hay chỉ gồm đại biểu các chính đảng mà có các vị “nhân sĩ’ tham gia cùng gánh vác...

(Báo Cứu quốc 28/8/1945)        

        Bán Tuyên cáo đã gây chấn động mạnh mẽ. Chúng tôi hiểu là một Chính phủ dân chủ kiểu mới, nhân dân hiểu là một “chính phủ dân chủ” sẽ ra đời, đáp ứng đúng tâm khảm, mong ước của mọi người và xua tan nhiều điều lo ngại, nghi ngờ về Việt Minh, Cộng sản nắm độc quyền cai trị.

        Trước ngày 2/9, bản Tuyên cáo lịch sử xuất hiện như sấm động đầu mùa báo hiệu một kỷ nguyên mới sắp ra đời, các bậc sĩ phu ở Hà Nội cũng như ở các địa phương xa đều hướng về Hà Nội và tìm cách về Hà Nội. Cũng đúng vào lúc đội quân Giải phóng Việt Nam thân thương oai hùng từ Thái Nguyên vượt cầu Sông Cái (cầu Doumer) vào thành phố, trong sự đón tiếp nồng nhiệt của Tự vệ chiến đấu, quân và dân thành Hoàng Diệu mới tự giải phóng.

        Ngày 2/9 từ lễ đài Ba Đình, được dựng lên trên mảnh đất tự do của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc Bản Tuyên ngôn độc lập bất hủ và Chính phủ tuyên thệ trước bàn thờ tổ quốc và nhân dân... Mọi việc diễn ra như là một điều tất yếu của lịch sử và ngày 2/9 đã trở thành ngày hội lớn của toàn dân tộc đã anh dũng đứng lên “tự cứu mình”, không trông chờ “ăn may” như có người đã rêu rao.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 15 Tháng Tám, 2016, 08:52:41 AM

        3. Thắng lợi căn bản, vĩ đại

        Khởi đầu từ 19/8 với sự ra đời vang dội của ủy ban Nhân dân cách mạng lâm thời Bắc Bộ. Tiếp theo ngày 25/8 là ủy ban lâm thời Hành chính Nam Bộ.

        Ngày 30/8 - Chính phủ Bảo Đại/ Trần Trọng Kim tự giải thể ở kinh đô Huế và tuyên bố chuyển giao quyền lực cho Chính phủ Hà Nội.

        Điều đó khẳng định nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời ngày 2/9 là một nước “tự do và độc lập” có chủ quyền dân chủ từ trước ở cơ sở. Điều đó đã được chính thức thể chế hóa qua cuộc bầu cử Quốc hội 6/1/1946 và bản Hiến pháp lịch sử năm 1946.

        Điều I (bản Hiến pháp) đã ghi "Nước Việt Nam là một nước Dân chủ Cộng hòa”.

        “Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt giống nòi, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”.

       - Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng tháng Tám là rất cơ bản. Khởi đầu với cuộc khởi nghĩa Hà Nội lịch sử, cuộc tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám đã kết thúc cuộc đấu tranh 25 năm gian khổ của nhân dân một cách triệt để, trọn vẹn - giành độc lập và tự do cực kỳ nhanh chóng chỉ sau 2 tuần từ 19/8 mà không phải trải qua đấu tranh nội bộ và chiến tranh đổ máu.

        Nắm bắt thời cơ có một không hai, chúng ta đã vượt trước các nước Đồng minh - một bước đầu quan trọng, trước khi họ kịp vào tiếp quản mảnh đất Việt Nam màu mỡ thì Việt Nam đã có chủ nhân chính đáng, hợp pháp và đủ mạnh để làm thất bại mưu đồ nham hiểm của các thế lực thực dân mượn danh nghĩa nước Đồng minh thắng trận để hòng chiếm và chia cắt nước ta ngay trong buổi đầu Việt Nam mới chào đời, 1945.

       - Việt Nam Dân chủ Cộng hòa một thực thể chính trị xã hội mới xuất hiện từ 1945 đã trở thành một nhân tố quan trọng quyết định, tạo ra cục diện mới trong khu vực và ngày càng lớn mạnh, với vị thế và vai trò trên trường quốc tế ngày càng cao...

*

*       *

        Cuộc Cách mạng tháng Tám vĩ đại đã để lại những di sản lịch sử vô cùng quý giá:

        1. Bản Tuyên ngôn độc lập ngày 2/9, đã thể hiện như một bản tổng kếl đặc sắc từ thực tiễn cách mạng Việt Nam về con đường xây dựng và phát triển của Việt Nam. Trong đó Bác đã nêu: Việt Nam là nước đã có “tự do và độc lập” - và nhân dân Việt Nam quyết giữ vững quyền “tự do và độc lập” ấy!

        Bác đã nhấn mạnh và rành rọt về hai lĩnh vực Độc lập và Tự do. Có ý nhắc “Tự do” rất quan trọng, không có “Tự do” thì “Độc lập” không có nghĩa... Và Tự do luôn luôn gắn liền với Độc lập, trong việc dựng lập và phát triển của đất nước...

        2. Những quyết sách chiến lược ngày 23/8 - mang tính hòa dịu quốc tế và hòa hợp dân tộc thể hiện một đường lối đoàn kết dân tộc ở mức độ cao, nhấn mạnh vào việc hòa hợp, hòa giải với các tầng lớp trên, ngay khi cách mạng đã nắm chắc phần thắng để trên cơ sở công bằng dân chủ, động viên họ đi cùng đồng bào tham gia xây dựng chế độ dân chủ mới. Quyết sách chiến lược đó là đường lối chủ trương thích hợp nhất và có hiệu quả cao nhất đối với Việt Nam, một đất nước đã bị đô hộ, chia cắt và tranh chấp lâu dài... Đường lối đó đã đảm bảo thắng lợi tuyệt vời của cách mạng tháng Tám - và trở thành nền tảng cơ bản cho đường lối đối nội và đối ngoại cùa nước Việt Nam độc lập hiện dại.

        3. Hà Nội khởi nghĩa thắng lợi là một minh chứng lịch sử về vai trò đặc biệt quan trọng, có tính quyết định của quần chúng nhân dân trong trào lưu dân chủ yêu nước ở một trung tâm đô thị đất nước đối với thắng lợi của cách mạng trên toàn cục.

        Hà Nội đã tích cực chủ động, sáng tạo vận dụng đường lối chỉ đạo của Trung ương để nắm lấy quyền làm chủ địa phương mình và qua đó đã giúp đắc lực cho Trung ương đi sát với tình hình thực tế đang biến động đặng đưa cuộc Tổng khởi nghĩa cả nước chuyển lên một bước mới và giành toàn thắng.

        Qua vai trò lịch sử quan trọng đó, Hà Nội đã nổi lên như ngọn cờ đầu và là biểu tượng đặc trưng nhất của Cách mạng tháng Tám.

        4. Đảng Cộng sản Việt Nam và lãnh tụ Hồ Chí Minh với những chuyển hướng đổi mới từ 1941 nhằm giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và dân chủ đã tổ chức Mặt trận Việt Minh dể trực tiếp lãnh đạo cuộc Cách mạng tháng Tám thành công, tạo dựng nhà nước Việt Nam Dân chủ. Điều đó đã khẳng định Đảng Cộng sản Việt Nam nguyên là Đảng Cộng sản Đông Dương là một nhân tố quyết định hàng đầu làm nên thắng lợi Cách mạng tháng Tám vĩ đại. Và cũng từ đó, Đảng Cộng sản Việt Nam nắm quyền lãnh đạo và trở thành Đảng cầm quyền của nước Việt Nam, được nhân dân tin tưởng và ủng hộ.

        Đó là những di sản quý giá và bài học lịch sử cơ bản thể hiện đặc trưng và nguyên nhân chính yếu đã làm nên sự nghiệp Cách mạng tháng Tám vĩ đại.

        Trong quá trình xây dựng đất nước đã có lúc phát sinh những biểu hiện sai trái lệch lạc gây hạn chế và tổn hại nghiêm trọng cho đất nước như trong thời kỳ những năm 80 và chúng ta đã được “Lịch sử” nghiêm khắc nhắc nhở qua cuộc “đổi mới” nổi tiếng năm 1986 với yêu cầu phải đổi mới toàn diện theo chiều hướng trở lại một cách đúng đắn với các giá trị văn hiến của Cách mạng tháng Tám. Đó là: độc lập dân tộc và tự do dân chủ, đại đoàn kết dân tộc trên cơ sở dân chủ, chính quyền dân chủ nhân dân và vấn đề Đảng lãnh đạo cầm quyền. Những vấn đề cốt tử mà Cách mạng tháng Tám để lại vẫn giữ nguyên giá trị trong công cuộc đổi mới và hội nhập hôm nay.

        Toàn Đảng quyết tâm hướng vào mục tiêu cao cả và thiết thực làm cho “dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” là dấu hiệu của sự lựa chọn đúng đắn nhất và phù hợp với ý tưởng và ước mong Bác đã nêu từ lúc sinh thời.

Hà Nội - Xuân 2010       


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 15 Tháng Tám, 2016, 08:55:37 AM
 
TRÊN ĐƯỜNG THEO CHÂN BÁC TỪ THỦ ĐÔ HÀ NỘI LÊN CHIẾN KHU

       I. XUÔI NAM HAY NGƯỢC BẮC

        1. Phải mất nhiều giờ sau khi tiếng súng kháng chiến bùng nổ đêm 19/12, quân tướng Pháp ở thủ đô Hà Nội mới như hổi tỉnh và phản ứng lại. Sáng 20/12, một đội biệt kích liều tiến từ khách sạn Métropole sang dinh Chủ tịch (Bắc Bộ phủ), và đại tá Herkel vội báo về Bộ chỉ huy: “ông Hồ và ông Giám đã rời dinh ra Hà Đông từ ngày 19”.

        Sau này, nhà nghiên cứu sử học P. Deviller xác nhận: Pháp đã thất bại trong mưu mô nhằm vô hiệu hóa lãnh tụ Hồ Chí Minh và Chính phủ Hà Nội, ngay từ giờ phút đầu trong một kịch bản đã được tướng Valluy và đô đốc D’Argenlieu dàn dựng kỹ càng.

        * Lúc đó, là Bí thư trong Văn phòng Quân sự ủy viên hội, tôi đi theo bộ phận Bộ Tổng Tham mưu. Chúng tôi cùng với số ít cán bộ giúp việc trực tiếp cho Bác, đồng chí Trường Chinh, đồng chí Võ Nguyên Giáp, hình thành một tổ phục vụ các lãnh đạo cao cấp Đảng, Chính phủ, quân đội. Thoạt đầu chúng tôi chuyển ra vùng Mai Lĩnh, Chúc Sơn... huyện Chương Mỹ (Hà Đông), bố trí bao quanh khu vực Chùa Trầm, nơi Bác đóng, gần Đài tiếng nói Việt Nam, rồi chuyển tiếp lên Ngọc Than, Quảng Oai (Sơn Tây). Nhưng Hà Đông vẫn được coi là địa điểm Chính phủ Kháng chiến mới dời ra để chính phủ ta tiếp xúc với Pháp...

        Phần lớn các Bộ: Cứu tế xã hội, Tài chính, Nông nghiệp... và các cơ quan Mặt trận... đã “tổng di chuyển” ra Vân Đình, Thường Tín, đang trên đường cùng đồng bào, dân chúng sơ tán về phía Ninh Bình, Nho Quan... hướng vào Thanh Hóa, Khu Bốn... Để lại sau mình nhà cửa, tài sản, vườn tược... trong khói lửa, thực hiện tiêu thổ kháng chiến.

        Vào thời điểm đó, tại trung tâm thủ đô Hà Nội, cuộc chiến đấu tiếp tục diễn ra ác liệt. Hàng trăm chiến sĩ quyết tử của Trung đoàn Thủ đô cùng nhân dân phố phường kiên cường đánh lại các đợt tiến công liên tiếp của địch. Hướng về Bác và Trung ương thề quyết giữ vững “Liên Khu I”.

        * Hòa vào với đồng bào thôn xóm, Bác đã cùng chúng tôi vui một Tết cổ truyền dân tộc đặc sắc thanh đạm, ấm cúng trong tình quân dân thiêng liêng thấm đậm.

        Một ngày giữa tháng 2, Bác cho gọi đồng chí Vương Thừa Vũ hỏi tin tức mới nhất về viện binh Pháp mới tới, đã qua Gia Lâm vào tham chiến Liên khu I. Với một chút trầm ngâm sâu lắng, Bác đọc cho viết bức thư của “Già Hồ” gửi các “em”, các “chú” chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô yêu quý. Và Bác chỉ thị cho cơ quan chuẩn bị gấp ngay để Bác công khai đi thăm và chúc Tết đổng bào.

        Chiến sự đang độ quyết liệt. Cả đất nước xáo trộn. Khói lửa vừa mới bùng lên. Cụ Chủ tịch đích thân xuất hiện công khai về với đồng bào, giữa lúc mà ai cũng biết ông Hồ là mục tiêu quân địch hung bạo đang chú tâm tìm, từ sau thất bại ở Hà Nội.

        Liền đó, tỏi cũng được phép cùng với một vài “lính văn phòng” xuôi về Thường Tín, Vân Đình, tranh thủ thăm gia đình trên đường tản cư về phía Nam. Nhân đấy tôi được căn dặn tìm hỏi tin bác sĩ Nguyễn Văn Luyện, đại biểu Quốc hội Hà Nội, nghe đồn đã gặp nạn và mất tích trong khi rút ra từ Hà Nội và nhắc các địa phương giúp đỡ thân thuộc các vị Bùi Bằng Đoàn, Vũ Đình Tụng, Lê Tư Lành... cũng đang trên đường hướng vào Khu Bốn...

        Về đến gia đình ở Thường Tín tôi ngẩn người, bàng hoàng khi chợt nghe tiếng loa phát thanh inh ỏi: tin Hồ Chủ tịch công khai xuất hiện ở Chi Nê, Nho Quan đi thăm hỏi cán bộ, đồng bào, cán bộ nhân viên Bộ Tài chính mới sơ tán về đồn điền nông nghiệp... Đội Tuyên truyền xung phong thiếu niên tưng bừng loan tin từ ngày 10 đến 20, Cụ Hổ có đồng chí Vũ Đình Huỳnh tháp tùng tới Kim Sơn, Ninh Bình thăm chúc Tết Đức Giám mục Lê Hữu Từ, Cố vấn Chính phủ, các vị chức sắc và đồng bào Thiên chúa giáo. Tin lành đồn xa, bay bổng cho thỏa tấm lòng người dân lương giáo ngày đêm, lo lắng, cầu nguyện phước lành cho “Cụ Hồ” những ngày đầu khói lửa dậy trời ờ tận Thủ đô xa xôi nóng bỏng...

        Nhưng cùng lúc, các trạm tình báo 2B quân đội Pháp ở vùng công giáo, cửa ngõ Khu Bốn bỗng nhộn nhịp hấn lên, vội vã đưa tin rất cụ thể ngày giờ và những nơi “Ông Hồ” đi và đến. Ngày ấy Bộ Chỉ huy tối cao quân đội Pháp đã có được một bản tin cập nhật, chính xác, chưa từng có: trước cuộc tiến công dữ dội của quân Pháp “Ông Hồ và Chính phủ Việt Minh” đã phải bỏ Hà Nội đi về phía Nam và cuối tháng 2 đang trên đường chuyển gấp vào Thanh Hóa - Khu Bốn...


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 15 Tháng Tám, 2016, 09:06:15 AM

        Giữa lúc các tướng tá Pháp chưa hết hí hửng thì một tin bất ngờ dội đến làm choáng váng: Đêm 17/2 toàn bộ lực lượng Việt Minh bị vây hãm trong Liên khu I, đã bất ngờ lặng lẽ rút êm hết qua sông Hồng lên hướng Bắc. Sau khi quân đội bao vây biết thì đối phương đã mất hút...

        Chà là, vào thời điểm đó, các dũng sĩ “quyết tử” Trung đoàn Thủ đô đã nhận được bức thư của “Già Hồ” kính yêu gửi đến chúc Tết, khen “đã chiến đấu 60 ngày đêm là đại thắng lợi”... cùng lúc là một lệnh tuyệt mật của Bộ Chỉ huy Mặt trận... Và kế hoạch rút quân đã được thực hiộn một cách tuyệt vời vào đêm 17/2 đã bảo toàn được lực lượng một cách tuyệt đối. Một chiến tích hiếm có đầu tiên của quân dân Việt Nam, mà không phải chỉ người lính thủ đô mới cảm thấy sung sướng, tự hào, quyện với nỗi thoáng đau nén chịu phải tạm biệt người thân và phố phường yêu dấu. Trung đoàn Thủ đô vượt sông lên phía Bắc, cùng nhân dân tưng bừng liên hoan ờ Thượng Hội (Đan Phượng) rồi an toàn về chiếm lĩnh trận địa mới tại chân núi Tam Đảo, sừng sững nhìn về Hà Nội còn ngổn ngang khói lửa... Tiếp với chiến tích đêm 19/12, đội quân “chủ lực tiên phong” đã giành thêm được một thắng lợi lớn.

        Pháp đâu cam chịu, đầu tháng 3 chúng đã tập trung gần toàn bộ lực lượng đội quân viễn chinh tại miền Bắc, mở cuộc hành quân lón, đánh phá dữ dội khu vực rộng lớn phía nam và tây Hà Nội, nam ngạn sông Hồng... và truy lùng Chính phủ ông Hồ “đang chuyển về phía Nam”. Từ Hà Nội chúng ra Hà Đông rồi bổ thẳng xuống... Từ Nam Định chúng đánh ngược lên... Bất thình lình thả quân dù tinh nhuệ, ngọn mác sắc của quân viễn chinh, xuống Chi Nê, đầm Đa (phủ Nho Quan). Rồi lại rùng rùng phóng binh đoàn cơ giới bọc thép thọc vào khu vực Chùa Trầm ở phía Bắc.

        Nhưng đã chẳng còn thấy đâu bóng dáng thanh mảnh, cao vời của “Cụ Hồ” với cơ quan đầu não Chính phủ vừa mới rời Thủ đô ra.

        Địch cũng đã gây thiệt hại ít nhiều cho bộ máy in bạc của Bộ Tài chính ở Chi Nê, cho các bệnh viện ở phía Vân Đình, cho đổng bào, có người chưa hết ngỡ ngàng trước những tên kẻ cướp rằn ri, hiện đại được thả võng xuống cánh đồng nhà họ và phá phách làng xóm, phố phường. Nhưng đã có xe tăng Pháp đã bị thiêu cháy ngay trên đường vào Chùa Trầm bời súng bazaka vừa xuất xưởng (nhờ cống hiến của kỹ sư Trần Đại Nghĩa mới ở Pháp về và công nhân quân giới trẻ tuổi Việt Nam...).

        Ngày ấy, giữa lúc phía nam còn đang sôi sục, chúng tôi không giấu được mừng vui, thấy Bác trở lại Ngọc Than, sau một cuộc hành trình ngàn dặm, nhọc nhằn và đầy nguy hiểm về gập thăm chúc Tết đồng bào. Và Bác đã không quên mang hơi ấm niềm tin tới lớp lớp con chiên của Chúa, trong những ngày sôi động, gay cấn của đất nước. Dáng Bác dường như khỏe, trẻ ra tuy có gầy hơn nhưng nhanh nhẹn lạ thường. Bác và anh Văn lắng nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính Lê Văn Hiến báo cáo tình hình máy in bạc. Hỏi tin tức mới nhất về tình hình Mặt trận Hà Nội với một động thái đầy tin tường, Bác ra lệnh cho di chuyển cơ quan...

        * Tôi vừa từ Thường Tín trở về, được lệnh cùng bộ phận tham mưu, hành quân cấp tốc ra ngay bến đò Trung Hà và bến Chèm cách đó không xa

Đêm đó chúng tôi âm thầm tên ổn qua sông Hồng. Dòng nước hình như cũng chầm chậm trôi một cách rầm rì đưa đẩy một cách khác thường, Để rồi cả đoàn quân lặng kẽ bí mật hành quân trong đêm tối, đặt chân lên đất Phú Thọ. Nghe nói cánh quân cơ giới Pháp, từ Phùng xốc lên, khó nhọc ì ạch vượt qua được bao chướng ngại vật, ổ phá hoại chằng chịt trên đường vừa bị dân quân băm nát,... và những loạt đạn bắn tỉa bắn chặn... Cuối cùng chiều đó, chúng cũng tới được bến phà Trung Hà, nhưng đã chậm.

        Mờ sáng, chúng tôi tới Tiên Kiên (Lâm Thao)... Anh Nguyễn Cơ Thạch tìm đến gặp, báo tin Bác, anh Trường Chinh anh Văn, đã ở trong khu vực Tiên Kiên an toàn tuyệt đối, bình yên vô sự. Anh Thạch chuẩn bị, theo ý Bác, để các đổng chí lãnh đạo cùng Bác lên đền Vua Hùng lễ tổ.

        Còn tôi, nhận lệnh, không nghỉ, vượt lên trước cùng anh em chia đường kéo bộ, gồng gánh qua suối, leo đèo về Sơn Dương, Đèo Khế, Văn Lãng, rồi vào các bản làng và bìa rừng chân dãy Khâu Trang, Núi Hồng...

        Hợp lực cùng anh em công tác đội và đồng bào địa phương, chúng tôi quên cả mệt, đói, cùng nhau chia sẻ cơm, sắn, ngô... tìm suối, chọn rừng, lấy cọ, chặt trúc hối hả dựng lán lớn, lán con chuẩn bị để các đồng chí lãnh đạo hạ trại. Anh em thanh niên vừa rời thành phố hớn hở và ngơ ngác, túm nữ sinh Hà Nội vừa khóc vừa cười; họ được dịp tìm hiểu chú vắt xanh Đèo Khế, cơn sốt ác tính của Đại Từ với những nỗi thoáng nhớ nhà, góc phố.

        Thắng lợi căn bản! Thủ đô kháng chiến chính thức ra đời. Đội quân viễn chinh của tướng Valluy lại một lần nữa tuột tay, kết thúc cuộc hành quân sau khi đã đốt phá, bắn giết, gây thêm tội ác cho đồng bào trên cả một vành đai lớn quanh thủ đô. Rồi đành phải chững lại bên bờ phía nam sông Hồng, đối mặt một cách bất lực với các dũng sĩ Trung đoàn Thủ đô, nòng cốt đội quân “tiên phong” mới hình thành, trấn giữ chân ngọn Tam Đảo, án ngữ cửa ngõ căn cứ Việt Bắc, trong một thế trận mới, với một lời nguyền nung nấu quyết rèn quân chiên đấu để có ngày vượt qua sông trở về.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 15 Tháng Tám, 2016, 10:42:22 PM
        
        II. SANG ĐÔNG RỒI LẠI VỀ TÂY

        Mùa xuân 1947, ờ các bản làng, bìa rừng chân núi Hồng quanh Tân Trào, cơ quan của Bác và các đồng chí lãnh đạo cao cấp Trung ương Đảng, Nhà nước, Mặt trận và Quân đội chia nhau đóng. Hối hả làm việc không kể ngày đêm. Nơi đây đã thành khu căn cứ trung ương (KCCTƯ) ta gọi là Khu 9B, còn với địch là “Bản doanh Ông Hồ”. Và thị xã Bắc Cạn, cách đó không xa, được Pháp kêu là Thủ đô kháng chiến.

        Tại khu căn cứ bí mật đó dưới sự lãnh đạo kiên cường của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đứng vững, ngày càng mạnh mẽ, hiên ngang tỏa sáng...

        Tháng 3/1947, tôi thực sự xúc động khi nhận được quyết định cử làm Chánh Văn phòng Bộ Quốc phòng - Tổng Chỉ huy. Vào thời điểm đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra sắc lệnh lập Bộ Tổng Chỉ huy, giao phó đồng chí Võ Nguyên Giáp làm Bộ trường Quốc phòng kiêm Tổng Chỉ huy Quân đội Quốc gia và Dân quân Tự vệ Việt Nam...

        Sự kiện lịch sử đó, tiếp theo việc củng cố Chính phủ Liên hiệp Kháng chiến, cùng với những hoạt động ngoại giao thiện chỉ cố gắng hết sức tranh thủ hòa bình, đã đánh dấu việc cả nước triệt để chuyển từ thời bình sang thời chiến và quyết tâm của dân tộc ra quân đón đánh nhũng trận sống còn đầu tiên mà quân viễn chinh xâm lược Pháp đang ráo riết chuẩn bị, nhằm bằng một đòn nhanh chóng triệt ngay cơ quan đầu não kháng chiến và đội quân chủ lực non trẻ của chúng ta vào thu đông 1947 sắp tới.

        Trong những ngày ban đầu này, Văn phòng phải phụ trách cả việc bảo vệ an toàn khu căn cứ Trung ương. Với sự hợp tác của Bộ Tổng tham mưu và đại tá Nguyễn Dân, Khu trưởng Khu 9B, kiêm Chỉ huy trưởng Bộ đội bảo vệ căn cứ (sau thành Trung đoàn 15). Quân và dân vùng căn cứ địa vẫn không quên “đồng chí chiến sĩ người Đức” (gốc Áo) Ernest Frey (tên Việt Nam là Nguyễn Dân) đã trốn từ đội quân Lê dương sang phục vụ chính nghĩa Độc lập của Việt Nam: và được giao trọng trách Chỉ huy trưởng các đơn vị bảo vệ Khu căn cứ Trung ương. Lính Văn phòng yên tâm, phấn khởi và cũng rất thích thú với những tình . cảm mới lạ dấy lên mỗi khi chúng tôi, nhiều thanh niên Hà Nội, giữa núi rừng, quây quần giữa đám quân và dân nói đủ thứ tiếng gần gũi mà xa lạ như (Tày, Mán, H’mông, Kinh...) điểm thêm giọng lơ lớ của người chiến sĩ quốc tế. Mọi người xum vầy, tình nghĩa gắn bó keo sơn, chí cốt làm sao...

        * Tháng 10/1947, tướng Salan hùng hổ tập trung hơn 20 ngàn quân mở cuộc tấn công lớn đánh ác liệt căn cứ Việt Bắc, định đập tan cơ quan đầu não lãnh đạo kháng chiến “Ông Hồ” và Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, với mong muốn kết thúc chiến tranh trong một vài tháng. Và thực hiện giải pháp Bollaert - Bảo Đại dựng lên một chính phủ bù nhìn đã sẵn sàng vào đầu 1948.

        Ngày 7/10, Lữ đoàn dù, đội quân tinh nhuệ của Pháp đã bất ngờ nhẩy xuống tập kích chiếm thị xã Bắc Cạn, Thủ đô kháng chiến mới. Tinh huống nghiêm trọng. Tinh báo tin tức rối mù... Một Phó Văn phòng, anh Lê Huyền Tụng, trên đường đi công tác qua thị xã bị địch bắt, cùng với số đông cán bộ, dân thường. Nhưng ngày sau anh đã trốn được về cơ quan báo tin, quân dân ta tuy bị bất ngờ vẫn vượt mọi khó khăn anh dũng chiến đấu chung quanh Bắc Cạn, Chợ Mới. Cụ Bộ trưởng Cứu tế - Xã hội Nguyễn Văn Tố đã bị sa vào tay địch và đã bị chúng sát hại, đồng chí Trường Chinh, đồng chí Hoàng Văn Thái, sáng đó có mặt tại thị xã, cũng bị kẹt dưới làn đạn giặc. Nhưng có tin chắc chắn đã thoát được ra rừng...

        Sau này mới biết: khi ấy lính Pháp bắt giữ được “Ông già” khăn xếp, áo the, phong cách đàng hoàng, chững chạc đối thoại bằng tiếng Pháp phản đối chúng gây chiến tranh... Nhưng liền đó giặc Pháp đã sát hại ông già và báo cáo về Hà Nội, đó chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà chúng đã được giao nhiệm vụ truy lùng. Cao ủy Bollaert đang ở Sài Gòn vội bay ra Hà Nội để cùng tướng Salan tiệc mừng. Nhưng đã bị hố, và người hạ sĩ thông tin hôm ấy đã phải ra trước một tòa án binh để có cái mà nói với báo chí, công luận. Nhưng che lấp sao được tội ác là quân đội Pháp đã cố tình sát hại một Bộ trưởng dũng cảm trung hậu của Chính phủ Việt Nam, một học giả đáng kính.

        Trở về với cuộc chiến, quân Pháp tiếp tục tăng viện nhẩy dù Cao Bằng, khép vòng vây, cố xúc tiến nhanh hội quân trước định vào ngày 20 nhưng đã bị chậm, để tập trung đánh tiếp đòn quyết định và càn quét khu căn cứ Trung ương, “Bản doanh ông Hồ” chí cách các đồn Bắc Cạn, Chợ Mới của địch chừng 30 cây số đường chim bay.

        Trưa đó, dưới những vạch ánh nắng xuyên chếch qua lớp lá tre trong lán giữa rừng gần Lục Rã, chân đèo Nhe, núi Hổng, Bác hội ý nhanh với đồng chí Trường Chinh vừa thoát hiểm trở về, nghe anh Văn trình bày về bản đồ kế hoạch tác chiến của Pháp, ta bắt được khi máy bay của đại tá tham mưu trưởng Lambert bị hạ ở Cao Bằng. Chiến sĩ thông tin Nguyễn Danh Lộc đã phải qua 4 ngày đêm xuyên rừng già chạy tóe máu chân, may mà không bị hổ, gấu vồ mới đưa về được Bộ Tổng tham mưu. Nhanh nhẹn và dứt khoát một cách lạ thường Bác ra lệnh: Di chuyển cơ quan ngay lập tức.



Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 15 Tháng Tám, 2016, 10:44:44 PM

        Rời lán, anh Văn lệnh cho tôi, lúc đó đang chờ sẵn ờ lán nhỏ rừng ngoài: Cho rời ngay các bộ phận nhẹ cơ quan Trung ương theo Bác sang căn cứ dự bị “B” ở phía đông.

        Phóng vội về Văn phòng ở Yên Thông, tôi còn đang loay hoay xoay xở thì chú bộ đội gác cơ quan đã hấp tấp báo: Trông thấy toán vệ binh và Bác ngụy trang đi bộ nhanh theo đường ven rừng sau bản. Đoàn người đã tranh thủ ngay lúc chập tối, bí mật luồn rừng dưới chân đồn Chợ Mới địch vừa đóng băng qua Lang Hít, bắc Thái Nguyên để sang vùng Bắc Sơn, Đình Cả ở phía đông với cả trăm cây số đường rừng.

        Đại tá Nguyễn Dân được gọi, hộc tốc phi ngựa, tối mịt mới tới Văn phòng, ông nổi cáu khi được biết Bác đã xuyên rừng qua đường cảnh giới đơn vị bảo vệ lặng lẽ ra ngoài căn cứ. Người đồng chí luôn sục sôi tinh thần trách nhiệm, mẫu mực về tính tổ chức kỷ luật, chi còn việc kêu trời về trọng trách bảo vệ an toàn tuyệt đối cho lãnh tụ tối cao và kiểu làm ăn quá ư du kích của tôi.

        Bổn chồn lo lắng đứng ngồi không yên, tôi phải đợi mất ba ngày mới nhận được tín hiệu các đồng chí lãnh đạo đã an toàn đến khu “B”. Tôi cho đình chỉ liên lạc vô tuyến điện, bốc các bộ phận còn lại của Văn phòng, nhanh chóng lên đường tiếp sang phía đông. Tôi cũng không quên đổi tên mới là Ma Viết Phương để dễ hòa nhập và giao dịch với đồng bào phần lớn là người Nùng ở địa điểm mới.

        Hành quân suốt một ngày đêm, được khoảng nửa đường, tới khúc suối gần Chùa Hang, bỗng gặp đồng chí Lực, vệ sĩ cùa Bác, phóng ngược trở lại bằng tín hiệu và rất vắn tắt anh cho biết: địch đã nhảy dù xuống Tràng Xá, La Hiên, ngay cửa ngõ khu vực các cơ quan Trung ương vừa chuyển tới, nhưng cứ yên trí và phải nhanh lên... Tôi giật mình, cảm thấy có chuyện lớn rồi. Nhưng không được hỏi thêm vì nguyên tắc bí mật, lại cấp tốc tiếp tục hành quân, băng qua La Hiên, Trang Xá, nhà cửa bản làng, cây cối bị cháy đen nham nhở, còn bốc khói khét lẹt. Không gặp địch, chúng tôi tới được Na Chế, Bình Long, gặp lính của đại đội bảo vệ của anh Vũ Lăng, Hoàng Vãn Khánh đang phục kích đánh địch xục vào khe suối.

        Đến được khu “B” nhưng Bác, đổng chí Trường Chinh, anh Văn đã không còn ở đó nữa. Các anh Bế Văn Quý (tên mới của anh Nguyễn Cơ Thạch), Nguyễn Thượng (Văn phòng), Đào Văn Trường (Bộ Tổng tham mưu)... sau một buổi lễ kết nghĩa ăn thể với cụ Bá Phương, Trưởng bản, đã đi cùng với các đổng chí lãnh đạo.

        Tôi được báo cáo lại: Khi Bác vừa chuyến sang phía đông nghe tin trên đài radio người vệ sĩ mang theo, một phóng viên chiến tranh Pháp bình luận “Cụ Hổ đã phái rời bỏ thủ đô Bác Cạn chạy về “sào huyệt” Bắc Sơn”, Bác đã quyết định trở lại ngay khu vực chân núi Hồng, phía tây, nơi quân địch đã và đang càn quét, xục xạo đột phá. Thì cũng đúng vào lúc Bộ Chỉ huy Pháp ngày 26/10 mở cuộc hành quân Cein-ture bất ngờ cho nhảy dù xuống Tràng Xá, La Hiên, và từ Lạng Sơn, Nhã Nam tiến vào đánh và bao vây càn quét khu vực Bắc Sơn, Đình Cả... Một lần nữa quân tướng Pháp lại bị hụt.

        Tôi ở lại khu “B” và được giao trọng trách tổ chức bảo vệ an toàn cho bộ phận các vị lãnh đạo Quốc hội, Mặt trận đi cùng cụ Bùi Bằng Đoàn. Các cụ lúc đó còn đóng giữa rừng trên triển núi giữa đèo Phương Giao và đèo Ỉnh. ở khe suối trước mật, thỉnh thoảng còn có loạt súng nổ của bộ đội và dân quân phục đánh bọn biệt kích xục xạo. Trong khi có tin quân địch từ phía Nhã Nam vẫn cứ tiến lên gần...

*

*      *

        Qua cuộc hành quân thần kỳ 1947, Bác là Chủ tịch nước, Tổng Chỉ huy tối cao quân đội, cùng với những học trò xuất sắc Trường Chinh, Võ Nguyễn Giáp... đã minh chứng, nêu lên một tấm gương sáng ngời về Người tướng Việt Nam với bản lĩnh, tài ba mưu lược, đũng cảm, chủ động sáng tạo đã bước đầu đánh bại quân đội đế quốc hiộn đại với cách đánh “du kích vận động chiến” độc đáo của chiến tranh nhân dân Việt Nam. Và đặc biệt, trong tác chiến đánh địch Tướng quân Việt Nam bao giờ cũng để lên hàng đầu nhiệm vụ giữ vững, củng cố đại đoàn kết dân tộc, như cách Bác hành xử đối với đồng bào công giáo
ngay sau sự kiện 19/12 và với “các cụ” nhân sĩ trong cuộc bao vây truy lùng năm 1947.

        Lớp “lính mới” chúng tôi, vừa từ cuộc Tổng Khởi nghĩa Hà Nội ra, lần đầu xông vào trận mạc rất hăng hái nhưng còn nhiều bỡ ngỡ, đã may mắn và rất vinh dự thấy được và thấm nhuần những điều cơ bản đó và coi đó chính là những “cẩm nang” vô giá để ta đánh bại được mưu đồ đế quốc thực dân định chinh phục Việt Nam bằng đại bác và chính sách lỗi thời khét tiếng của nó nhằm chia cắt dân tộc và đất nước Việt Nam non trẻ.

Hà Nội năm 1996       


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 15 Tháng Tám, 2016, 10:48:00 PM

        Có điện khẩn. Từ một địa điểm bên phía tây, đâu đó trong rừng chân núi Hồng còn nóng khói lửa, Bác lo lắng chỉ thị... Tôi trực tiếp đến gặp ngay để thưa với “các Cụ” và giao nhiệm vụ cho đồng chí Lê Hùng cẩn trọng tổ chức đưa các cụ an toàn ra khỏi khu núi rừng đang bị vây sục để về đổng bằng. Anh cán bộ trẻ Lê Hùng vốn là một học sinh trường Tây cũ theo Việt Minh từ Hà Nội, được tin cậy, đã nhanh nhẹn, tháo vát, cùng với anh em trong tiểu đội bảo vệ, mang theo một va li con nhét đầy giấy bạc Cụ Hổ thay nhau, vai các bin, vai cáng võng hăng hái hộ tống các cụ lìa rừng, xuống núi... Bỏ đèo Ỉnh vì bản Mô Na Lương ở chân đèo đã bị liêu thổ. Cả đoàn võng cáng qua đèo Phương Giao “đủng đỉnh” cuối cùng với không ít khó khăn cực nhọc, các chiến sĩ bảo vệ đã hoàn thành nhiệm vụ, theo ý Bác ở xa đã quan tâm căn dặn, cẩn trọng đưa các vị lãnh đạo Quốc hội, Mặt trận về được an toàn và hòa mình vào giữa đồng bào vùng cam ngọt Bố Hạ, Bắc Giang...

        Trong kí ức tôi còn ghi mãi những ấn tượng khá sâu sắc, ấm lòng khi tới gặp các cụ ở giữa núi rừng Việt Bắc u tịch và đầy bí ẩn ngày ấy. Các cụ đã không quản tuổi tác, bất chấp muôn vàn khó khăn..., mang tinh thần “thất phu hữu trách” lặn lội vẫn theo Cụ Hồ đi kháng chiến cứu nước. Đến gần võng cụ Bùi Bằng Đoàn, vẫn cốt cách trang nghiêm, và cụ Vi Văn Định, đã qua đi cái thời là Tổng đốc khét tiếng một vùng, tôi chợt nghe có giọng nói vui vẻ, khoan thai nhưng lạ tai:

        - Ôi, ông bạn cố tri!

        Cụ Phan Kế Toại ở võng bên đã tươi cười gọi khi nhận ra tôi trước khi tôi kịp chào. Từ những ngày khởi nghĩa Tháng 8/1945 tôi không có dịp đuợc gặp lại cụ.

        Tin từ phía tây đến như lửa đốt, Pháp tiếp tục nhẩy dù mạn Cù Vân, Thái Nguyên, tập trung quân từ Bình Ca sông Lô tới và từ Bắc Kạn xuống cùng với cánh quân từ Nhã Nam sang chà đi sát lại nhiều lần vùng Chợ Chu, Đại Từ... cho tới Sơn Dương Bộ đội bảo vệ của đại tá Nguyễn Dân cùng du kích và đổng bào địa phương quyết liệt bám sát địch, đánh chặn, bán tỉa khắp nơi, ở quán ông Già, ờ Quảng Nạp... quyết chặn không cho chúng tới sát khu vực lán Bác Hồ.

        Cuối cùng sau hơn hai tháng hành quân, bị đánh tới tấp và thiệt hại không ít, ngay trong lòng căn cứ Việt Bắc, trên sông Lô và đường 4, Pháp đành phải chịu thua, đem quân về Thái Nguyên rồi rút về Hà Nội.

        Ngày 29/12 kết thúc trận tấn cống lớn của hơn hai vạn quân Pháp vào Việt Bắc thu đông 1947. Không đạt được mục tiêu chiến lược số một, diệt cơ quan đầu não Lãnh đạo kháng chiến, Chính phủ Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cũng chẳng đập tan được bộ đội chủ lực ta mà còn được nếm đòn đau của quân “Tiên phong” ở vùng nam Thái Nguyên; lúc này Bảo Đại đã được Bolaert đưa về chờ ở Vịnh Hạ Long đã phải rút lui một bước.

        Tôi được lệnh chuyển theo đường cũ, lại trở về chân núi Hồng, qua bắc Thái Nguyên bị tàn phá, đây đó còn vương vãi tro khói, khét mùi chó lợn chết, tre nứa nhà cháy, mùi Tây và mùi thuốc súng...

        Trên Đèo So, bắc Chợ Chu, chúng tôi tưng bừng tổ chức liên hoan chiến thắng: Đã làm thất bại thảm hại kế hoạch tấn công Việt Bắc của địch trong một trận lớn đầu tiên khi cả đất nước ra quân, bước lên võ đài quốc tế đối mặt với những đội quân chính quy hiện đại của đế quốc thực dân cũ mới.

        Chúng tôi xôn xao, nôn nóng hỏi han tin tức, bàn tán tình hình... chia sẻ những mất mát, hy sinh to lớn của đồng bào, chiến sĩ, cán bộ vùng có chiến sự đi qua. Không quên nhắc đến hình ảnh tiết tháo của cụ Bộ trưởng Nguyễn Văn Tố...

        Thật vui mừng, phấn khởi khi lại được tận mắt thấy Bác Hồ, đồng chí Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp và đông đủ các đổng chí khác trong ánh sáng huy hoàng chiến thắng. Bác - “ông Hồ" đã đi đầu cùng các cán bộ lãnh đạo cao cấp Đảng, Nhà nước, Quân đội, Mặt trận đích thân xông pha lửa đạn, trèo đèo, lội suối cùng quân dân cả nước đánh thắng một trận “kinh thiên dộng địa” theo kiểu cách Việt Nam mình lúc đó.

        Trận thắng đầu tiên vô cùng quan trọng đã buộc đế quốc thực dân Pháp phải từ bỏ chiến lược “chớp nhoáng” hiện đại, để rồi bị sa lầy vào một giai đoạn đấu tranh mới và Bác Hổ, sau cuộc hành quân chiến đấu hơn 300 ngày đầy huyền thoại từ Hà Nội ra đi ngày 19/12/1946 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trọng đại số một lúc đó là bảo toàn được cơ quan lãnh đạo tối cao Đảng, Chính phủ Kháng chiến và chuyển Thủ đô Hà Nội an toàn lên chiến khu. Bác lại trở về trụ ở Tân Trào, Thủ đô kháng chiến mới, nơi mà cũng từ khi ấy quân địch không thể nào tới được nữa, cho đến lúc kết thúc chiến tranh, qua trận đánh lịch sử Điện Biên Phủ... Bác và đoàn quân chiến thắng trở về với thủ đô Hà Nội thân yêu năm 1954.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 15 Tháng Tám, 2016, 11:15:14 PM
          
(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%204_zpshoukd0ii.jpg)
Chụp ảnh kỷ niệm với Bác Hồ tại Chiến khu Việt Bắc

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%205_zpsn0zx8obz.jpg)
Đồng chí Lê Trọng Nghĩa cùng các bạn học trường Bounal Hải Phòng khóa học 1937-1941.

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%205a_zpsvxw3h77l.jpg)
Đồng chí Lê Trọng Nghĩa cùng các đồng chí trong Ủy ban Quân sự cách mạng (UBKN) và Thành ủy Hà Nội 1945


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 15 Tháng Tám, 2016, 11:22:51 PM
       
(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%206_zpso1ssmgrm.jpg)
Các đồng chí Thanh niên Dãn chủ (chụp năm 1993).

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%206a_zpsfv5boaka.jpg)
Đồng chí Lê Trọng Nghĩa và các đồng chí tham gia khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8/1945 oqr Hà Nội (chụp năm 2005)

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/Linh%20tinh/a0%207_zpsmsp1nccq.jpg)
60 năm Cách mạng Tháng 8 (Hà Nội - 2005)


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 16 Tháng Tám, 2016, 10:00:35 AM
Phần hai

MỘT SỐ BÀI VIẾT CỦA CÁC TÁC GIẢ

SỨ GIẢ CỦA VIỆT MINH TRONG NHŨNG NGÀY HÀ NỘI KHỞI NGHĨA1

ThS. Phạm Kim Thanh        

        Ngày 15/8/1945, ủy ban khởi nghĩa (UBKN) được thành lập và ông Lê Trọng Nghĩa, là một trong năm người trong UBKN: Nguyễn Khang, ủy viên Thường vụ Xứ ủy; Nguyễn Huy Khôi (tức Trần Quang Huy), cán bộ Xứ ủy. Lê Trọng Nghĩa, cán bộ Xứ ủy, Nguyễn Quyết, Bí thư Thành ủy, Nguyễn Duy Thân, Thành ủy viên. Tôi đến gặp ông trong căn nhà ngói cũ, chật hẹp đã được sửa chữa ở trạm 354 quàn đội (nay là 89 phố Lê Hồng Phong). Nhìn mái tóc bạc trắng như cước, lòng tôi chợt se se nỗi niềm thương ông lận đận. Nhưng khi kể cho tôi nghe những ngày dược tung bay trong ánh sáng cách mạng, ông như quên hết mọi ưu phiền. Và cho đến hôm nay, tôi mới được ông cho biết, đêm 19/8 ông chọn tên mới - Lê Trọng Nghĩa là có ý nghĩa chung và riêng: Lê Trọng là tỏ lòng nhớ ơn người thầy đã giáo dưỡng tâm hồn ông thuở ấu thơ; Nghĩa là kỷ niệm cuộc khởi nghĩa vĩ đại của dân tộc.

        Tôi sinh năm 1921 trong một gia đình công giáo toàn tòng ở Yên Hưng (Quảng Ninh), nhưng từ bé tôi được cha mẹ cho lên Hà Nội học ở trường Gia Long. Trong làn sóng đấu tranh sôi nổi của phong trào đòi dân chủ, hòa bình, tôi tham gia Đoàn thanh niên dân chủ, tuyên truyền sách báo công khai của Mặt trận dân chủ Đông Dương. Năm 1939, thực dân Pháp tăng cường khủng bố nên tôi phải về Hải Phòng học trường Bô-nan. Ở đây, tôi cùng anh Nguyễn Đình Thi xây dựng tổ Việt Minh và hoạt động bí mật. Sau khi đỗ đíp-lôm, chúng tôi lên Hà Nội, tôi vào trường Thăng Long, Nguyễn Đình Thi vào trường Bưởi và chúng tôi vẫn tiếp tục hoạt động. Đầu năm 1942, tôi bị bắt rồi bị Pháp tống vào Hỏa Lò. Tháng 3/1945, tôi cùng với các anh Trần Đăng Ninh, Trần Tử Bình, Lê Tất Đắc vượt ngục Hỏa Lò và lao ngay vào việc chuẩn bị khởi nghĩa. Tôi được công nhận là đảng viên chính thức của Đảng Cộng sản và được anh Lê Đức Thọ giao nhiệm vụ phụ trách Đảng đoàn khối Dân chủ đảng của Bắc Kỳ và Hà Nội. Lúc đó, Đảng Dân chủ đang sôi nổi vận động nhân sĩ, trí thức tham gia Mặt trận Việt Minh.

        Do nắm được một số nhân sĩ trí thức cao cấp (qua cơ sở của Đảng Dân chủ) mà tôi được biết ông Phan Kế Toại - Khâm sai Bắc Bộ, muốn tiếp xúc với Việt Minh. Biết ông là người có lòng yêu nước và dân tộc, nhân cơ hội này, tôi muốn gặp ông Toại để tiếp xúc, thăm dò thái độ của ông. Cuối tháng 7, lần đầu tiên, tôi gặp ông tại phủ Khâm sai, trân trọng trình bày chương trình của Việt Minh để giải phóng đất nước. Với sự quan tâm và cởi mở, ông tỏ thái độ trọng thị Mặt trận Việt Minh nhưng cũng chưa ngả hẳn về Việt Minh.

        Tiếp đó, nhân dịp Thủ tướng Trần Trọng Kim ra Bắc, ông Toại báo cho tôi biết và tỏ ý muốn giới thiệu tôi gặp Thủ tướng. Tôi đã mạnh bạo gặp ông Trần Trọng Kim để biết rõ hơn thái độ trước thời cuộc của người cầm đầu chính phủ Huế. Ngay từ đầu, tôi đã bị mặc cảm bởi cái bắt tay của ông Trần Trọng Kim. Có lẽ nghe ông Toại giới thiệu gặp gỡ đại diện của Việt Minh, ông Kim không ngờ lại gặp người đại diện trẻ như tôi. Ông Kim cho rằng trong tình thế hiện nay, phải dựa vào Nhật để giành độc lập hoàn toàn. Tôi trình bày rõ quan điểm là phải dựa vào sức mạnh của toàn dân, giành lấy chính quyền thì mới có độc lập hoàn toàn. Mỗi người đều đưa ra quan điểm riêng của mình. Ông Trần Trọng Kim ngỏ ý muốn củng cố chính phủ Huế và sau đó đã đề nghị: hai bên cùng muốn đi đến cái đích độc lập dân tộc, nhưng chúng tôi đi đường vòng, các ông đi đường thẳng, nhưng vẫn có thể hợp tác với nhau; chúng tôi ở vòng trong, các ông ở vòng ngoài. Tôi cũng không đồng ý quan điểm này. Không khí ngày một căng thẳng. Tôi nhớ mãi câu nói của ông, đại ý: “Lịch sử sẽ phán xét cho công việc của chúng tôi”. Khâm sai Phan Kế Toại thấy vậy, bèn đứng lên nói: “Xin Cụ, thế nào Chính phủ cũng xem xét lại vấn đề này vì Việt Minh ở Bắc Kỳ mạnh lắm; nhân dân theo họ”. Chính câu nói này của ông Toại làm tôi yên tâm và chỉ hơn một tháng sau, Cách mạng tháng Tám thành công đã minh chứng hùng hồn cho đường lối giải phóng dân tộc đúng đắn của Đảng.

---------------
1. In trong sách Sáng mãi lửa thiêng, Nxb Chính trị Quốc gia, H,2009, tr.247 - 256


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 16 Tháng Tám, 2016, 10:05:35 AM
        Tôi hỏi ông:

        - Khi đó, bác còn quá trẻ mà dám một mình đi gặp gỡ, “thuyết pháp” với các nhân vật chóp bu của chính phủ bù nhìn, có lúc nào bác thấy run khống?

        - Mặc cảm ban đầu với ông Trần Trọng Kim thì có, run thì không vì tôi đã đối thoại chững chạc, đường hoàng của một cán bộ Việt Minh đã nắm chắc và tuyệt đối tin tưởng vào sự đúng đắn, sáng suốt của chương trình Việt Minh nhằm vận động toàn dân đoàn kết để tạo nên sức mạnh vô địch của cuộc khởi nghĩa.

        - Cuộc gặp gỡ nào để lại cho bác nhiều ấn tượng nhất?

        - Cuộc gặp Bộ trưởng Hoàng Xuân Hãn. Lúc đó, ông là Bộ trường Bộ Giáo dục, ra Bắc cùng đoàn đại biểu chính phủ Trần Trọng Kim để điều đình với Nhật và liên lạc với Việt Minh, mời Việt Minh hợp tác với chính phủ. Sớm 18/8, ông Hãn đích thân đến trụ sở ủy ban Quân sự Cách mạng ở 101 Gambetta (nay là Trần Hưng Đạo) để nhắc lại vấn đề Việt Minh hợp tác mà lần trước ông Trần Trọng Kim đã nêu. Anh Khang giao cho tôi thay mặt UBQSCM tiếp ông Hoàng Xuân Hãn. Qua thái độ cử chỉ, những tin tức ông thông báo cho biết về Chính phủ bù nhìn và đề ra giải pháp, tôi thật sự xúc động trước tấm lòng yêu nước của ông.

        Trong hồi ký “Câu chuyện về những cuộc đấu tranh và tiếp xúc giữa Việt Minh với chính phủ Trần Trọng Kim ở Hà Nội”, tôi được đọc những dòng ông Lê Trọng Nghĩa viết rõ hơn về cuộc gặp gỡ này: “Ông Bộ trưởng ăn mặc chỉnh tề. Coi ông có vẻ hiền lành nhưng không giấu được cử chỉ của người đang xúc động mạnh. Tôi trân trọng mời. Ông cũng không chờ thêm, tự giới thiệu là người đại diện cao cấp của Thủ tướng Chính phủ lúc đó đang ở Hà Nội, đến để báo những tin quan trọng, khẩn cấp. Ông cho biết Khâm sai Phan Kế Toại ngay từ đêm 17/8 đã từ bỏ nhiệm vụ và rời nhiệm sở (dinh Khâm sai). Ngày 18/8, Chính phủ, nhà vua đã cử bác sĩ Nguyễn Xuân Chữ, Chủ tịch ủy ban Chính trị kiêm Khâm sai Bấc Bộ thay ông Phan Kế Toại. Quân đội Đổng minh đã bắt đầu lên đường chia nhau vào
chiếm miền Nam và miền Bắc vĩ tuyến 16 nước ta rồi. Ngừng một chút như nén xúc động, ông tiếp “Đất nước có nguy cơ đe dọa lại bị xâm chiếm và chia cắt một lần nữa”. Và ông gợi ý luôn: “Việt Minh các ông cứ nắm tất các vùng nông thôn, nhưng nên để chính phủ tiếp tục quản lý các thành phố lớn, cốt để có danh nghĩa mà nói chuyện với Đồng minh trong lúc này. Những tin tức của ông thật hệ trọng và gây bất ngờ. Tôi ôn tồn từ chối khéo với lý do giản đơn chỉ có Việt Minh mới duy nhất có đủ tư cách, danh nghĩa và khả năng để đối phó với tình hình và Việt Minh chúng tôi đã sẩn sàng”1.

        Cuộc gặp gỡ đã để lại những ấn tượng sâu sắc và cũng giúp cho tôi thấy rõ được tầm quan trọng và sự đúng đắn của Trung ương và Xứ ủy trong việc tập hợp và liên kết với các nhân vật tầng lớp trên đang có ảnh hưởng lớn trong nhân sĩ trí thức như ông Hoàng Xuân Hãn.

        Sáng 19/8, cả Hà Nội xuống đường với rừng cờ, biểu ngữ của hàng nghìn quần chúng cuồn cuộn đổ về quảng trường Nhà hát lớn. Theo sự phân công của ủy ban Khởi nghĩa (UBKN), anh Nguyễn Khang, anh Trần Tử Bình và tôi chỉ đạo mũi chiếm phủ Khâm sai, sau đó anh Trần Quang Huy dẫn đầu quần chúng sang chiếm Tòa thị chính; anh Nguyễn Quyết chỉ đạo mũi chiếm Trại bảo an binh. Sở Mật thám, Ty Liêm phóng.

        Tại Trại bảo an binh, trong khi lực lượng vũ trang đã vào Trại, chiếm được kho súng và phân phát cho anh em thì ở ngoài cổng trại, quân đội Nhật cho xe tăng đến bao vây. Anh Nguyễn Quyết từ trong trại gọi dây nói báo cáo tình hình căng thẳng. Trong tình thế cấp bách, anh Nguyễn Khang và anh Trần Tử Bình quyết định để tôi đi gặp quân Nhật. Từ phủ Khâm sai, tôi lấy xe Limuzin, cắm cờ đỏ sao vàng, đến gặp viên sĩ quan Nhật ở trước rạp tháng Tám bây giờ để đối thoại, nói rõ Trại bảo an binh thuộc quyền phủ Khâm sai của người Việt, người Nhật sắp về nước không nên can thiệp. Viên sĩ quan đã phải chấp nhận cho quân rút về doanh trại ở Phạm Ngũ Lão nhưng vẫn muốn tôi phải nói chuyện với thượng cấp của họ theo kỷ luật nhà binh. Với sức mạnh như thác đổ của quần chúng, có lực lượng vũ trang làm nòng cốt, lại có sự điều đình thương lượng kịp thời của ta, trại bảo an binh đã về tay chính quyền cách mạng mà không phải đổ máu. Ta đã chiếm được các cơ quan đầu não về chính trị và quân sự của địch nhanh gọn.

        Ngay tối 19/8, Thường vụ Xứ ủy họp, quyết định thành lập ủy ban nhân dân Cách mạng Lâm thời Bắc bộ do anh Nguyễn Khang làm Chủ tịch, tôi và anh Nguyễn Duy Thân là ủy viên, ủy ban phải ra mắt đồng bào ngay sáng 20/8. Vì vậy, chúng tôi chọn tên để ra hoạt động công khai. Tôi - Lê Trọng Nghĩa - tên thật là Đoàn Xuân Tín, anh Nguyễn Khang tên thật là Nguyễn Đệ, anh Trần Quang Huy tên thật là Vũ Đức Huề. Ủy ban nhân dân Cách mạng lâm thời Hà Nội cùng được thành lập do anh Trần Quang Huy làm Chủ tịch. Sau đó, anh Khang cử tôi và anh Trần Đình Long gặp ngay Tổng tư lệnh kiêm Đại sứ toàn quyền Nhật, tướng Tsuchihashi tại 33 Phạm Ngũ Lão để báo cho họ biết “ta không đụng đến người Nhật và mong rằng họ không gây rắc rối hay xung đột cho ta”. Cuộc hội đàm đầu tiên giữa đại diện chính quyển cách mạng với viên tướng cao cấp của Nhật đã thắng lợi to lớn, ngoài cả dự kiến ban đầu của ta. Họ xác định thái độ không can thiệp vào nội bộ người Việt, mặc nhiên thừa nhận chúng tôi là nhà chức trách đương quyền và cử sĩ quan liên lạc với ta.

        Sứ giả của Việt Minh trong mùa thu Cách mạng, “thiếu niên Việt Minh” Đoàn Xuân Tín sau khởi nghĩa là Chánh Văn phòng Quân ủy hội và là đại biểu Quốc hội khóa I (năm 1946), Chánh Văn phòng Bộ Quốc phòng - Tổng chỉ huy (1947 - 1948), sau đó là Cục trưởng cục 2 Bộ Quốc phòng. Với vẻ trầm ngâm, chậm rãi, ông nói: Cuộc Cách mạng tháng Tám đã thành công tốt đẹp. Tôi rất vinh dự và tự hào là một cán bộ Việt Minh của đảng trong thời kỳ lịch sử ấy và càng nhớ tới công ơn của Đảng, Bác đã soi sáng mở đường cho tôi sống và hoạt động trong lòng khối đoàn kết thống nhất của dân tộc.

        Những năm 80 - 90 của thế kỷ XX, ông là dịch giả của cuốn sách Tại sao Việt Nam2 và nhiều công trình dịch thuật có giá trị để bảo vệ chủ quyền biên giới. Ông còn tham gia viết tổng kết của Bộ Quốc phòng và Bộ Tổng tham mưu để rút ra những bài học quý giá cho công cuộc bảo vệ Tổ quốc hôm nay. Bản thảo của tập hồi ký đang được ông trau chuốt để nhìn lại thời khắc không thể nào quên trong Mùa thu Cách mạng mà với ông đó là sức mạnh to lớn, kỳ diệu của đổng chí đồng bào đang nổi dậy giành quyền sống trong độc lập tự do.

-------------
1. Ngày 19/8, cách mạng là sáng tạo, Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, H. 1995, Tr 73, 74.

2. Patty: ‘Tại sao Việt Nam” (Why Vietnam), dịch giả Lê Trọng Nghĩa Nxb Đà Nẵng, 1995.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 16 Tháng Tám, 2016, 05:06:45 PM
         
TUỔI HAI MƯƠI ĐƯỢC THAM GIA LẬT TRANG SỬ NƯỚC NHÀ1

Kiến Quốc       

        Một ngày đầu tháng Tám, chúng tôi đến thăm đại tá Lê Trọng Nghĩa, nguyên ủy viên ủy ban Kháng chiến Hà Nội năm 1945, Cục trường Cục Quân báo đầu tiên năm 1950. Đã 85 tuổi nhưng vẫn còn nhanh nhẹn và minh mẫn, ông chậm rãi kể lại những kỷ niệm của hơn 60 năm trước...

        ... Đầu năm 1939, khi đang học trường Gia Long (Hà Nội) thì tôi chuyển về Hải Phòng, tiếp tục học Thành chung năm thứ 3 và 4 ở trường Bonnal do ông Le Mineur, người Pháp làm Hiệu trường. Ngày mới về nghe đồn trong lớp có một bạn học rất giỏi và tài hoa. Đó chính là Nguyễn Đình Thi. Nhà trường hay tổ chức liên hoan văn nghệ, Thi thường lên sân khấu vừa đệm măng-đô-lin vừa hát. Từ đó chứng tôi luôn bên nhau.

        Ở trường, trong giờ Lịch sử, các giáo sư người Pháp giảng cả về Cách mạng Dân chù tư sản Pháp cùng tên tuổi các nhà cách mạng, cả về Công xã Ba-lê... Việc làm này đã hình thành trong đầu óc học sinh chúng tôi những tư tường tự do, dân chủ. Ngoài giờ học, anh em hay tham gia sinh hoạt ngoại khóa. Thi là hội viên Hội Hướng đạo do cụ Hoàng Đạo Thúy đứng ra tổ chức, hoại động công khai thông qua các sinh hoạt tập thể (cắm trại, dã ngoại...), nêu cao tinh thẩn yêu nước.

        Tháng 9/1940, Nhật nhảy vào Lạng Sơn, sau đó ném bom Hải Phòng. Dân thành phố Cảng trực tiếp chịu tai họa chiến tranh. Mỗi lần thấy giặc Nhật ngang nhiên chém giết dân ta mà nung nấu chí căm hờn. Thanh niên, học sinh Hải Phòng ngấm ngẩm tìm hiểu sách báo của Tự lực Văn đoàn, Mặt trận Bình dân, của phong trào dân chủ ở Sài Gòn, thậm chí đọc cả sách của Hít-le... Hiểu biết dần được mở mang. Tôi và anh Thi cùng một số bạn bí mật trao tay những sách báo tiến bộ: “Đông Dương, SOS!”, “Lịch sử Đảng cộng sản Bôn-sê-vích Nga”... Chúng tôi trăn trở: Thi xong diplome sẽ làm gì? Đi theo con đường nào, cộng sản quốc tế hay giải phóng dân tộc? Theo quốc tế cộng sản thì vấn đề dân tộc Việt sẽ ra sao? Cách mạng xong thì nhà nước được tổ chức thế nào?... Có tin ở Bắc Sơn, Việt Bắc đang có chiến tranh du kích, rồi tin về Khởi nghĩa Nam Kỳ... Nhất là với tin tức về Mặt trận Việt Minh, chúng tôi đã khẳng định: “Chương trình Việt Minh” kết hợp được 2 vấn đề quốc gia và quốc tế, đồng thời sau khi giành chính quyền sẽ xây dựng nền dân chủ, cộng hòa nên quyết tâm theo Việt Minh.

        Sau đó, hai anh em quyết định lên Hà Nội, rồi phân công: Thi vào học trường Bưởi, Nghĩa vào trường Thăng Long. Thành ủy Hà Nội suốt mấy năm liền bị khủng bố, bí thư mới về chưa nóng chỗ đã bị đánh bật ra. Cuối cùng, chúng tôi bắt liên lạc được đổng chí Xuyện - cán bộ Ban Cán sự (em trai đổng chí Trần Quang Huy, học sinh Thăng Long 1935 - 1940). Thành ủy Hà Nội mới được khôi phục lại sau 6 lần bị đàn áp.

        Hai chàng trai cùng tham gia Thanh niên cứu quốc. Ngày 6/1/1942, khi đang rải và dán truyền đơn ờ cửa trường Thăng Long và Gia Long để kỷ niệm ngày thành lập Đảng, ra mắt Việt Minh thi 2 anh em bị bắt cùng các đồng chí Xuyện, Thường. Đến tháng 6/1942, Thi được thả, số còn lại bị đưa ra Tòa án binh. Tôi bị kết án 4 năm, anh Xuyện - 5 năm, anh Thường - 5 năm và bị đưa về giam ở Hỏa Lò cùng Xứ ủy viên Trần Đăng Ninh.

        Đêm 11/3/1945, lợi dụng Nhật hất cẳng Pháp ở Đông Dương, đồng chí Trần Đăng Ninh leo tường vượt ngục cùng một số anh em (trong đó có Lê Trọng Nghĩa). Đêm hôm sau, 80 tù chính trị còn lại được đồng chí Trần Tử Bình tổ chức trốn ra ngoài theo đường cống ngầm.

        Ông Nghĩa kể tiếp: “Hôm sau, tôi tìm về trú nhờ nhà anh Trần Quảng Kiến (bạn trong nhóm học sinh Bonnal) tại 30 Triệu Việt Vương. Vài bữa sau, Nguyễn Đình Thi bấm chuông tìm gặp: “Tôi được tổ chức cử tới gặp anh. Anh tranh thủ về quê thăm các cụ rồi lên nhận nhiệm vụ”. Anh đưa cho 20 đồng bạc Đông Dương cùng một thẻ căn cước giả đi đường. Sau khi từ Quảng Yên lên, tôi gặp đồng chí Lê Đức Thọ và được giao nhiệm vụ cùng anh Vũ Quý sang Đảng đoàn để giúp Dân chủ Đảng (tổ chức đảng của các nhân sĩ, trí thức yêu nước) ở phía bắc. Còn Nguyễn Đình Thi trước đã phụ trách báo “Độc lập” của Dân chủ Đảng, nay chuyển về hoạt động ở Hội Văn hóa cứu quốc...

        Đầu tháng 8/1945, các anh trong Trung ương và Thường vu Xứ ủy đều lên Việt Bắc, còn lại 2 ủy viên Thường vụ: Nguyễn Khang trực tiếp Hà Nội; Trần Tử Bình trực cơ quan Xứ ủy ở Vạn Phúc, Hà Đông. Nguyễn Đình Thi được cử đi dự Quốc dân đại hội ở Tân Trào. Còn tôi cùng các anh Trần Quang Huy, Nguyễn Quyết, Nguyễn Duy Thân tham gia vào Ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội do anh Nguyên Khang làm Chủ tịch, anh Trần Đình Long làm cố vấn.

-------------
1.  Báo Tiền phong - Tháng 8/2008.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 16 Tháng Tám, 2016, 05:13:43 PM

        Tôi còn nhớ mãi cái không khí sôi động trong ngày 19/8/1945. Quần chúng nô nức kéo về Bờ Hồ. Khắp nơi hát vang bài “Tiến quân ca” (Văn Cao) và “Diệt phát xít” (Nguyễn Đình Thi). Sáng đó sau cuộc mít-tinh tại Quảng trường Nhà hát lớn, tôi cùng anh Khang và anh Bình vào Bắc Bộ phủ. Quần chúng cách mạng dũng mãnh vượt rào vào chiếm phủ Khâm sai. Đồng chí Trần Tử Bình cùng các chiến sĩ tự vệ, thanh niên xung phong tiến đến phòng làm việc của Nguyễn Xuân Chữ, cầm đầu “Ủy ban Chính trị”. Anh Bình lệnh cho tự vệ giải hắn về An toàn khu của Xứ, rồi yêu cầu quay máy cho tỉnh trưởng các tỉnh Hà Nam, Nam Định, Hải Phòng, Hải Dương, Bắc Ninh thông báo ở Hà Nội, Việt Minh đã giành chính quyền và lệnh phải mau chóng giao chính quyền cho Việt Minh, nếu không sẽ bị xử tử.

        Bên ngoài, quần chúng hạ cờ quẻ ly, giương cao lá cờ đỏ sao vàng nơi trung tâm hành chính của Bắc Bộ và cả nước. Đoàn biểu tinh tiếp tục chiếm tòa Thị chính, Khoa bạc Sở Cảnh sát Hàng Trống...

        Giữa lúc đó, có tin báo cánh chiếm Trại Bảo an binh (đối diện rạp Mạịestic, nay là rạp Tháng Tám) do đồng chí Nguyễn Quyết phụ trách đang gặp khó khăn. Quân Nhật cho xe tăng bít các ngả quanh doanh trại, chĩa súng vào quần chúng. Nhưng lực lượng ta kiên quyết không rời. Hai ông Bình, Khang cùng ông Long hội ý gấp rồi cử Lê Trọng Nghĩa dùng chiếc xe
Limouzine cắm cờ dỏ sao vàng, phóng ra thương thuyết với chỉ huy Nhật. Chúng chấp nhận rút quân nhưng yêu cầu ta phải đến gặp Tư lệnh quân đội Nhật. Chiều hôm ấy, lực lượng cách mạng chiếm Trại không đổ mội giọt máu và thu một kho vũ khí với hơn 1.000 khẩu súng. Tôi hôm đó, Thường vụ Xứ ủy cử ông Nghĩa và cố vấn Trần Đình Long đi gặp Tư lệnh kiêm Toàn quyền Nhật ở Đông Dương Tsuchihashi. Trước khi đi, ông Long chỉ dặn: “Chớ có động chạm đến việc quân đội Nhật đã đầu hàng Đồng minh hay bom nguyên tử đã nổ ở Hirôsima hay Nagasaki”.

        Cuộc gặp mặt mạo hiểm bắt đầu từ 8 giờ. Hai ông được dẫn vào phòng khánh tiết. Thấy trên tường treo lá cờ trắng mà ở giữa là mặt trời đỏ; tướng tá Nhật đứng xung quanh mặt lạnh tanh, súng gươm giắt đầy mình. Hai ông chủ động chào hỏi rồi tự giới thiệu là đại diện của “cánh dân chúng nổi dậy chiếm phủ Khâm sai sáng nay”. Như đã bàn bạc, ông Nghĩa lên tiếng: “Nghe tin Nhật Hoàng đã chấp thuận cho các ông rút quân về nước”. Vừa nghe 2 chữ “Nhật Hoàng”, nét mặt của đám tướng tá thay đổi hẳn. Sau đó, các nhà chức trách cao cấp Nhật bản xác định thái độ không can thiệp vào công việc nội bộ của người Việt, mặc nhiên thừa nhận Việt Minh chúng tôi là nhà chức trách đương quyền tại Bắc Bộ phủ. Ngay sau đó, Đại sứ Tsukamoto điện báo về Tokyo...

        Như vậy trong ngày 19/8 đã kết thúc nhanh chóng việc chiếm các cơ quan đầu não chính trị, quân sự của chính quyền Khâm sai ờ Thủ đô mà không có sự chống đối, xung đột nào, không phải nổ một phát súng, không phải mất một giọt máu; đồng thời đã ngăn chặn được cuộc can thiệp của đội quân Nhật, có nguy cơ dẫn đến xung đột vũ trang hoặc đàn áp quần chúng. Thắng lợi ở Hà Nội lập tức kéo theo sự rung động làm tan vỡ hệ thống chính quyền ngụy ở Bắc Bộ.

        “Và ngay trong đêm ấy - ông Nghĩa tiếp lời - khi từ Tổng hành dinh Nhật trở về, tôi thấy Thường vụ Xứ ủy cùng ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội vẫn đang chong đèn họp. Và sáng hôm sau, ngay tại vườn hoa Con Cóc trước Bắc Bộ phủ, Ủy ban nhân dân Cách mạng của Bắc Bộ và Hà Nội chính thức ra mắt quốc dân đồng bào.

        Có gì tự hào hơn khi ở độ tuổi hai mươi, chúng tôi đã được cùng đồng chí, đồng bào lật cuốn sử nước nhà sang một trang mới”.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 19 Tháng Tám, 2016, 07:57:50 PM

GẶP LẠI “NGƯỜI THIẾU NIÊN VIỆT MINH” NĂM ẤY1

Mai Hiên       

        Mở từng trang cuốn tự thuật “Một cơn gió bụi” của Giáo sư sử học Trần Trọng Kim, nguyên Thủ tướng Chính phủ Bảo Đại do Nhật dựng lên năm 1945, do Nhà xuất bản Kim Sơn (Sài Gòn) ấn hành năm 1969, tôi chú ý đến đoạn tác giả kể về cuộc gặp đầu tiên với một đại biểu Việt Minh mà ông ta gọi là “một thiếu niên Việt Minh”.

        Thiếu niên Việt Minh ấy giờ đã 74 xuân, nhưng đôi mắt vẫn tinh nhanh, nụ cười vẫn rất trẻ. Ông lôi tôi miết một vòng quanh tường Nhà Hỏa Lò, sắp bị phá vì một khách sạn lộng lẫy đang mọc bên trong để lần tìm lại dấu vết xưa, nơi mà ông cùng Trần Đăng Ninh và mười bạn hữu cùng trang lứa làm cú “nhảy sào” vượt tường đá 5 mét với hàng rào kẽm gai dày đặc, trở về với tự do vào một đêm tháng ba năm 1945.

        “Đây rồi!” - Mục kỉnh ngỏng lên trời, tay ông khoát ra hiệu dừng. “Hổi ấy tớ và chúng bạn tuổi chỉ chừng hai giáp”. Rồi ngay tại hiện trường, ông triền miên hàng nửa giờ với ký ức thời trai trẻ.

        Xưa kia, cách đây 60 năm, Đoàn Xuân Tín sinh trường trong một gia đình khá giả ờ huyện Yên Hưng, Quảng Yên, tỉnh Quàng Ninh, được cha mẹ cho về Hà Nội học để mong có tấm bằng sau ra làm ông Tham, ông Tri. Tiền nong rủng rinh, áo quần đù đầy, nhưng chàng trai 16 tuổi cùng chúng bạn ở trường Gia Long vẫn cảm thấy thiêu thiếu cái gì. Suốt những năm 1936 - 1938 khi mài dùi kinh sử, những làn gió mới cứ liên tiếp ùa vào lớp, khiến ai nấy rạo rực: Lần đầu làm quen và hiểu được phong trào Bình dân của Mặt trận Bình dân Pháp; rồi bạn bè loan tin về hoạt động tuyên truyền cổ động “vui ơi là vui” của các anh các chị “Thanh niên phản đế”, “Thanh niên dân chủ”. Dù hồi ấy Đoàn Xuân Tín và các bạn chưa hiểu rõ Đảng Cộng sản, nhưng những lần dự các cuộc hội họp, nghe diễn thuyết về quyền tự do bình đẳng bác ái, dần dần các anh đã “dính” vào chính trị. Trở thành thành viên của “Thanh niên Dân chủ” và ý thức được sự nghiệp mà mình theo đuổi cũng là lúc Pháp quay lại đàn áp phong trào và các tổ chức Cộng sản. Đoàn Xuân Tín rời Hà Nội về trường Bonnal Hải Phòng nơi mà phong trào học sinh ở đó còn yếu. Cùng lớp Nguyễn Đình Thi năm thứ tư Thành chung, Đoàn Xuân Tín rủ Nguyễn Đình Thi vận động chúng bạn tham gia các hội nhóm kể về truyền thống đánh giặc của dân tộc và tình cảnh của đất nước bị đô hộ. Nhiều bạn ban đầu sợ, nhưng nhờ uy tín của Nguyễn Đình Thi - học vừa giỏi, đàn hát lại hay - nên chẳng mấy chốc đội ngũ đông đảo. Và chính đội ngũ này đã nhanh chóng hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng tham gia vận dộng dân chúng vùng lên kháng Nhật ngay sau khi bọn này nhảy vào Hải Phòng, Lạng Sơn...

        Đảng chỉ thị thành lập Ban Cán sự Thanh niên Hà Nội để khôi phục phong trào thanh niên trong điều kiện địch khủng bố dữ. Vào Ban Cán sự, Đoàn Xuân Tín được giao phụ trách và phát triển các tổ chức Thanh niên Dân chủ ở trường Thăng Long, Gia Long, Văn Long, trong khi Nguyễn Đình Thi (tuy không trong Ban Cán sự) phụ trách thanh niên trường Bưởi. Chính Ban Cán sự này trở thành nòng cốt đầu tiên của Thanh niên Cứu quốc Việt Minh Hà Nội, một tổ chức có vai trò lớn duy trì hoạt động nội đô của các tổ chức Đảng cơ sở, và sau đó động viên quần chúng tham gia cướp chính quyền 19/8/1945 ở Hà Nội. Đoàn Xuân Tín bị bắt khi trực tiếp rải và dán truyền đơn trước cổng trường Thăng Long với nội dung bố cáo sự ra đời của Mặt trận Việt Minh, tuyên truyền kỷ niệm ngày thành lập Đảng (bấy giờ lấy ngày 6 tháng 01) và ủng hộ Nam Kỳ khởi nghĩa. Bốn năm trời trong Hỏa Lò ở độ tuổi bẻ gãy sừng trâu giúp anh lớn lên nhiều về chính trị. Chả thế, sau khi vượt ngục ba tháng, tại một căn gác ở phố Rolland (nay là phố Hai Bà Trưng) đích thân đồng chí Lê Đức Thọ thay mặt Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh giao cho anh phụ trách Đảng Đoàn Cộng sản bên cạnh Trung ương Đảng Dân chủ phía Bắc lúc mới... 23 tuổi! Suốt ba tháng sau đó, anh cùng các đồng chí lãnh đạo ở Hà Nội mà phần lớn tuổi như anh hầu như độc lập tác chiến.

        Sở dĩ lớp trẻ chúng tôi dám làm và đã làm nên chiến công - Bác Lê Trọng Nghĩa tên bây giờ của Đoàn Xuân Tín tâm sự - then chốt là nhờ sự giác ngộ và giáo dục của Đảng. Đảng đã tin tưởng tuyệt đối thanh niên, dám giao thanh niên Hà Nội trọng trách lớn cùng nhân dân giành chính quyền!

        “Cậu có tin rằng khởi nghĩa 19/8 chỉ được quyết định chưa đầy hai hôm trước đó không?” - Bác Nghĩa hỏi: - Đêm ngày 17/8, sau khi thăm dò thấy tinh thần bọn mật vụ, bảo an và cả quân Nhật đều đã rệu rã. Ủy ban khởi nghĩa, gồm 5 thành viên đều còn trẻ, trong đó có Đoàn Xuán Tín. căn cứ vào chú trương khởi nghĩa chung của Đảng, họp quyết định tổ chức cướp chính quyền ở Hà Nội. Thời cơ Hà Nội đã đến! Sáng 19/8, lực lượng khởi nghĩa đồng loại tiến công mục tiêu dân sự phủ Khâm sai và mục tiêu quân sự Trại Bảo an binh.

        Bản thân Đoàn Xuân Tín đã chủ động “làm không sợ sai”, xây dựng các quan hệ với những nhân vật cao cấp nhất trong chính quyền Bảo Đại ở Hà Nội để một mặt lôi kéo vận động họ không chống lại Việt Minh, một mặt nắm vững động thái và âm mưu của chính quyền bù nhìn, từ đó cung cấp cho ủy ban khởi nghĩa những thông tin quý giá góp phần đưa đến hành động sáng suốt ngày 19/8. Trần Trọng Kim trong bước đường cùng, thừa nhận sự lớn mạnh không gì cản nổi của Việt Minh, khi ra Hà Nội đầu tháng Tám, rất muốn gặp đại diện Việt Minh để điều đình. Cấp dưới trực tiếp của ông ta - Khâm sai Phan Kế Toại - đã đi mời không ai khác mà là Đoàn Xuân Tín, người khi xuất hiện trong bộ âu phục ca-ki si-mi-li đã làm cho ông Kim trố mắt ngạc nhiên vì không ngờ phải đối diện với một Việt Minh ở tuổi “thiếu niên” - Ngôn từ của ông Trần Trọng Kim - như thế!

        Vị đại biểu quốc hội khóa I ấy tâm sự: “Hoàn cảnh và điều kiện xã hội đã biến đổi nhiều nhưng khí thế và tính tiên phong, lòng quả cảm của thanh niên thì thực không gì cản nổi. Chắc rằng thế hệ các cậu còn làm nên nhiều sự tích to lớn hơn chúng tớ trước đây, đành rằng đây đó tôi cảm thấy buồn khi nhìn và nghe nói về không ít cô cậu chi thích hưởng thụ từ bố mẹ và từ Nhà nước quá đáng mà chẳng mảy may nghĩa đến tu dưỡng và cống hiến...”

        Nhìn dáng mảnh khảnh với bộ quần áo mùa đông cũ như cánh cửa gỗ mà bác Lê Trọng Nghĩa khuất dần vào ngôi nhà mấy mươi năm không biết mùi vôi mới, tôi miên man chảng biết có cao xa quá không: Bác Nghĩa ạ, nhiệt huyết tuổi trẻ các bác năm xưa là nhiệt huyết của dân tộc. Thế hệ ngày nay vẫn đang và sẽ có may mắn thụ hưởng bầu nhiệt huyết ấy...

-----------
1. Truyền hình VTV: số 61-9/2005.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 19 Tháng Tám, 2016, 08:05:30 PM
     
NHÀ NGOẠI GIAO CỦA CHÍNH QUYỂN NHÂN DÂN CÁCH MẠNG

La Thủy Giang1       

        84 tuổi. Da hồng hào. Dáng quắc thước. Nói chuyện bằng cả tay chân mắt miệng, lúc bừng bừng khí thế, lúc căng thẳng đến nghẹt thở. Càng nghe, càng thấy ông đúng là có khiếu làm ngoại giao thiên bẩm, dù ông thú nhận mình đã nhận nhiệm vụ đó phần nhiều do thời thế.

        Sinh ngày 19/8

        Lê Trọng Nghĩa tên thật là Đoàn Xuân Tín. Tham gia phong trào học sinh sinh viên khi bắt đầu theo học trường Thăng Long - Hà Nội và trường Bonnal - Hải Phòng. Hơn 20 tuổi, Nghĩa đã được cử làm cán sự của thanh niên Việt Minh. Cuộc đời chàng thanh niên quê Hiệp Hòa, Yên Hưng, Quảng Yên (nay là tỉnh Quảng Ninh) từ thời điểm đó trờ đi đầy ắp sự kiên. Biến động không ngừng. Bị địch bắt giam ở Hỏa Lò - Năm 1941. Leo tường vượt ngục - 3/1945. Chính thức được công nhận là đảng viên Đảng cộng sản - 5/1945, là thành viên của Ủy ban khởi nghĩa Hà Nội 15/8/1945, cùng các đồng chí Nguyễn Khang và Trần Tử Bình. Chi huy mũi của đoàn quân khởi nghĩa đánh chiếm phú Khâm sai, bắt Khâm sai Bắc Kỳ Nguyễn Xuân Chữ - 19/8/1945. Trong thành phần của ủy ban Nhân dân Cách mạng Bắc bộ (UBNDCM) được thành lập ngay trong đêm 19/8 có Lê Trọng Nghĩa, thay cho tên gọi thầy u đã đặt và anh em đồng chí trong tù đã quen biết là Đoàn Xuân Tín.

        Khoát bàn tay một cách mạnh mẽ, hơi đổ người về phía trước, ông cười rạng rỡ: Chỉ có mấy năm mà bằng sống cả cuộc đời. Rồi tiếp: Đó chỉ mới là điểm khởi đầu của “sự nghiệp” làm ngoại giao rồi tình báo của tôi. Chợt trầm ngâm: Nhiều khi nghĩ lại thấy mình cũng liều thật; rồi bỗng dưng lại “hăng” lên: Thời điểm ấy không thể chần chừ, phải mạo hiểm chớp lấy thời cơ theo đúng tinh thần tích cực tiến công của khởi nghĩa mới mong giành thắng lợi.

        Trạng thái tình cảm thay đổi liên tục, ỏng nói nhiều về những hoạt động ngoại giao của mình từ khi tham gia UBND- CM Bắc Bộ. Khi ấy, bản thân ông không nghĩ như thế là ngoại giao, chỉ biết tổ chức đã phân công thì “xông” lên làm.

        Lê Trọng Nghĩa còn có một niềm tự hào khác đặc biệt không kém. Đó là được khai sinh lần thứ hai đúng vào ngày cách mạng thành công. Sự kiện 19/8, rồi sau đó là 2/9 đã đưa lịch sử dân tộc sang một chặng đường mới. Đã qua 60 năm nhưng với thế hệ tuổi trẻ đứng lên làm cách mạng, lập nên bao kỳ tích phi thường thời ấy thì không dễ gì nguôi quên. Cả phút giây hào hùng và khó khăn thử thách. Tính ngày mẹ sinh, Lê Trọng Nghĩa vừa tròn 24 tuổi. Các thành viên chính quyền đầu  tiên của nhân dân chiến thắng cũng chỉ ở độ tuổi ấy. Lê Trọng là để tri ân người thầy đã khai sáng cho anh tư tưởng tiến bộ. Nghĩa hàm ý nhân dân khởi nghĩa. Từ đó, bí danh này được dùng thay cho tên khai sinh, ông hãnh diện lắm. Nên chẳng mấy khi nhớ tới nỗi thua thiệt của bản thân khi danh sách những người tù Hỏa Lò vượt ngục được lập nhưng không còn ai biết tung tích Đoàn Xuân Tín.

        Chuyện đó chỉ thoảng qua trong đầu ông như một làn khói nhẹ. Sau này cũng có đôi người bảo làm đơn, nhưng ông cười: chẳng lẽ bây giờ lại đi xác minh mình vào tù à? Lịch sử là lịch sử, có thể vài điều ban đầu chưa đặt đúng vị trí nhưng dần dần sẽ trở lại với chính nó. Nghĩ thế, nên chẳng bao giờ ông để ý xem cần phải “khai” thành tích như thế nào. Lại nghĩ, công trạng này là của toàn thể nhân dân, mình chỉ là góp vào một phần bé nhỏ. Suốt thời gian cùng quần chúng tổng khởi nghĩa, ông đã thấm thía: cha mẹ cho hình hài, thầy dạy điều hay lẽ phải, Đảng mở đường cho mình đi tới, thực tiễn đấu tranh là chiếc nôi giúp mình trưởng thành. Chưa từng làm công tác ngoại giao, nhưng khi vận mệnh đất nước đã đặt lên đôi vai tuổi 20, khi Đảng đã giao nhiệm vụ thì quyết làm không lùi bước.

-------------
1. Truyền hình VTV: số 61-9/2005.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 19 Tháng Tám, 2016, 08:07:05 PM

        Tay không 2 lần bắt địch

        Giành được vị thế độc lập đối với quân đội Nhật mà tránh được đổ máu - câu nói đó được Lê Trọng Nghĩa liên tục nhấn mạnh. Có lẽ cũng chính mục đích cao cả này đã dẫn đường để ông dám “đơn phương độc mã” vào tận hang ổ, đem mấy tấc lưỡi “đấu” với quân địch. Ông không kể lại chi tiết nhưng tiết lộ: rất căng thẳng và gay gắt.

        Khi được thành lập, UBNDCM lâm thời Bắc Bộ tuy chỉ có ba người (đồng chí Nguyễn Khang làm Chủ tịch, đồng chí Nguyễn Duy Thân phụ trách nội vụ và Lê Trọng Nghĩa đảm nhận công tác đối ngoại) còn nhiều lúng túng bỡ ngỡ nhưng vẫn quyết định giao cho Lê Trọng Nghĩa cùng cố vấn Trần Đình Long chủ động tìm gặp Tổng tư lệnh kiêm toàn quyền Nhật - tướng Tsuchihashi. “Không còn ai khác, hơn nữa, ai cũng phải một người làm việc bằng hai, ba” - ông giải thích “hiện tượng” vì sao mình lại được giao phó một nhiệm vụ quan trọng một cách bình thản. Nhưng tôi thì ngờ rằng có lẽ đồng chí Nguyễn Khang đã sớm nhận ra phẩm chất của nhà ngoại giao mềm dẻo nhưng kiên quyết ờ trong con người ông. “Cuộc gập diễn ra rất căng thẳng tại Tổng hành dinh quân đội Nhật. Cuối cùng, quân Nhật đã phải đồng ý không can thiệp vào nội bộ của người Việt, mặc nhiên thừa nhận chúng tôi là nhà chức trách đương quyền tại Bắc Bộ phủ (dinh Khâm sai cũ). Thêm một việc không đổ máu (cũng là thêm một chiến công lớn của ông - NV)” - Lê Trọng Nghĩa thở ra nhẹ nhõm.

        Sau này thì ông và các đồng chí mới biết chỉ cần chậm chân một chút là mình đã có thể bị “diệt”. Vì ngày 20/8/1945, giải phóng quân nổ súng đánh Nhật ở Thái Nguyên. Liều thế mà thắng. Thắng một cách cơ bản, có ý nghĩa quyết định cho toàn cục. “Thế ông không sợ à? Nhỡ quân địch bắt bớ hay ám sát thì sao?” - tôi hỏi. Lại một cái khoát tay mạnh mẽ: “Tôi có niềm tin vào khí thế cách mạng của ta lúc đó. Không có bộ đội đi kèm, là dân làm ngoại giao đại diện cho một chính quyền nên sung sướng vô kể. Quân Nhật công nhận, nhân dân công nhận, sĩ phu Bắc Hà nổi tiếng khó tính cũng công nhận. Còn gì hân hoan bằng hả cô?”. Rồi cười: “Mặc dù lúc đó bác sĩ Trần Duy Hưng - một trong những thủ lĩnh phong trào Hướng đạo sinh nói: “Chúng tôi đã sớm có cảm tình và đồng ý ủng hộ Việt Minh nhưng lãnh tụ anh là ai, chứ trông anh còn non trẻ thế kia thì cũng tức anh ách...”

        Thấy ông say chuyện quá, hơi thở có vẻ nặng hơn, tôi lo lo, định bụng để ông nghỉ hôm khác quay lại. Nhưng ông đã tiếp luôn: “Còn cái lần tay không bắt giặc thứ hai, tôi kể cho cô nghe”. Từ Thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội, ngoài chuyện tham gia một vài chương trình, hội thảo kỉ niệm 60 năm cách mạng tháng Tám và quốc khánh 2/9, ông còn phải đi “thăm bệnh” nữa. Hàng tiếng đồng hồ trả lời phỏng vấn, giọng nói có mệt hơn nhưng tinh thần mỗi lúc một hãng. Hồi ức đã làm ông như trẻ lại. “Tôi mà sợ bệnh tuổi già à? Ngày trước hết giặc ngoài giặc trong tôi còn chẳng ngại...”.

        Không có gì ngăn được ông tuôn trào dòng cảm xúc. Cái lần thứ 2 Lê Trọng nghĩa “tay không bắt địch” kể cũng không kém phần nguy hiểm. Ngày 21/8/1945, ông nhận lệnh là đại diện Việt Minh Hà Nội cùng Tổng đốc Hà Đông Hồ Đắc Điềm đến tận nơi đồn trú của tên Quản Dưỡng - là chỉ huy bảo an Hà Đông vừa tổ chức nổ súng vào đoàn biểu tình, chiếm thị xã, gây thương vong nặng cho quần chúng. Kết quả là thuyết phục được hắn quy hàng, về ý nghĩa của sự việc này, Lê Trọng Nghĩa có viết trong một bài báo: “UBNDCM lâm thời Bắc Bộ đã ngăn chặn một cuộc xung đột vũ trang vừa chớm nổ, có nguy cơ lan rộng ở ngay cửa ngõ Thủ đô. Vị thế và uy tín của ủy ban càng được củng cố và nâng cao”.

        Quan trọng là thế nhưng bây giờ, tác giả của những chiến công đó chỉ khiêm nhường hóm hỉnh: đã dám mạo hiểm để làm nhiệm vụ...

        Sau ngày 2/9/1945, Lê Trọng Nghĩa chuyển sang làm công tác Mặt trận. Tham gia Quốc hội khóa 1 - Quốc hội lập hiến đầu tiên (1946). Làm Chánh Văn phòng Bộ Tổng tư lệnh quân đội quốc gia (năm 1947). Cục Trưởng Cục quân báo (1950), phụ trách công tác tình báo trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Năm 1955 được phong quân hàm đại tá. Nay nghỉ hưu tại Thành phố Hồ Chí Minh.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 19 Tháng Tám, 2016, 08:09:23 PM

60 NẢM CUỘC VƯỢT NGỤC LỊCH sử

Kháng Chiến - Kiến Quốc       

        Cách đây vừa tròn 60 năm, vào các đêm 11, 12 đến 15, 16/3/1945, hơn một trăm tù chính trị bị giam tại nhà lao Hỏa Lò (Hà Nội) đã tổ chức thành công cuộc vượt ngục tập thể lịch sử. Các chiến sĩ cách mạng đã mau chóng trở về với Đảng, bổ sung kịp thời cho lực lượng lãnh đạo ờ các địa phương trong những ngày sôi động chuẩn bị Tổng khởi nghĩa.

        Nãm 1997, chúng tôi đến thăm Đại tướng Văn Tiến Dũng, nguyên bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ. Khi nhắc đến cuộc vượt ngục thần kỳ trên, ông nhớ ngay đến hai xứ ủy viên, hai tù chính trị tham gia vượt ngục là Trần Đăng Ninh và Trần Tử Bình. Họ là những người bạn, người đồng chí thân thiết của Đại tướng từ những ngày hoạt động bí mật gian khổ. Ông còn hóm hỉnh nói: “Ông Bình và ông Ninh cùng anh em tù chính trị đã dùng phép “thăng thiên” và “độn thổ” để vượt ngục”. Theo ông, toàn thể anh em tù chính trị trở về đã có những đóng góp quý báu cho Tổng khởi nghĩa 1945, cho kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và xây dựng Tổ quốc.

        Chúng tôi còn liên lạc được với cựu tù chính trị Lê Trọng Nghĩa, người đã cùng tử tù Trần Đăng Ninh vượt ngục bằng phép “thăng thiên” vào tối 11/3/1945. Lão đồng chí sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh, năm nay tuổi đã 85 nhưng rất sôi nổi nhắc lại hổi ức ấy với cảm xúc như sự kiện mới xảy ra: “Cuộc vượt ngục tập thể đã thành công một cách thần kỳ! Nhưng để có được thành công đó, anh em chúng tôi đã phải khổ công chuẩn bị chu đáo, toàn diện suốt năm 1944... Sự kiện có tác động lớn đến ý chí của anh em tù chính trị là sự ra đi của đồng chí Hoàng Vãn Thụ. Vào sáng tháng 5/1944, khi quân thù đưa anh ra pháp trường, chúng tôi đã hô lớn: “Phản đối án tử hình! Cách mạng Việt Nam thành công muôn năm! Tinh thần Hoàng Văn Thụ bất diệt!”. Và Hoàng Văn Thụ đã dõng dạc hô đáp lại: “Việt Nam độc lập muôn năm! Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Chào các anh ở lại!”. Tinh thần bất khuất của anh luôn là tấm gương cho mỗi tù chính trị, luôn thúc giục sự khát khao tự do, nguyện vọng hiến dâng sức lực, trí tuệ cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Cũng trong thời gian 1943 - 1944, Trung ương có chủ trương tổ chức vượt ngục cho tù chính trị. Anh em còn nhận được tin vui về cuộc vượt ngục thành công của nhóm tù chính trị Sơn La vào tháng 8/1943 (trong đó có đồng chí Nguyễn Lương Bằng) và cuộc vượt ngục từ nhà tù Bắc Ninh của đồng chí Văn Tiến Dũng vào tháng 12/1944. Những sự kiện này càng động viên anh em quyết tâm vượt ngục khi có thời cơ”.

        Theo ông Nghĩa, tù chính trị thành lập ra một tổ chức công khai lấy tên là “Ban sinh hoạt” để chăm lo đời sống cho anh em, giao dịch với giám thị nhằm bảo đảm chế độ cho tù nhân. Thực chất đây là một tổ chức đấu tranh công khai với kẻ thù. Các đổng chí Trần Đăng Ninh, Bí thư Xứ ủy cùng hai Xứ ủy viên Trần Tử Bình, Lê Tất Đắc được anh em tín nhiệm. Họ là những người đưa ra những chủ trương chỉ đạo trong nội bộ tù chính trị. Năm 1944, đồng chí Bình dược cử làm trưởng han; còn Lê Trọng Nghĩa vốn là học sinh Thăng Long, thông thạo tiếng Pháp còn được cử làm ủy viên phụ trách giao dịch với giám thị nên có điều kiện đi lại tự do hơn giữa các trại. “Ban sinh hoạt” tổ chức cho anh em học tập nâng cao trình độ lí luận, nâng cao khả năng tuyên truyền, diễn thuyết, công tác bí mật, lí luận quân sự, thảo luận về tình hình quốc tế, về Liên Xô, Trung Quốc... Đồng chí Bình trước khi bị bắt đã dự cuộc họp Xứ ủy vào ngày 13/11/1943 để triển khai nghị quyết tháng 2/1943 của Thường vụ Trung ương “Toàn bộ công tác của Đảng phải nhằm vào việc chuẩn bị Tổng khởi nghĩa để khi có cơ hội đến sẽ đưa quần chúng nhân dân ra chiến đấu”. Khi bị chuyển về Hỏa Lò, đồng chí đã phổ biến tinh thần nghị quyết này cho anh em. Mục tiêu giải phóng dân tộc thu hút suy nghĩ của mọi người. Vấn để vượt ngục vốn đã nung nấu nay càng trở nên cấp bách, ai cũng muốn về với phong trào để được góp sức vào thời cơ có một không hai này. Tại Hỏa Lò, các tù chính trị nam và nữ bị giam riêng biệt. Vì có điều kiện đi lại nên đồng chí Nghĩa thường truyền đạt ý kiến của đổng chí Trần Đăng Ninh cho đổng chí Trương Thị Mỹ, Xứ ủy viên. Bộ phận nữ tù chính trị là một tập thể kiên cường, có tổ chức, chị em cũng đã sẵn sàng.

        Và thời cơ quý báu đã đến, đó chính là bước ngoặt của tình thế. Tối 9/3/1945, quân Nhật đảo chính hất cẳng Pháp, độc chiếm Việt Nam và Đông Dương. Ngay tối đó, anh em tù chính trị đã thống nhất: “1- Kiên quyết giữ vững lập trường, khí tiết của người cộng sản, không để bọn Nhật lợi dụng. 2- Triệt để tranh thủ tình hình rối ren, khi bọn Nhật chưa vững chân, tổ chúc của địch còn lòng lẻo để khẩn trương tạo cơ hội vượt ngục”. Nửa đêm 9/3, một sĩ quan Nhật dẫn một tiểu đội lính chiến với súng ống, lưỡi lê vào nhà tù tìm bọn tay sai bị giam tại đây. Viên sĩ quan đưa ra luận điệu lừa phỉnh: “Người Nhật đã đánh bại quân Pháp, giúp Việt Nam được độc lập, ngày mai sẽ thả các anh ra”. Vừa nghe, đồng chí Nguyễn Tuân tranh thủ nói: “Các ông nói ngày mai thả chúng tôi, vậy đề nghị mở cửa các trại để chúng tôi gặp nhau, chia tay trước khi về quê!”. Hắn ta gật đầu đồng ý. Vậy là anh em tù chính trị lợi dụng điều kiện này qua lại gặp nhau, trao đổi kế hoạch vượt ngục. •

        Ngày 10/3, mọi kỷ cương hà khắc bao năm của nhà tù bỗng chốc bị đảo lộn. Các giám thị và quan chức Pháp cùng gia đình bị dồn vào trong một phòng. Giám thị người Việt không còn nghênh ngang, hung bạo. Đồng chí Trần Tử Bình nhanh chóng thống nhất trong anh em tù chính trị: Ai có điều kiện trốn vào lúc nào thì chủ động trốn, các đổng chí bị án nặng được ưu tiên đi trước. Quỹ tài chính do anh em đóng góp cũng được chia cho mọi người. Lợi dụng lộn xộn về quản lý, đồng chí Trần Đăng Ninh bị biệt giam ở xà lim tử tù cùng một số tù chính trị trà trộn sang khu giam thường phạm. Sáng 10/3, nhiều tù thường phạm đột nhập vào nhà kho lấy đi một số đồ dùng, xà beng chăn chiên: họ cũng lập một kế hoạch vượt ngục táo bạo.


Tiêu đề: Re: Từ Hỏa Lò đến phủ Khâm Sai Bắc Bộ
Gửi bởi: Giangtvx trong 19 Tháng Tám, 2016, 08:10:05 PM
        Ngày 11/3, đổng chí Trần Đăng Ninh cùng anh em tù chính trị tập trung bàn kế hoạch vượt ngục. Trước tình hình thực tế của trại thường phạm, đồng chí Nghĩa đã gặp Cầm Văn Dung, nguyên Tri châu Mường La, bị kết án khổ sai về tội mưu sát công sứ Sơn La Xanh Pu-lốp, trong nhiều năm là thủ lĩnh của cánh thường phạm. Cầm Văn Dung vốn là người có học, ghét Pháp, nên khi trao đổi hai bên đã nhất trí kế hoạch vượt ngục

        theo đường trèo lên mái nhà trại giam, nhảy tường thoát ra ngoài. Tại trại thường phạm, chăn chiên được xé ra, bện thành nhũng dây dài, to, chắc. Theo kế hoạch thì tù nhân sẽ leo lên mái nhà, buộc cố định một đầu dây, đầu còn lại được tung ra móc vào trụ điện trồng trên tường vây quanh nhà lao, ở nơi có cự li gần nhất giữa mái nhà và tường bao. Tù nhân sẽ leo lên mái nhà rồi đu theo dây đến được bờ tường, sau đó nhảy ra ngoài. Đi ra lần lượt, cứ một tù chính trị thì một thường phạm. Và trong đêm 11/3, các đổng chí Trần Đăng Ninh, Vũ Kỳ, Lê Trọng Nghĩa, Nguyễn Tuân, Lê Tất Đắc, Nguyễn Văn Kha, Châu Ký, Nguyễn Chương, Minh Chính... đã thoát ra ngoài từ trại thường phạm theo đường này. Nhưng do số lượng thường phạm quá đông, họ tranh nhau trèo lên mái nhà. Thấy ồn ào, quân Nhật đã nổ súng. Lối đi này bị lộ. Như vậy trong đêm 11/3, toán tù chính trị đầu tiên từ Hỏa Lò đã về với tự do, mau chóng bắt liên lạc với tổ chức.

        Còn có nhiều tình huống vượt ngục rất đặc biệt. Đổng chí Xưa, một tù chính trị sắp mãn hạn, được phép để tóc dài, có sẵn bộ quần áo tây bằng lụa màu mỡ gà, lợi dụng lúc lính Nhật đổi gác đúng vào giờ viên chức ra về, đã “thắng” bộ quần áo mới rồi thản nhiên đi ra bằng đường cổng chính. Nhóm nữ tù chính trị cũng có vài đồng chí cải trang thành người vào thăm tù rồi thoát ra ngoài.

        Ngày 12/3, không khí trong tù càng sôi sục. Toán thường phạm có xà beng thử đục tường hoặc phá nền xi-măng, đào hầm chui ra nhưng không thành. Anh em tù chính trị thì vắt óc nghĩ các phương án vượt ngục. Đổng chí Trần Tử Bình, một cán bộ cách mạng đã trải qua nhiều nhà lao đế quốc, đang thơ thẩn thì vô tình thấy một nắp cống xi-măng có gắn vòng sắt để nhấc lêu khi dọn cống. Một phương án vượt ngục táo bạo lóe lên, được đem ra bàn bạc. Một số anh em khác cùng đưa ra ý kiến “độn thổ”.

        Trưa đó, bọn Nhật đưa hai tù nhân, từ Sơn La vể đợi mãn hạn trả tự do, vào trại J (trại trẻ con). Lợi dụng lúc nhốn nháo, ba đổng chí Phan Văn, Nguyễn Huy Hòa và Trần Văn Cử từ xà lim án chém lẻn sang trại J. Khi nhìn thấy một nắp cống thì máy nhau “May ra thoát được bằng lối này!”. Phan Văn nói với Hòa và Cử: “Mình gác cho hai cậu nhỏ người chui xuống thử xem sao!". Chờ lúc vắng người, họ dùng nẹp cùm bẩy nắp cống lên. Hòa, Cử theo nhau chui xuống cống, Văn đậy nắp lại cẩn thận rổi ẩn vào trong nhà canh chừng. Thấp thỏm chờ tới nửa tiếng sau mới thấy có ám hiệu, van giúp hai người bê bết bùn cống, hơi thối nổng nặc. Một số tù chính trị và thường phạm nhìn thấy, đổ xô lại hỏi nhưng cả hai lấc đẩu chán nản: “Gay go lắm. Tắc. Chả ăn thua gì”. Chờ khi mọi người tản ra, Hòa, Cử mới nói với Văn: “Đi được rói! Mình nhìn thấy cả xe đạp chạy trên đường...”. Tín này được báo cho đồng chí Trẩn Từ Hình. Như vậy ba đổng chí Hòa, Cử, Vân là những người có công đi tiên phong tìm được lối thoát, chuẩn bị để tù chính trị “độn thổ”.

        Theo hổi ký của đổng chí Trần Tử Bình, ngay sau khi được thống báo, một kố hoạch vượt ngục chi tiết đã được vạch ra: Ngay chập tối 12/3 sẽ có 29 đổng chí vượt ngục, địa điểm tập trung là trại J. Đổng chí Bình bàn giao trách nhiệm cho người ở lại tổ chức cho anh cm di tiếp vào các ngày sau. “Ban sinh hoại" yổu cầu anh em phải tuyệt đối giữ bí mật lối thoát, sao
cho số tù chính trị sẽ thoát ra hết trong vài ngày. Cũng may vào thời điểm đó, bọn Nhật chi lo giữ cổng chính, lơ là kiểm tra, tuần tiễu bên trong nên dù công tác chuẩn bị có sôi động nhưng không hề bị lộ. Chập tối, 29 tù chính trị đã có mặt đầy đủ ở trại J. Khoảng 8 giờ, đồng chí Bình phát lệnh: “Mở nắp cống!”. Trước giây phút làm phép “độn thổ”, đồng chí còn đùa “Sống thì nhớ, chết thì giỗ giờ phút này!”. Nhóm đầu chui xuống cống gồm các đổng chí Nguyễn Huy Hòa, Trần Tử Bình, Phan Vân, Nguyễn Tuân. Sau khoảng nửa tiếng mò mẫm dưới cống, 04 đồng chí đến được nắp cống ở vườn hoa Chí Linh, sát với chân tường nhà tù, từ đây nhìn rõ tháp canh và tên lính Nhật cầm súng đi lại. Trong đêm, 04 người về đến Hà Đông và liên lạc được với Xứ ủy. Nhóm thứ hai có đồng chí Cao Đàm và Đỗ Mười, do đồng chí Trần Vãn Cử dẫn đường. Đúng kế hoạch, 29 đồng chí có trong danh sách đã thoát được ra bên ngoài.

        Toàn bộ số tù chính trị vượt ngục trong các đêm 11, 12, đến 16/3/1945 đều mau chóng bắt liên lạc được với Đảng, kịp trở về với phong trào và có những đóng góp quý báu cho những ngày chuẩn bị Tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

        Tháng 8/2004, nhân kỉ niệm 59 năm Cách mạng tháng Tám, Hội khoa học Lịch sử có tổ chức buổi gặp gỡ tưởng niệm đồng chí Trần Tử Bình. Tại đây, chúng tôi được gặp các lão đồng chí Nguyên Huy Hòa, Trần Văn Cử - những người đã dũng cảm tìm ra con đường vượt ngục theo đường cống ngầm ngày ấy. Lão đồng chí Nguyễn Huy Hòa hóm hỉnh nói: “Cuộc vượt ngục đã thành công một cách thần kì nhờ “ba cái có”: anh em tù chính trị có lòng dũng cảm, có mưu trí, sáng tạo và còn có cả máu mạo hiểm”. Ngẫm lại thấy cũng phải, nếu không dám mạo hiểm có lẽ sẽ mất thời cơ! Chúng tôi được gập cả lão đồng chí Nguyễn Tuân, người được chọn vào nhóm chui cống đầu tiên, thoát ra trong đêm 12/3/1945.

        Trong hơn 100 tù chính trị vượt ngục ngày ấy, đến hôm nay còn lại gần bốn chục đồng chí, tuổi tác đã cao song vẫn khỏe mạnh, minh mẫn. Tháng 3 năm nay, họ sẽ họp mặt tại Nhà bào tàng Hỏa Lò để kỷ niệm 60 năm ngày trở về với Đàng, với dân. Xin kính chúc các cựu tù chính trị Hỏa Lò mạnh khỏe để cùng con cháu chứng kiến sự đổi thay của đất nước!

Thành phố Hổ Chí Minh, tháng 212005        

HẾT